Mirziyoyevin siyasəti Rusiyanın inteqrasiya təşəbbüslərini məhdudlaşdırır – politoloqbackend

Mirziyoyevin siyasəti Rusiyanın inteqrasiya təşəbbüslərini məhdudlaşdırır - politoloq

2016-cı ildə Özbəkistanda dövlət başçısı dəyişdirildi, bu ölkənin beynəlxalq aləmdə canlanmasına səbəb oldu. Regional əməkdaşlıq, Rusiya və Çin təsiri arasında tarazlığın qorunması Özbəkistanın xarici siyasətinin əsas istiqamətləridir. Onun siyasəti Rusiyanın irəli sürdüyü inteqrasiya təşəbbüsünün genişlənməsini məhdudlaşdırır və eyni zamanda Avropa Birliyi və Amerika Birləşmiş Ştatları ilə əməkdaşlığı dərinləşdirmək üçün yeni imkanlar yaradır.

KONKRET.az xəbər verir ki, bu barədə yazı Xorvatiyanın “Advance” nəşrinin saytında yer alıb.

Məqalənin müəllifi, jurnalist və politoloq Vedran Obućina yazır ki, Şavkat Mirziyoyev 2016-cı ildə Özbəkistan prezidenti oldu və mövqeyini möhkəmləndirmək üçün dərhal daxili siyasətini dəyişməyə başladı.

“Əsas element iqtisadi islahatlar, o cümlədən mərkəzi planlaşdırmanın məhdudlaşdırılması, həmçinin korrupsiya və boz iqtisadiyyatla mübarizə (və ya heç olmasa onlarla mübarizə niyyəti) idi. Xarici investorların cəlb edilməsi prosedurları sadələşdirilir, iqtisadi zonalar yaradılır, turist axınının artması üçün sifarişlər əhəmiyyətli dərəcədə liberallaşdırılır. Bütün bunlar ölkənin imicini yaxşılaşdırır və xarici sərmayə cəlb edir, eyni zamanda yeni hakimiyyət orqanlarının dəyişməyə hazır olduğunu göstərir. Nəticə etibarilə Dünya Bankı biznesin asanlığı (Doing Business 2020) reytinqində artıq Özbəkistanı on pillə artırdı və beləliklə, ölkə 69-cu yeri tutdu. “The Economist” jurnalı Özbəkistanı 2019-cu ildə iqtisadi islahatların lideri kimi tanıdı və “Lonely Planet” nəşriyyatı Özbəkistanı 2020-ci ildə ən cəlbedici turist məkanı kimi təsvir etdi. Lakin iqtisadi islahatlar yalnız siyasi islahatların görünməsi ilə müşayiət olundu. Ehtiyatlı liberallaşdırma, o cümlədən siyasi məhbuslara amnistiya və məcburi əməyin məhdudlaşdırılması, rejimin avtoritar mahiyyətini dəyişmədi, bu, Freedom House QHT-nin fikrincə, dünyanın 13 ən repressiv rejimindən biri olaraq qalır.

