Saakaşvili niyə cümə günü Ukrayna hökumətinə daxil ola bilmədi? – BBC yazırbackend

Saakaşvili niyə cümə günü Ukrayna hökumətinə daxil ola bilmədi? – BBC yazır

Ali Rada cümə günü Gürcüstanın keçmiş prezidenti Mixail Saakaşvilinin Ukraynanın baş nazirinin müavini təyin edilməsi məsələsinə baxmayıb. Saakaşvilinin özü bildirib ki, prezident Vladimir Zelenski onu hökumətə qoşulmağa dəvət edib.

KONKRET.az xəbər verir ki, Prezidentin “Xalqın xidmətçisi” partiyasının rəhbəri Alexander Korniyenko Saakaşvilinin təyin edilməsi üçün onun Ali Radanın “fraksiyaları ilə ünsiyyətə girməsinin vacibliyini söyləyib.

BBC-nin “Xalqın xidmətçisi”ndəki mənbələri Ukrayna parlamentində suveren çoxluğa malik olan prezident partiyasının bu məsələdə effektiv səs verməsi üçün kifayət qədər səs toplamadığını deyirlər.

Saakaşvilinin həqiqi təyinatından əvvəl də, Gürcüstanın Baş naziri bu addımı xoşagəlməz adlandırdı: söz verdi ki, əgər ölkəsinin keçmiş prezidenti vəzifəyə gətirilsə, Kiyevdəki səfiri məsləhətləşmələr üçün geri çağıracaq. Saakaşvilinin hakimiyyətə qayıdışı Ukrayna-Rusiya münasibətlərini də pisləşdirə bilər.

Baş nazirin İslahatlar üzrə müavini

Anonim mənbələrə istinadən Saakaşvilinin gələcəkdə baş nazirin islahatlar üzrə müavini vəzifəsinə təyin olunması ilə bağlı məlumatlar çərşənbə günü səhər bir sıra Ukrayna mediası tərəfindən yayımlanıb. Prezidentin aparatı və hökumətin mətbuat xidməti bu şayiələri şərh etməkdən imtina etdi və bir neçə saatdan sonra Saakaşvili özü Facebookdakı hadisələrin versiyasını açıqladı.

“Prezident Zelenskidən Ukrayna hökumətinin islahatlar üçün baş nazirinin müavini olmaq təklifini almaq mənim üçün böyük şərəfdir. Baş nazir Şmiqal ilə də çox məlumatlı və faydalı bir söhbət etdim, bu müddətdə hökumətdəki mümkün işimlə bağlı bütün məsələləri ətraflı müzakirə etdik” dedi.

Saakaşvilinin bu təklifi qəbul etməsi sözlərindən irəli gəlir. “Mən bu təklifə və qərara çox məsuliyyətlə yanaşıram, çünki ölkə üçün çox çətin bir vaxtdır. İqtisadiyyatda və ümumilikdə ölkədə həyatımızda çox çətin bir dövr var. İndi qərarlarımızda və islahatlarımızda hər zamankindən daha cəsarətli olmalıyıq” dedi.

Daha sonra prezidentin mətbuat xidməti BBC-yə Saakaşvilinin Zelenski ilə görüşmə faktını təsdiqlədi. Siyasətçilər arasında ünsiyyət mövzusu “Saakaşvilinin Ukraynanın inkişafında mümkün yardım barədə təsəvvürü” idi. Bundan əlavə, mətbuat xidmətinin açıqlamasında Zelenski Saakaşviliyə “təkliflərini Ukrayna hökuməti və parlamenti ilə bölüşməyi” təklif etdi.

Saakaşvilinin konkret bir mövqedə hökumətə qoşulmağa dəvət edildiyi barədə bəyanat prezidentin mətbuat xidməti tərəfindən şərh edilmədi.

Ukrayna qanunlarına görə, prezidentin hökuməti qurmaq üçün kifayət qədər səlahiyyətləri yoxdur: o, yalnız parlamentin təsdiqləməsi üçün müdafiə və xarici işlər nazirlikləri üçün namizədlər irəli sürür.

Hökumətin qalan üzvlərinin təsdiqi, ölkənin Baş nazirinin müvafiq təqdimatı parlamentə təqdim edildikdən sonra baş verir. Ancaq baş nazirin faktiki siyasi çəkisi prezidentin siyasətə təsiri ilə müqayisə olunmur.

