İranda siyasi sabitliyin qorunması üçün uzun illərdir tətbiq olunan mexanizm yenidən işə düşüb: ölkədə islahatlar barədə müzakirələr güclənən kimi, təhlükəsizlik strukturları fəallaşır.
KONKRET.az xəbər verir ki, bu dəfə təşəbbüs İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu tərəfindən irəli sürülüb. İran və beynəlxalq mediada yayılan məlumatlara görə, islahatçı düşərgənin əsas simalarına qarşı silsilə həbslər həyata keçirilib.
Saxlanılanlar arasında İran İslam Xalq Partiyasının baş katibi və İslahatlar Cəbhəsinin sədri Azhar Mansuri də var. O, ölkədə son seçkilər zamanı aparılan səfərbərlik kampaniyasının əsas koordinatorlarından biri hesab olunur. Məhz bu kampaniya nəticəsində Məsud Pezeşkian prezident seçkilərində qalib gəlib.
Mansurinin adı uzun müddətdir rejim daxilində fəaliyyət göstərən, qanun çərçivəsində müxalif mövqedə duran siyasi xəttlə əlaqələndirilirdi. Buna görə də onun həbsi adi prosedurdan daha çox, siyasi mesaj kimi qiymətləndirilir.
Associated Press agentliyinin məlumatına görə, bu həbslər hökumətə daxil olmayan islahatçıların sıxışdırılması məqsədi daşıyan daha geniş kampaniyanın tərkib hissəsidir. Buna səbəb bir ay əvvəl bir qrup fəal tərəfindən yayımlanan bəyanat olub. Həmin sənəddə siyasi sistemin gələcəyi ilə bağlı azad və şəffaf referendumun keçirilməsi, eləcə də yeni demokratik hökumətin formalaşdırılması tələb edilirdi.
Bəyanat müəllifləri, həmçinin ali dini lider Əli Xameneinin istefaya getməsini və ölkənin müvəqqəti şura tərəfindən idarə olunmasını təklif etmişdilər.
Bu çağırışlar İran siyasi sistemi üçün artıq müzakirə deyil, açıq çağırış kimi qəbul edilir. Digər ölkələrdə bu tip məsələlər konstitusion mexanizmlərlə müzakirə olunduğu halda, Tehranda dərhal cinayət maddələri işə salınır.
Məhkəmə hakimiyyətinin rəhbəri Qolam-Hüseyn Möhseni-Ədjei bəyan edib ki, bu cür müraciətləri yayan şəxslər “sionist rejim və ABŞ-la əlbir fəaliyyət göstərirlər”. O, imza atanları təhqiramiz ifadələrlə ittiham edib və onlara qarşı cəza tədbirlərinin görüləcəyini bildirib.
Bu açıqlamalar, adətən, həbslər, dindirilmələr və milli təhlükəsizliyə qarşı fəaliyyət maddələri üzrə cinayət işləri ilə nəticələnir.
Mansurinin özü isə hakimiyyətin zorla dəyişdirilməsinə çağırış etməyib. Onun çıxışları daha çox etik və mənəvi xarakter daşıyıb. O, etiraz aksiyalarında həlak olanlardan, cəmiyyətin həqiqəti bilmə hüququndan və ədalət axtarışından danışıb. Lakin bugünkü İranda bu cür ehtiyatlı mövqe belə təhlükə kimi qəbul olunur.
Rəsmi mövqe IRNA agentliyi vasitəsilə açıqlanıb. Tehran prokurorluğu dörd nəfərin həbs edildiyini, digərlərinin isə istintaqa çağırıldığını bildirib. Onlar “ölkənin siyasi və sosial sabitliyini pozmağa yönəlmiş fəaliyyətin təşkili”də ittiham olunurlar.
Beləliklə, daxili etirazlar avtomatik olaraq xarici qüvvələrin təsiri kimi təqdim edilir.
Analitiklər bildirirlər ki, hazırkı mərhələdə İran hakimiyyəti artıq islahatlarla üsyan arasında fərq qoymur. Oyun qaydalarının müzakirəsi belə, sistemin dağıdılması cəhdi kimi qiymətləndirilir.
Maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, zərbələr radikallara deyil, ən mülayim və sistem daxilində fəaliyyət göstərən fiqurlara endirilir. Bununla da rejim küçə ilə hakimiyyət arasında son vasitəçi rolunu oynayan təbəqəni də sıradan çıxarır.
Ekspertlərin fikrincə, dialoq üçün qapılar bağlandıqca, küçələrin səsi daha da güclənir. İranın tarixi isə göstərir ki, siyasi sıxıntılar artdıqca, gərginlik də bir o qədər şiddətli şəkildə partlayır.