Mirziyoyev, Kərimovun 2012-ci ildən sonra dövlətinin Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatından (KTMT) ayrıldığı vaxtdan sonra apardığı Özbəkistanın xarici siyasətinin şərtlərini dəyişdirmədi. Bu siyasətə hər hansı bir hərbi ittifaqa üzvlüyün rədd edilməsi, silahlı qüvvələrin dövlət xaricində istifadəsinin mümkünsüzlüyü və xarici silahlı qüvvələrin Özbəkistan ərazisinə yerləşdirilməsinə qoyulan qadağa daxildir. Bütün bunlar Özbəkistanın coğrafi mövqeyindən və regional güc olmaq məqsədindən irəli gəlir. Özbəkistanın uzun sərhədi onu Orta Asiya və Əfqanıstanın bütün ölkələri ilə birləşdirir, lakin bölgədəki əsas güclər – Rusiya və Çin ilə həmsərhəd deyil. Mirziyoyev Kərimovun rəhbərliyi altında uzun illər fəaliyyətsiz olduqdan sonra özbək diplomatiyasını canlandırdı, çünki Mərkəzi Asiyadan keçən dəhlizlərin əksəriyyəti Özbəkistanda kəsişdiyi üçün bu, ölkənin regional mövqeyini gücləndirmək və tranzit potensialını artırmaq üçün bir şans olaraq gördü. Qonşularla münasibətlərin yaxşılaşdırılması prioritet məsələyə çevrildi və Mirziyoyev xarici səfərlərinin yarısını bölgə ölkələrinə etmişdir. Gəzintilər nəticəsində infrastrukturun inkişafı və investisiya qoyuluşunun asanlaşdırılması ilə bağlı bir sıra razılaşmalar əldə edildi. Özbəkistan, eyni zamanda 1991-ci ildə müstəqillik qazandıqdan sonra Qırğızıstan və Tacikistanla sərhəddəki mübahisələri həll etməyə çalışdı. 2018-ci ildən bəri Özbəkistan və Qazaxıstanın təşəbbüsü ilə Orta Asiya ölkələrinin məsləhətləşmə sammitləri keçirilmişdir. Birincisi Astanada, ikincisi 2019-cu ildə Daşkənddə baş tutdu. Məqsədləri regionda siyasi dialoq və ticarətin intensivləşdirilməsidir. Özbəkistan dialoqu Rusiya və Çinə münasibətdə ölkənin Orta Asiyadakı mövqeyini gücləndirmək üçün bir fürsət hesab edir.

Özbəkistan xarici siyasətində Əfqanıstana, xüsusilə də narkotik və silah ticarəti, həmçinin terror qruplaşmalarının fəaliyyəti kimi transmilli təhdidlərə qarşı mübarizə çərçivəsində çox diqqət yetirir. Özbəkistan əhalisinin doqquz faizini təşkil edən və əsasən özbək-Əfqanıstan sərhədində yaşayan Əfqanıstandan gələn təhdidlərə qarşı kömək edən əfqan özbəklərinə dəstək olmaqda davam edir. Mirziyoyev eyni zamanda altı+üç formulunun (Əfqanıstanın qonşuları: Çin, İran, Pakistan, Tacikistan, Türkmənistan və Özbəkistan – üstəlik Rusiya, ABŞ və NATO) tərəfdarı olmaqla Əfqanıstandakı sülh prosesində fəal iştirakını davam etdirir. ABŞ Dövlət katibi Mayk Pompeonun bu il 3 fevral tarixli səfəri və iki gün sonra yayımlanan ABŞ-ın yeni “Orta Asiyada Strategiyası” ABŞ-ın Özbəkistanla əməkdaşlığa verdiyi prioriteti qeyd etdi.

2016-cı ildən bəri Özbəkistan Avropa Birliyi ilə əməkdaşlığı dərinləşdirməyə maraq göstərmişdir. 2018-ci ildə tərəflər yenilənmiş Tərəfdaşlıq və Əməkdaşlıq Sazişi (EPCA) barədə danışıqlara başladılar. Ancaq Avropa Birliyi ilə Özbəkistan arasında siyasi əlaqələrin inkişafına bu ölkədəki avtoritar rejim hələ də mane olur.

Hakimiyyətin təhvil verilməsi zamanı Rusiyadan siyasi yardım alan Mirziyoyev Rusiya təsirini məhdudlaşdırmağa başladı, o cümlədən Rusiya ilə əlaqəli zabitləri Özbəkistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətindən kənarlaşdırdı.