Denis Şmıqal hökuməti martın 4-də təyin edildi. Bu il mart ayının sonunda onun üzvlərindən ikisi – maliyyə və səhiyyə nazirləri vəzifələrindən azad edildi.

Baş nazir Şmıqal BBC-dən Saakaşvili ilə görüşün faktı, onun məzmunu və hökumətə təyin olunmasının mümkünlüyü ilə bağlı şərh üçün çoxsaylı müraciətlərini cavabsız qoyub.

“Hər ikisi xolerik”

Ukrayna parlamentindəki BBC-nin həmsöhbətləri Mixail Saakaşvilinin təyin olunmasının cümə günü baş tutacağını istisna etmədi: məhz bu gün Radanın fövqəladə iclası təyin olundu. Bununla yanaşı, bu kadr qərarına mane olan Gürcüstanın sabiq prezidentinin baş nazirin müavini kimi təsdiqlənməsi üçün mümkün səs çatışmazlığı idi.

Teorik olaraq, Zelenskinin “Xalqın xidmətçisi” fraksiyasında Radanın hazırkı tərkibində bir nəfərlik çoxluğu var. Ancaq əslində son dövrlərdə prezident fraksiyası prinsipial vacib səslərdə səs qazanmaq üçün mübarizə aparır və əksər hallarda müxalif fraksiyalarla əməkdaşlıq barədə razılığa gəlməyə məcbur olur.

BBC-nin Radadakı bir neçə həmsöhbəti dərhal Saakaşvilinin təyin olunması təşəbbüsünün şəxsən Vladimir Zelenskiyə məxsus olduğunu söylədi, lakin əlavə etdilər ki, prezident öz yoldaşlarına belə bir seçim lehinə hər hansı bir arqument çatdırmadı. Nəticə etibarilə Saakaşvilinin hökumətə mümkün başlaması, bir sıra prezident tərəfdaşları üçün mübahisəli kadr qərarı kimi göründü.

Bəziləri Gürcüstanın sabiq prezidentinin və Petro Poroşenkonun prezidentliyi dövründə Ukraynaya gəlişi zamanı fərqləndirdiyi özünüdərk PR-nı xatırlatdı. Xüsusilə, bir çoxu, o vaxtkı və indiki daxili işlər naziri Arsen Avakov ilə prezidentin yanında yaradılan islahat şurasının iclasında baş verən və xalqın nümayişləri və siyasətçilərin üzərinə su tökməsi ilə qarşıdurmasından narahat idi. Artıq Arsen Avakov Ukrayna hökumətinin ən nüfuzlu şəxslərindən biri adlanır.

Saakaşvili nüfuzlu oliqarx İqor Kolomoyski ilə sərt münasibətlərini də xatırladı.

Bir çoxları potensial baş nazirin müavininin səlahiyyətlərinin qeyri-müəyyən şərtlərindən narahat idi: guya öz fəaliyyətində qaçılmaz olaraq digər hökumət üzvləri ilə kəsişəcək və toqquşacaq.

BBC Kiyevin siyasi analitiki Vladimir Fesenko: “Zelenskiyə çox sadiq insanların da əhəmiyyətli bir hissəsi Saakaşvilidən qorxur: münaqişə riskləri, bu siyasətçinin nəzarətsizliyi yüksəkdir” dedi. Digər tərəfdən, ekspert davam edib ki, Zelenski bir neçə aydır “böhran əleyhinə hökumət qərarlarının lokomotivi” olacaq və yeni təyin olunmuş Baş nazir Şmıqalın zəifliyini və təcrübəsizliyini kompensasiya edə biləcək güclü bir şəxs axtarır.

“Zelenski və Saakasşvili psixo-emosional formatda, biomotordur. Hər ikisi xolerik, qətiyyətli hərəkətin tərəfdarıdır” deyən Fesenko bu kadr təklifində prezidentin mümkün motivasiyasını izah edir.

Zelenski və Saakaşvili ölkənin keçmiş prezidenti – Petro Poroşenkoya qarşı dözümsüz münasibətləri ilə birləşirlər.

Ukrayna parlamentindəki BBC mənbələri iddia edir ki, Saakaşvilinin Zelenski ilə əhatə olunmuş baş lobbisi prezident aparatının rəhbəri ola bilər. İnternetə sızan fotolara görə, Gürcüstanın sabiq prezidenti ilə Kiyev Beynəlxalq İnstitutunda oxuduğu vaxtdan bəri tanış idi.

