Dünyada hər il milyonlarla insan siqaretin səbəb olduğu xəstəliklərdən həyatını itirir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, tütün istifadəsi hər il 8 milyondan çox insanın ölümünə səbəb olur. Bu rəqəmlər tütün istifadəsinin bəşəriyyət qarşısında ən ciddi ictimai sağlamlıq problemlərindən biri olaraq qaldığını göstərir.

KONKRET.az xəbər verir ki, siqaretlə bağlı illərdir formalaşmış təsəvvürlərin bir hissəsi bu gün elmi araşdırmalar fonunda yenidən qiymətləndirilir. Ən çox müzakirə olunan suallardan biri də budur: siqaret çəkməklə bağlı yaranan xəstəliklərin səbəbi nikotindir, yoxsa tütünün yanması nəticəsində yaranan minlərlə zəhərli maddə?

Bu sual təkcə elm adamlarını deyil, hökumətləri, həkimləri və milyonlarla siqaret istifadəçisini də düşündürür.

Nikotin siqaret çəkməklə bağlı xəstəliklərin əsas səbəbi deyil

Cəmiyyətdə geniş yayılmış yanlış fikrə görə, siqaretin bütün zərərlərinin əsas səbəbi nikotindir. Əslində isə müasir tibbi araşdırmalar daha fərqli mənzərə ortaya qoyur.

Nikotin tütün bitkisində təbii şəkildə mövcud olan maddədir. O, insan beynində dopamin ifrazını artıraraq asılılıq yaradır və məhz buna görə insanlar siqaretdən imtina etməkdə çətinlik çəkirlər. Bununla belə, mütəxəssislər bildirirlər ki, nikotin tamamilə risksiz olmasa da, siqaretlə əlaqəli xərçəng, xroniki ağciyər xəstəlikləri və ürək-damar problemlərinin əsas səbəbi hesab edilmir.

Böyük Britaniyanın səhiyyə qurumları, ABŞ-ın Qida və Dərman Administrasiyası (FDA) və digər təşkilatlar da müxtəlif hesabatlarında qeyd edirlər ki, əsas təhlükə tütünün yanması zamanı əmələ gələn toksik kimyəvi maddələrdən qaynaqlanır.

Bu isə uzun illər “nikotin öldürür” kimi formalaşmış yanaşmanın tam mənzərəni əks etdirmədiyini göstərir. Dünyanın heç bir dövləti və ya səhiyyə qurumu nikotini kanserogen, yəni xərçəngə səbəb olan maddə kimi qeydə almayıb.

Əsas problem yanmadır?

Bir siqaret alışdırıldıqdan sonra tütünün temperaturu 800–900 dərəcəyə qədər yüksələ bilir. Bu temperaturda baş verən yanma prosesi nəticəsində tüstü əmələ gəlir. Məhz həmin tüstünün tərkibində 6,000-dən çox müxtəlif kimyəvi maddə var. Onlardan yüzə yaxını beynəlxalq səhiyyə qurumları tərəfindən zərərli və ya potensial zərərli maddələr kimi tanınıb. Karbonmonoksid, formaldehid, benzol, ammonyak və digər toksik birləşmələr illər ərzində insan orqanizmində toplanaraq xərçəng, insult, infarkt, xroniki bronxit və digər ağır xəstəliklərin yaranmasına səbəb olur.

Başqa sözlə, siqaret çəkən insan nikotindən daha çox, tüstünün tərkibindəki yüzlərlə zəhərli maddəyə məruz qalır. Elə buna görə də son illərdə elm adamları diqqəti “yanma problemi”nə yönəldirlər.

Çıxış yolu – zərərin azaldılması

Həkimlərin fikrincə, siqaretdən tam imtina etmək sağlamlıq üçün ən düzgün seçimdir. Lakin praktika göstərir ki, bunu etmək heç də hamıya nəsib olmur.

