Əfqanıstanın keçmiş prezidenti Məhəmməd Nəcibullah (Doktor Nəcib) və onun qardaşı, general Şahpur Əhmədzay 1996-cı il sentyabrın 27-də Kabil şəhərində “Taliban” hərəkatı tərəfindən amansız işgəncələrə məruz qoyularaq öldürülüb və asılıblar. Bu hadisə “Taliban”ın Kabilə ilk dəfə nəzarəti ələ keçirməsinin və ölkədə hakimiyyətini qurmasının rəmzi başlanğıcı hesab olunur.
Məhəmməd Nəcibullahın ələ keçirilməsi və öldürülməsi
1996-cı ilin sentyabr ayının sonunda “Taliban” qüvvələrinin Kabilə yaxınlaşması zamanı Əfqanıstanın keçmiş prezidentinin öldürülməsi ölkə tarixinin ən dəhşətli hadisələrindən birinə çevrildi.
1\. BMT nümayəndəliyindən zorla aparılması
Məhəmməd Nəcibullah 1992-ci ildə hakimiyyətdən getdikdən sonra Kabil şəhərindəki BMT nümayəndəliyinin binasında sığınacaq tapmışdı. O, təxminən dörd il yarım ərzində qardaşı, general Şahpur Əhmədzayla birlikdə burada yaşamışdı.
“Əl-Cəzirə”nin məlumatına görə, 1996-cı il sentyabrın 26-da, “Taliban” qüvvələrinin Kabilə daxil olmasından əvvəl şəhərə nəzarət edən Əhməd Şah Məsudun qüvvələri Nəcibullaha şəhəri tərk edərək ölkənin şimalına çəkilməyi təklif etmişdilər.
Lakin keçmiş prezident BMT-nin beynəlxalq müdafiə statusuna güvəndiyindən və “Taliban”ın onun puştun əsilli olmasını nəzərə alaraq ona toxunmayacağını düşündüyündən bu təklifdən imtina etmişdi.
Sentyabrın 27-nə keçən gecə, təxminən saat 01:00-da Molla Əbdül Rəzzaqın rəhbərlik etdiyi “Taliban”ın xüsusi dəstəsi BMT binasına daxil oldu. Beynəlxalq hüquq normalarını və BMT nümayəndəliyinin toxunulmazlığını pozan silahlılar Nəcibullahı və qardaşını zorla ələ keçirərək avtomobillə aparıblar.
İşgəncələr və qətl
“Taliban” silahlıları keçmiş prezidenti və qardaşını birbaşa Ərg prezident sarayına aparıblar. Tarixi mənbələrdə və şahid ifadələrində onların burada ağır işgəncələrə məruz qaldıqları bildirilir.
Məlumatlara görə, hər iki qardaş amansızcasına döyülüb. Nəcibullaya qarşı xüsusilə qəddar rəftar edildiyi, onun şikəst edildiyi və ağır bədən xəsarətləri aldığı barədə məlumatlar var.
Bəzi tarixi mənbələrdə keçmiş prezidentin işgəncələrdən sonra avtomobilə bağlanaraq prezident sarayının ətrafında sürükləndiyi qeyd olunur.
Nəcibullah və qardaşının öldürülmə üsulları ilə bağlı mənbələrdə fərqli məlumatlar mövcuddur. Bununla belə, onların “Taliban” tərəfindən qətlə yetirildiyi və cəsədlərinin sonradan ictimaiyyətə nümayiş etdirildiyi məlumdur.
Cəsədlərinin ictimaiyyətə nümayiş etdirilməsi
1996-cı il sentyabrın 27-də səhər saatlarında Nəcibullahın və qardaşının cəsədləri prezident sarayının yaxınlığında, Ariana meydanı ərazisində yol hərəkətini tənzimləyən postun metal dirəyindən asılıb.
Bu vəhşilik yalnız keçmiş prezidentə qarşı törədilmiş qətl deyildi. Cəsədlərin açıq şəkildə nümayiş etdirilməsi əhaliyə və siyasi rəqiblərə qorxu aşılamaq məqsədi daşıyan nümayişkaranə zorakılıq aktı kimi qiymətləndirilir.
Tarixi məlumatlara görə, cəsədlər bir gündən artıq müddətdə asılı vəziyyətdə saxlanılıb. Onların üzərində alçaldıcı hərəkətlər edildiyi də bildirilir.
Sonradan cəsədlər BMT və Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinin iştirakı ilə götürülüb. Məhəmməd Nəcibullahın nəşi doğulduğu bölgəyə — Pəktiya vilayətinə aparılaraq dəfn edilib.
Məhəmməd Nəcibullahın qətli Əfqanıstan tarixində ən faciəli hadisələrdən biri kimi yadda qalıb. Onun öldürülməsi “Taliban”ın 1996-cı ildə Kabildə hakimiyyəti ələ keçirməsinin simvoluna çevrilib və ölkədə yeni, son dərəcə sərt siyasi-dini idarəçilik dövrünün başlanğıcını göstərib.
Ağagül Mürsəlov,
KONKRET.az