“Xəyanət etməyəcəyəm”

Parlament iclasından əvvəl cümə günü, Mixail Saakaşvili prezidentin “Xalqın xidmətçisi” fraksiyası ilə görüşdü. Əslində, millət vəkilləri ilə ünsiyyətinin nəticəsi onun təyin olunması məsələsinin iclas salonunda veriləcəyindən asılı idi. Facebook-da keçirilən bu görüşün yayımına əsasən istifadəçilər deyir ki, Saakaşvili “Xalqın xidmətçisi” olan deputatları birmənalı şəkildə inandıra bilmədi.

Əvvəlcə deputatlara bildirdi ki, Vladimir Zelenski onunla söhbətində Ukraynaya maliyyə yardımı göstərilməsi ilə bağlı BVF ilə danışıqlar aparacağını söylədi. Saakaşvili bir çox Amerika siyasətçisini və Almaniya kansleri Angela Merkeli şəxsən tanıdığını xatırlatdı.

“Mən birbaşa onların yanına gedib deyərəm: ya sən bizə maliyyə yardımı verərsən, yoxsa Ukrayna yox olar … Bilirlər ki, danışa bilərəm” Saakaşvili deputatları emosional şəkildə inandırdı.

Prezidentin Saakaşvili üçün baş nazirin müavini olaraq təyin etdiyi başqa bir vəzifə hökumətin iqtisadi blokunun əlaqələndirilməsi, biznesin tənzimlənməsi və kiçik və orta sahibkarların dəstəklənməsi olmalıdır. Təyinatdan bir həftə sonra Radanın profil komitəsinə bir ay ərzində Ukraynanın Doing Business dünya reytinqində iyirmi mövqe yüksəltməyə imkan verən 7 qanun paketini təqdim edəcəyinə söz verdi.

Bununla yanaşı, Saakaşvili millət vəkilləri ilə Ukraynada turizmin inkişafı, xüsusən də “kulinariya üçbucağı” Kiyev-Poltava-Çerkassı yaratmağı təklif etdi və Daxili İşlər Nazirliyinin Ukraynada “mənim qızlarım” tərəfindən həyata keçirilən “gecikmiş” islahatı barədə danışdı. Görünən odur ki, söhbət Milli Polisin keçmiş rəhbəri Xatiya Dekanoidze və daxili işlər nazirinin keçmiş müavini Eke Zguladze gedir. Hansı ki, onlar Poroşenkonun prezidentliyi dövründə qurumun islahatlarına rəhbərlik edib.

Eyni zamanda, Saakaşvili potensialının reallaşdırılmasının yalnız baş nazir və ya prezidentin müşaviri olaraq deyil,  hökumət üzvü olaraq mümkün olduğunu israr etdi.

“Televiziyada məsləhət verə bilərəm. Qərarların verildiyi yerdə oturub bu qərarların bir hissəsinə görə məsuliyyət götürsən, bu başqa bir məsələdir” dedi.

Saakaşvilinin millət vəkilləri ilə görüşü debrifinq və ya reytinq səsverməsi ilə bitmədi, lakin bu görüşün sonunda onun gürcü təcrübəsinə az müraciət etməsi və yaranan suallara birbaşa cavab verməmək tövsiyə edildi.

Mətbuat üzvləri, politoloqların Saakaşvilinin Ukrayna hökumətinə gəlişini bu ilin oktyabrında Ukraynada keçiriləcək yerli seçkilər öncəsi öz siyasi karyerasına yeni bir başlanğıc üçün bir tramplin olaraq istifadə edə biləcəyinə dair proqnozlarına istinad etdilər.

“Siz prezidentə və komandaya xəyanət etməyəcəksiniz?” – deyə görüşün sonunda parlamentin deputatı Nikolay Tişenko soruşdu. “Mən komandaya, həmçinin prezidentə xəyanət etmək fikrində deyiləm!”, – Mixail Saakaşvili cavabını tamamladı.

Gürcüstanın sabiq prezidenti deputatlarla görüşünü “konstruktiv və mənalı” adlandırdı.

Bununla birlikdə Zelenskinin fraksiyasında fərqli təsir qruplarını təmsil edən Radanın iki deputatı BBC-yə bildirib ki, Saakaşvilinin çıxışı onları inandırmır və cümə günü Saakaşvili və digər partiyalar arasında əlavə razılaşmalar olmadan parlamentdə effektiv səs vermə şansları yoxdur. Buna görə də bu məsələ Rada iclasının gündəliyində deyildi.