Araşdırmalar göstərir ki, siqareti tərgitməyə çalışan insanların çoxu bir neçə ay ərzində yenidən bu vərdişə qayıdır. Təqdim olunan materiallarda da qeyd olunur ki, hər il siqaret çəkənlərin böyük əksəriyyəti bu vərdişdən tamamilə imtina edə bilmir. Bunun əsas səbəbi məhz nikotin asılılığıdır.

Bu reallıq bir çox ölkələrdə yeni yanaşmanın – “zərərin azaldılması” strategiyasının meydana çıxmasına səbəb olub. Bu yanaşma siqareti tam tərgitməyin ən yaxşı seçim olduğunu qəbul etsə də, bunu etməyən insanlar üçün daha az riskli alternativlərin mövcudluğunu da nəzərə alır.

Bu alternativlərə qızdırılan tütün məhsulları, nikotin paketləri kimi tüstüsüz nikotin məhsulları daxildir. Onların əsas xüsusiyyəti tütünü yandırmamasıdır. Yanma olmadığından tüstü də yaranmır və nəticədə zərərli maddələrin miqdarı əhəmiyyətli dərəcədə azalır.

Mütəxəssislər xüsusi olaraq vurğulayırlar ki, tüstüsüz məhsulların mövcudluğu yeniyetmələrin nikotin istifadəsinə başlaması üçün səbəb olmamalıdır. Əksinə, dövlət siyasəti yetkin siqaret istifadəçiləri ilə heç vaxt siqaret çəkməmiş insanlar arasında aydın fərq qoymalıdır. Yetkin siqaret çəkən şəxslər üçün nəzərdə tutulmuş alternativlər yeniyetmələrin əlinə keçməməli, onların reklamı və satışı ciddi nəzarətdə saxlanmalıdır.

Bəs həkimlər nə deyir?

Pulmonoloqların fikrincə, ağciyər sağlamlığı baxımından ən düzgün seçim heç vaxt siqaret çəkməməkdir.

Kardioloqlar isə bildirirlər ki, siqaret təkcə ağciyərlərə deyil, damar sisteminə də ciddi zərbə vurur. İnfarkt və insult riskinin artmasının əsas səbəblərindən biri də tütün tüstüsündəki toksik maddələrdir.

Onkoloqlar xatırladırlar ki, siqaret yalnız ağciyər xərçəngi deyil, ağız boşluğu, qırtlaq, yemək borusu, sidik kisəsi, mədəaltı vəzi və digər orqanların xərçənginə səbəb olur.

Bu səbəbdən həkimlərin ümumi mövqeyi dəyişmir: ən təhlükəsiz seçim nikotin və tütün məhsullarından tamamilə uzaq durmaqdır.

Gələcəyin mübarizəsi

Bu gün dünyanın bir çox ölkəsində siqaretə qarşı mübarizə yeni mərhələyə qədəm qoyur.

Əgər əvvəlki illərdə əsas diqqət yalnız siqaretin qadağan edilməsinə yönəlirdisə, indi elm risklərin fərqləndirilməsi və daha az zərərli alternativlər üzərində daha çox dayanır.

Bu yanaşma siqareti təbliğ etmək deyil, əksinə, onun yaratdığı ağır nəticələri azaltmaq yollarını axtarmaq məqsədi daşıyır.

Bir həqiqət isə dəyişməz olaraq qalır: siqaret insan sağlamlığı üçün ən böyük təhlükələrdən biridir. Ondan tam imtina etmək ən doğru seçimdir. Lakin bunu etməyən milyonlarla insanın mövcudluğu alimləri və səhiyyə sistemlərini yeni həll yolları axtarmağa sövq edir.

Elm inkişaf etdikcə bir məsələ daha aydın görünür: siqaretin görünməyən ən böyük düşməni nikotin deyil. Əsas təhlükə tütünün yanması nəticəsində yaranan zəhərli tüstüdür. Bu həqiqəti anlamaq isə gələcəkdə daha səmərəli səhiyyə siyasətinin formalaşdırılması və milyonlarla insanın həyatının xilas edilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Natiq Səlim,

KONKRET.az