Toyuğa və ya sərçəyə baxanda onun dinozavr tarixinin davamı olduğunu təsəvvür etmək çətindir. Amma təxminən 66 milyon il əvvəlki kütləvi qırğından sağ çıxan yeganə dinozavr qolu məhz quşlar olub. Buna görə də düzgün ifadə belədir: o vaxt bütün dinozavrlar yox, quş olmayan dinozavrlar yoxa çıxıb.

Müasir quşlar teropodlara aiddir. Bu, tiranozavr və velosiraptorun da daxil olduğu dinozavrların eyni böyük qrupudur. Əlbəttə, quşlar tiranozavrın özündən törəməyib, kiçik tüklü teropodlardan yaranıb. Lakin bu qohumluq skeletin quruluşunda və fosil tapıntılarında aydın izlənir.

Üstəlik, bu uzaq keçmişin izləri müasir quşların inkişafında hələ də gizlidir. 2015-ci ildə alimlər toyuq embrionlarında siqnal mexanizmlərinin işinə müdaxilə edərək maraqlı nəticə əldə etdilər: adi quş dimdiyi əvəzinə, kiçik dinozavrlarda olana bənzər daha qədim üz və damaq quruluşu formalaşmağa başladı. Embrionlar yetkin yaşa qədər böyüdülmədi. Məqsəd dinozavrların təkamülü zamanı quş dimdiyinin necə yarandığını anlamaq idi.

Dişlərlə bağlı hekayə isə daha da maraqlıdır. Müasir quşlar dişlərini çoxdan itirib, lakin toyuq embrionları ilə aparılan təcrübələrdə alimlər onların formalaşmasının qədim mexanizmlərinin tamamilə yoxa çıxmadığını göstərə biliblər. Müəyyən mutasiyası olan embrionlarda qədim arxozavrların dişlərinə bənzər diş strukturları inkişaf edib. Lazımi molekulyar siqnalı işə salmaqla isə oxşar prosesi adi toyuq embrionlarında da başlatmaq mümkün olub.

Ortaya xeyli qeyri-adi mənzərə çıxır: milyonlarla illik təkamül ərzində dinozavr kiçik quşa çevrilib, dimdik qazanıb və dişlərini itirib, amma qədim “təlimatın” bir hissəsi hələ də qalır.

Beləliklə, növbəti dəfə toyuğu görəndə ona bir az başqa gözlə baxmaq olar. Qarşınızdakı sadəcə dinozavrların nəslindən olan canlı deyil, dinozavrlardan biridir.

Hazırladı: Ağagül Mürsəlov,

KONKRET.az