“Mənim cəmi bir qırışım var, o da üstündə oturduğum yerdədir!”. Bu sözlər dünyanın ən uzunömürlü insanı kimi tanınan fransız qadın Jan Kalmanın yumor hissini və həyata münasibətini əks etdirir. O, 122 il 164 gün yaşayıb. Uzun ömrü ərzində iki dünya müharibəsinin şahidi olub, texnologiyanın inkişafını, cəmiyyətin dəyişməsini və bütöv bir əsrin tarixini yaşayıb. Bütün bunlara baxmayaraq, həyat eşqini və zarafat etmək bacarığını qoruyub.
- Jan Kalman 1875-ci ildə Fransanın Arl şəhərində anadan olub. O, 1997-ci ildə, 122 yaşında vəfat edib və təsdiqlənmiş məlumatlara əsasən, tarixdə yaşı müəyyən edilmiş ən uzunömürlü insan olaraq qalır.
Onun həyatı ilə bağlı ən maraqlı məqamlardan biri məşhur rəssam Vinsent van Qoqla görüşüdür. Janın öz xatirələrinə görə, o, 13 yaşında olarkən əmisinin mağazasında van Qoqla qarşılaşıb. Lakin gələcəkdə dünya incəsənətinin ən böyük rəssamlarından biri kimi tanınacaq bu şəxs onda xoş təəssürat yaratmayıb. Jan sonralar onu “çirkli, qəribə və xoşagəlməz kişi” kimi xatırlayırdı.
Ancaq Jan Kalmanın adını məşhurlaşdıran təkcə uzun ömrü və van Qoqla görüşü deyildi. Onun həyatı ilə bağlı ən çox danışılan hadisələrdən biri də əsl maliyyə əhvalatına çevrilən mənzil müqaviləsidir.
Notariusun ömründən uzun çəkən müqavilə
Jan Kalman 90 yaşında olarkən, 47 yaşlı notarius Fransua Raffre onunla xüsusi müqavilə bağladı. Razılaşmaya əsasən, notarius Jan sağ olduğu müddətdə ona hər ay müəyyən məbləğ ödəməli, qadının ölümündən sonra isə Arl şəhərindəki mənzilə sahib olmalı idi.
Belə müqavilələr Fransada ömürlük renta sistemi çərçivəsində bağlanırdı. Alıcı mənzilin gələcək sahibi olmaq ümidi ilə satıcıya müntəzəm ödənişlər edir, lakin həmin əmlaka nə vaxt sahib olacağını əvvəlcədən dəqiq bilmirdi.
Raffre, görünür, bu razılaşmanın özü üçün sərfəli olacağını düşünürdü. Ancaq hadisələr tamam başqa cür inkişaf etdi. O, 1995-ci ildə, Jan Kalmandan əvvəl vəfat etdi. Ödənişlər isə müqavilənin şərtlərinə uyğun olaraq davam etdi və onun dul arvadının üzərinə düşdü.
Jan Kalman 1997-ci ilədək yaşadı. Beləliklə, notariusun özü üçün sərfəli hesab etdiyi müqavilə gözlənilməz nəticə verdi: o, qadından əvvəl öldü, ödənişlər isə uzun illər davam etdi.
Bu əhvalat sonralar Jan Kalmanın həyatının ən məşhur epizodlarından birinə çevrildi. Onun adından yayılan zarafatlar da bu hadisəni həyatın gözlənilməzliyinə nümunə kimi təqdim edir.
Velosiped, şokolad və bir az portveyn
Jan Kalmanın uzunömürlülüyü haqqında danışarkən onun həyat tərzi də tez-tez xatırlanır. O, sərt pəhrizlərlə özünü məhdudlaşdıran insan olmayıb. Əksinə, dadlı yeməkləri və həyatdan zövq almağı sevib.
Onunla bağlı yayılan məlumatlara görə:
- 100 yaşına qədər velosiped sürüb.
- 85 yaşında qılıncoynatma ilə maraqlanmağa başlayıb.
- Şokoladı çox sevib və həftədə təxminən bir kiloqram şokolad yediyi bildirilir.
- Portveyn içməyi və yaxşı yeməkləri xoşlayıb.
Əlbəttə, bir insanın uzun ömür sürməsini yalnız bu vərdişlərlə izah etmək olmaz. Genetika, sağlamlıq vəziyyəti, həyat şəraiti və bir çox başqa amillər uzunömürlülüyə təsir edir. Jan Kalmanın həyat tərzi isə ən azı onu göstərir ki, o, yaşının artmasını həyatdan imtina etmək üçün səbəb saymayıb.
“Gələn il görüşərik!”
Jan Kalmanın yumor hissi qocalanda da onu tərk etməyib. Onun 120 illiyi zamanı jurnalistlərdən biri vidalaşarkən gələn il yenidən görüşməyi arzulayıb. Jan isə zarafatla belə cavab verib:
- “Bəs niyə də olmasın? Siz hələ o qədər də pis görünmürsünüz!”
Bu cür cavablar onun haqqında yaranan əfsanənin bir hissəsinə çevrilib. Jan qocalığı faciə kimi deyil, həyatın təbii mərhələsi kimi qəbul edirdi. Yaşının çoxluğu onun üçün yalnız rəqəm deyildi; bu, həm də zarafat etmək, xatirələrini bölüşmək və başqalarını təəccübləndirmək imkanı idi.
Uzun ömrün sirri nə idi?
Jan Kalmanın həyatı haqqında danışarkən onun guya hamı üçün keçərli olan xüsusi uzunömürlülük resepti tapdığını söyləmək düzgün olmaz. Heç bir qida məhsulu, vərdiş və ya həyat fəlsəfəsi insana 122 il yaşamağa zəmanət vermir.
Amma onun həyatından bir neçə sadə nəticə çıxarmaq mümkündür: insanın özünü daim narahatlıq içində saxlamaması, gündəlik həyatın kiçik sevinclərini qiymətləndirməsi, yumor hissini itirməməsi və yaşından asılı olmayaraq həyata maraq göstərməsi vacibdir.
Jan Kalman bir əsrdən çox yaşadı və geridə təkcə uzunömürlülük rekordu deyil, həm də yadda qalan bir obraz qoydu: həyatın bütün çətinliklərinə baxmayaraq, gülümsəməyi bacaran qadın.
Bəlkə də onun hekayəsinin ən vacib dərsi budur: ömrümüzün neçə il davam edəcəyini həmişə seçə bilmərik, amma yaşadığımız günlərə necə münasibət göstərəcəyimizə müəyyən qədər özümüz qərar veririk.
Qırışlarınızdan utanmayın, gülməyi unutmayın və həyatın dadını çıxarmaq üçün hər şeyi sabaha saxlamayın!
Hazırladı: Rəsmiyyə Şərifova,
KONKRET.az