Avropada müşahidə olunan intensiv yağışlar və dolu kənd təsərrüfatına ciddi zərbə vuraraq bir sıra meyvələrin qiymətini rekord həddə çatdırıb. İddialara görə, artıq İsveçrədə 1 kiloqram gilasın 35 franka (68-70 manat) satılır. Bu isə iqlim dəyişikliyinin ərzaq bazarına təsirini bir daha gündəmə gətirib. Çünki ekstremal hava hadisələri bahalaşma ilə yanaşı, qida qıtlığı riskini də artırır.
Alternativ nə olacaq? İqlim dəyişikliyi nəticəsində ərzaq məhsullarının bahalaşması və qıtlıq riski gələcəkdə qlobal iqtisadiyyata necə təsir edə bilər?
KONKRET.az xəbər verir ki, globalinfo.az-a danışan iqtisadçı Elçin Rəşidov deyib ki, iqlim dəyişikliyi kənd təsərrüfatına və ərzaq bazarına təsir göstərən əsas amillərdən biridir:
“Lakin bu təsir təkcə iqlimin dəyişməsindən deyil, həm də insanların və fermerlərin yeni şəraitə nə dərəcədə uyğunlaşa bilməsindən asılıdır. Məsələn, hazırda Avropanın müxtəlif bölgələrində meyvələrin yetişmə vaxtı dəyişir. İsveçdə gilas mövsümü yeni başlayır, halbuki Azərbaycanda artıq mövsümün sonuna yaxınlaşırıq. Bu cür fərqlər bazarın tələbatına da təsir edir. Bir ölkədə məhsul mövsümü başa çatdıqdan sonra həmin məhsul başqa ölkələrdən idxal olunur və beləliklə, bazarda təklif müəyyən qədər qorunub saxlanılır. Əsas problem isə iqlim dəyişikliyinin özündən daha çox, ona uyğunlaşma prosesidir. İqlim dəyişdikcə əvvəlki əkin üsulları və ənənəvi məhsullar artıq eyni məhsuldarlığı verməyə bilər. Fermerlər yeni iqlim şəraitinə uyğun bitki növləri seçməli, müasir əkin texnologiyalarından istifadə etməli və təsərrüfatlarını yeni reallığa uyğunlaşdırmalıdırlar. Temperaturun yüksəldiyi ərazilərdə isti iqlimə uyğun məhsulların əkilməsi daha səmərəlidir. Əksinə, bəzi bölgələrdə yağıntının artması və ya rütubətin çoxalması həmin ərazilərdə fərqli məhsulların becərilməsi üçün yeni imkanlar yarada bilər. Yəni iqlim dəyişikliyi hər yerdə yalnız mənfi nəticələr doğurmur. Bəzi regionlar üçün yeni imkanlar yaransa da, bəzi ərazilər quraqlıq, istilik dalğaları və digər ekstremal hava hadisələri ilə daha çox üzləşirlər”.
İqtisadçı bildirib ki, ən çətin mərhələ məhz keçid dövrüdür:
“Belə ki, fermerlər illərlə, hətta bəzən əsrlərlə tətbiq etdikləri əkinçilik vərdişlərini dəyişmək məcburiyyətində qalırlar. Bu uyğunlaşma baş vermədiyi müddətdə məhsuldarlıq azalır, istehsal xərcləri artır və nəticədə dünya bazarında ərzaq məhsullarının qiymətləri yüksəlir. Bundan ən çox təsirlənən ölkələr isə əhalisinin gəlirlərinin böyük hissəsini ərzaq məhsullarına xərclədiyi dövlətlərdir. Azərbaycan da bu baxımdan həssas ölkələrdən biridir. Ərzaq qiymətlərinin bahalaşması ümumi inflyasiyanı artırır və insanların alıcılıq qabiliyyətini zəiflədir. Çünki ailə büdcəsinin böyük hissəsi məhz qida məhsullarına sərf olunduğundan, qiymət artımı əhalinin rifahına daha ciddi təsir göstərir. Bu səbəbdən iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə əsas məsələ həm də kənd təsərrüfatını yeni şəraitə uyğunlaşdırmaq, fermerləri müasir texnologiyalar və yeni istehsal üsulları ilə dəstəkləməkdir”.
Ekspertin sözlərinə görə, iqlim şəraiti dəyişdikcə məhsulun harada becərilməsi, hansı texnologiyalardan istifadə olunması və hansı marşrutlarla bazarlara çatdırılması da dəyişir:
“Bu isə bütövlükdə iqtisadi münasibətlərə, logistika zəncirinə və kənd təsərrüfatının təşkilinə təsir göstərir. Məsələn, quraqlığın artdığı bölgələrdə fermerlər daha az su tələb edən bitki növlərinə üstünlük verir, müasir suvarma sistemlərinə investisiya yatırır və iqlimə davamlı toxum sortlarından istifadə etməyə başlayırlar. Digər tərəfdən, yağıntının artdığı ərazilərdə isə əkin strukturu və təsərrüfatın idarə olunması yeni iqlim şəraitinə uyğun şəkildə formalaşdırılır. Azərbaycanda da iqlim şəraitində baş verən dəyişikliklər fermerlərin qərarlarına təsir edir. Əgər gələcəkdə müəyyən bölgələrdə yağıntılar daha çox olarsa, su ehtiyatlarından istifadə üsulları, əkin planlaması və becərilən məhsulların seçimi də buna uyğun dəyişəcək”.