“Namizədliyim üçün bu gün bir səsvermə keçiriləcəyinə dair ümidlər var idi … amma Prezident Zelenskinin və “Xalqın xidmətçisi”ndən və digər fraksiyalardan olan deputatların əksəriyyətinin dəstəyinə arxayınam. Bu, cümə axşamı səsverməyə hazırlaşacağımızı göstərir” deyə Mixail Saakaşvili daha sonra yazdı.

Radanın növbəti fövqəladə iclasına, yeri gəlmişkən, təyin olunmamışa qədər Saakaşvili ehtimal ki, digər parlament qüvvələri ilə görüşməyə və namizədliyini səsverməyə dəstək verməyə çalışacaqdır.

Bundan əlavə, bu günə qədər Vladimir Zelenski şəxsən Saakaşvilinin hakimiyyətə qayıdışına münasibət barədə heç bir söz deməyib. Yəqin sözləri Radanın bəzi deputatlarının mövqeyinə təsir göstərə bilər.

Tbilisidən Moskvaya

Saakaşvilinin Ukrayna parlamentində baxılmağa rəsmi namizədliyindən əvvəl, hadisələrin belə bir inkişafının mümkünlüyü Tbilisidə əsəb reaksiyasına səbəb oldu.

“Ukrayna xalqı bizim üçün qardaş xalqdır. Ukrayna dövləti bizim üçün strateji tərəfdaşdır və uzunmüddətli perspektivdə bu heç nəyi dəyişə bilməz … Ancaq axtarışda olan şəxsin baş nazirin müavini və artıq Gürcüstanda ağır cinayətlərdə ittiham olunan bir strateji tərəfdaş təyin edilməsi bizim üçün qətiliklə qəbuledilməzdir” dedi Gürcüstanın Baş naziri George Qaxariya.

Cümə günü Ukrayna mediası Kiyevdən Gürcüstan səfirinin təcili geri çağırılması barədə məlumat yaydı, lakin Qaxariya bu şayiələri təkzib etdi.

“Əlbəttə ki, belə bir addım [Saakaşvilinin təyin edilməsi ilə] Gürcüstanın müvafiq reaksiyasından sonra olacaqdır. Hələ səfiri geri çağırmamışıq, amma belə bir qərar verilsə, heç olmasa səfiri məsləhətləşməyə çağıracağıq” dedi.

Gürcüstanda Mixail Saakaşvili bir sıra cinayətlərdə, o cümlədən vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməkdə və 2007-ci ildə Tbilisidə keçirilən etiraz mitinqinin zorla dağıdılmasında ittiham olunur. Saakaşvili özü ona qarşı irəli sürülən ittihamları siyasi motivli hesab edir.

Gürcüstanla Ukraynanın münasibətlərini Saakaşvilinin hakimiyyətə ikinci gəlişini korlaya biləcək yeganə xarici ölkə deyil. Bu təyinat, çox güman ki, Kiyevlə Moskva arasındakı danışıqlar prosesini çətinləşdirəcək, çünki Vladimir Putinin Gürcüstanın keçmiş prezidentinə mənfi münasibəti yaxşı məlumdur.

Rusiya lideri dəfələrlə Saakaşvilini tənqid edib. Sonuncu dəfə onu mart ayında, TASS-a verdiyi bir sıra müsahibələrində xatırladı. Rusiya ilə qonşu ölkələr arasındakı münasibətlərin pozulmasına dair bir suala cavab olaraq, o, prezident olduğu müddətdə Saakaşvili ilə dəfələrlə ərazi mübahisələrinin güc yolu ilə həll edilə bilməyəcəyini söylədiyini dedi.

“Mən heç vaxt bunu etməyəcəyəm!” – Putin gürcü həmkarından sitat gətirdi. – Və poper. Poper – aldı!” deyə əlavə etdi.

Donbasdakı münaqişənin həlli ilə bağlı Ukrayna və Rusiya arasındakı altı illik danışıqlar prosesinə yaxın BBC mənbələri, 2016-cı ilin əvvəllərində Rusiya parlamentinin sabiq spikeri Boris Qrızlovun Petro Poroşenko ilə danışıqlar aparmaq üçün Kiyevə getdiyini söylədi. Rus rəsmisinin o zaman Ukrayna prezidentinə verdiyi şərtlərdən biri Saakaşvilinin Odessa vilayətinin qubernatoru vəzifəsindən dərhal istefası idi.