Dövlət başçısı, məsələn, Qırğızıstanı Rusiya hərbi mövcudluğunu tərk etməyə çağıraraq Rusiyanın bölgədəki təsirini məhdudlaşdırmağa çalışdı. Bundan əlavə, Özbəkistan Rusiya bölgəsi ölkələri tərəfindən təklif olunan alternativ əməkdaşlıq formatları yaratmaq üçün səy göstərir. Özbəkistan Rusiyanın nəzarətində olan, müşahidəçi rolunu seçən Avrasiya İqtisadi Birliyinə qoşulmaqdan imtina etdi və KTMT-yə üzv oldu. Bunun əvəzində Özbəkistan ilk növbədə Rusiya ilə yaxşı siyasi münasibətlərin qorunmasında və iqtisadi əməkdaşlığın inkişafında maraqlıdır. Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin 2018-ci ilin oktyabr ayında Daşkənddəki yeganə səfəri zamanı yüzdən çox iqtisadi saziş, o cümlədən ticarətin stimullaşdırılması, müdafiə sektorunda texnoloji əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi və Rusiyadakı iqtisadi miqrantların ən böyük qrupunu təşkil etdikləri özbəklərin hüquqi vəziyyətinin yaxşılaşdırılması məqsədi ilə imzalanmışdır.

Bölgədəki Rusiya təsirinə qarşı bir tarazlıq olaraq Özbəkistan, ümumi ticarətdəki payı 20% -ə çatan və əsas investor və kreditor olan ən böyük ticarət tərəfdaşı olan Çin ilə münasibətləri yaxşılaşdırmaq üçün səy göstərir. Özbəkistan Orta Asiyadan Çinə xammal ixracının (o cümlədən Türkmənistandan Çinə qazın tranziti) və Çin investisiyalarının daha da axınına ümid edir (2017-ci ildə Özbəkistan Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının Çin sərmayələrinin koordinasiyası barədə banklararası birliyi ilə saziş imzaladı). Bunun müqabilində Özbəkistan, Çinin Orta Asiyanın təhlükəsizlik sferasında artan nüfuzuna, məsələn, Əfqanıstanda və Tacikistandakı hərbi bazalara və ya bölgədə fəaliyyət göstərən Çin xüsusi hərbi kampaniyalarına mane olmur. Bütün bunlarda Özbəkistan Rusiya hərbi mövcudluğuna qarşı bir növ müqavimət görür. Özbəkistan bölgədəki və digər ölkələrdəki siyasi və iqtisadi fəallığı alqışlayır, Rusiya və Çinin hökmranlığına qarşı çıxmaq və ticarət tərəfdaşlarını şaxələndirmək üçün bir yol seçir. Beləliklə, Özbəkistan Hindistan və Pakistanın 2017-ci ildə ŞƏT-ə daxil olmasını dəstəklədi, Türkiyə ilə sıx siyasi əlaqələr saxlayır və Yaponiya və Cənubi Koreya ilə iqtisadi əməkdaşlığı inkişaf etdirir.

Gələcəkdə Özbəkistan əsas diqqəti Orta Asiyada yaxşı qonşuluq münasibətlərinin inkişafına və regional əməkdaşlığın dərinləşdirilməsinə yönəldəcəkdir. Bu ölkə həm Rusiya, həm də Çin ilə münasibətlərdə tarazlığı qoruyacaq və hər ikisi ilə əməkdaşlıqdan faydalanacaq. Rusiyanın təzyiqlərinə baxmayaraq, Özbəkistan Avrasiya İttifaqına qoşulmayacaq, çünki bu, iqtisadi mənfəətləri az olan Rusiyanın siyasi təsir aləti hesab olunur. Bundan əlavə, Özbəkistan KTMT-yə qayıtmayacaq, çünki üzv olmaq onun hazırkı müdaxiləsiz müdafiə siyasətinə uyğun deyil. Ən çox əhalisi (33 milyon) və Orta Asiyada strateji mövqeyi olan Özbəkistan olmadan Rusiyanın rəhbərlik etdiyi bu Avrasiya layihələrinin daha da inkişaf etməməsi ehtimalı böyükdür”.

Babək Göyüş

KONKRET.az

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir

*

*

*