Öz növbəsində, Zelenskinin komandası Moskva ilə münasibətləri “sabitləşdirməyi” və xüsusən də Rusiya ilə Donbasdakı rusiyapərəst separatçılarla bir neçə əsir mübadiləsini təşkil etməyi nailiyyətlərindən biri hesab edir.

Mixail Saakaşvili özü Facebook-da Qərb mətbuatının “Prezident Zelenskinin qərarına” verdiyi “son dərəcə müsbət reaksiya” barədə yazır. Bu tezisi sübut etmək üçün Almaniyanın Süddeutsche Zeitung qəzetindəki bir məqaləyə baxaq. Məqalə “Günəş kralının dönüşü” adlanır.

Saakaşvili Ukraynada nə etdi?

Əgər Saakaşvilinin Şmiqal hökumətinə təyinatı baş tutsa, bu, onun Ukrayna siyasətindəki ikinci cəhdi olacaq.

Gürcüstanın sabiq lideri, Ukraynanın o zamankı prezidenti Petro Poroşenkonun universitet həmkarı, ilk dəfə Avromaydanın qələbəsindən sonra Kiyevə köçdü. Ukrayna vətəndaşlığını aldı və hökumətə təyinatına dair şayiələrə baxmayaraq strateji əhəmiyyətli Odessa vilayətinin qubernatoru oldu. Paralel olaraq, o, Poroşenkonun istefasını istədiyi o zamankı baş nazir Arseniy Yatsenyuku “məhv edən” antikorrupsiya forumlarını keçirdi.

Yatsenyuk vəzifəsindən getdikdən bir qədər sonra Poroşenkonun özü Saakaşvilinin tənqid obyektinə çevrildi. Nəticədə Gürcüstanın sabiq prezidenti qubernator kürsüsünü itirdi və prezidentin siyasətinə qarşı kütləvi aksiyalar keçirməyə başladı.

2017-ci ilin yayında Poroşenko öz fərmanı ilə Saakaşvilini “onu alarkən göstərilən səhv məlumatlar” səbəbindən vətəndaşlıqdan məhrum etdi. ABŞ-da olan Gürcüstanın sabiq lideri, Ukraynaya qayıdacağını söylədi  və həmin ilin sentyabrında tərəfdarlarının bir dəstəsinin köməyi ilə Polşa ilə sərhədi keçərək ölkəyə girdi.

Bütün qış Poroşenkoya qarşı etiraz aksiyaları təşkil etdi, 2018-ci ilin fevralına qədər Polşaya təhvil verildi.

Keçən ilki prezidentlik kampaniyası dövründə Saakaşvili Vladimir Zelenskinin tərəfdarı idi və ötən il mayın 28-də vəzifəyə gəldikdən bir həftə sonra yeni seçilmiş prezident onun Ukrayna vətəndaşlığını geri qaytardı.

“Mən milyonlarla ukraynalı ilə birlikdə tarixi bir şansdan sonra yeni prezidentlə, yeni hökumətlə birlikdə yeni Ukraynanın qurulmasında iştirak etmək istəyirəm” dedi.

Ancaq proqnozların əksinə olaraq, o dövrdə heç bir mövqe tutmadı.

O vaxtdan bəri, erkən parlament seçkilərində iştirak etdi – “Yeni qüvvələrin hərəkatı” partiyası səslərin 0,5% -dən azını qazanaraq Odessada yerləşdi, vaxtaşırı Ukraynadakı və ölkədəki siyasi hadisələri şərh etdi.

Bir neçə həftə əvvəl, Facebook-da Saakaşvili, Ukraynanın siyasətinə qayıtması ideyasını təbliğ etməyə başladı və bu bazar ertəsi Ukraynanın ən varlı vətəndaşı oliqarx Rinat Axmetova aid olan “Ukrayna 24” telekanalına iki saatlıq reportaj verdi.

Ukraynanın hazırkı Baş naziri Denis Şmıqal siyasətə gəlməzdən əvvəl Axmetova məxsus müəssisələrin birində menecer vəzifəsində çalışmışdır. Eyni oliqarx, İqor Kolomoyskonin Ukraynanın yanacaq və enerji sektorundakı əsas rəqibi hesab olunur. Son illərdə Ukrayna hökuməti ilə Kolomoyski arasında münasibətlərin ona məxsus olan “Privatbank”ın milliləşdirilməsi səbəbindən pisləşdiyi güman edilir.

Saakaşvilinin özü Ukrayna oliqarxlarından hər hansı biri ilə əlaqəni rədd edir.

Babək Göyüş

KONKRET.az

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir

*

*

*