Azərbaycan və Türkmənistan vaxtilə Sovet İttifaqının tərkibində ayrı-ayrı respublika olub. Amma iki qardaş xalq arasında yaxınlıq bu faktla izah edilə bilməz.

Çünki azərbaycanlılarla türkmənlər çox yaxın qohum xalqlar sırasına daxildir. Bəzi hallarda tarixə görə eyni xalq kimi də səciyyələndirilib. Çünki hər iki xalqın mənşəyi eynidir. Dilləri bir-birinə çox yaxındır. Azərbaycanlı ilə türkmən tərcüməsiz bir-birilə ünsiyyət yarada bilər. Adət və ənənələrində isə kifayət qədər oxşarlıq var. Bütün bunlar deməyə əsas verir ki, azərbaycanlılar üçün türkmənlərdən daha yaxın xalq yoxdur. Əlbəttə, burada türklər istisnalıq təşkil edir.

Hələ erkən orta əsrlərdə Xəzər dənizinin şərqində köçəri oğuz tayfalarının konfederasiyası yarandı. O vaxtdan islamı qəbul edənləri türkmən adlandırdılar. Amma türklərin bir çox qolu Səlcuqlu adları ilə tanındı. Onların nəsli azərbaycanlıların əcdadları olan Osmanlı türkləri və qızılbaşlar oldu. Amma İraq, Suriya və Orta Asiya türkmənləri bu adı saxladılar – coğrafi istinadla.

Tarixi köçlərə baxmayaraq, artıq iki xalq arasında siyasi və etnik bağlar yox idi. Azərbaycanlıların əcdadları İran və Qafqaz dövlətlərinin qurucuları və hökmdarları oldular, gələcək Türkmənistanın əhalisi isə Mərkəzi Asiyada mərkəzləşmiş güclərin – əsasən Buxara və Xivə xanlıqlarının tabeliyində idilər.

Deməli, ortaq mənşəli olsalar da, bu xalqlar arasında fərq tam min ildir. Türkmənlər islamın müxtəlif qollarına mənsub olmaqdan tutmuş, həm Asiya, həm də Avropa xalqlarının etnik və mədəni təsirinə məruz qaldı.

Tarixən Orta Asiya türkmənləri ilə azərbaycanlılar arasında münasibətlər kifayət qədər orta səviyyədə olub.

Tarixi mənbələrə görə, Şərqi Xəzər və Qaraqum köçəriləri İran sərhədləri daxilində dağıdıcı basqınlar təşkil edirdilər. Bunun qarşısını almaq üçün o dövrdə hökmranlıq edən türk sülalələri ən güclü tayfaları Qafqazdan və Qərbi İrandan doğuya köçürməyə məcbur oldular. Bunlar əsasən Əfşarlar və Qacarlar idi. Bu, yalnız Rusiyanın Orta Asiyada ekspansiyasının nəticəsi olaraq, sərhədlərin bağlanması ilə başa çatdı.

Ancaq indi az adam bunu xatırlayır. Nəticədə ortaq köklər və türk həmrəyliyi ön plandadır. Ona görə də hazırda azərbaycanlılar türkmənlərə rəğbət bəsləyir və onları başqa bir qardaş xalq kimi qəbul edirlər. Sovet dövründə azərbaycanlılar Türkmənistanın mədəniyyətini və iqtisadiyyatını inkişaf etdirmək üçün Orta Asiyaya gəlirdilər.

Bununla belə, bu xalqlar arasında əlaqələrin qeyri-kafi olduğu qəbul edilməlidir. Ölkələrimiz MDB, BMT və Türk Dövlətləri Təşkilatı vasitəsilə əməkdaşlıq etsə də, orta hesabla türkmənlər və azərbaycanlılar bir-birləri haqqında kifayət qədər az məlumatlıdırlar. Ən yaxşı halda onlar ortaq kökləri və çoxəsrlik tarixlərindən xəbərdardırlar.

Bundan əlavə, Türkmənistan kifayət qədər qapalı dövlətdir, oraya gəlmək o qədər də asan deyil, çıxmaq isə ondan da çətindir. İnternetdə ünsiyyət qurmaq imkanları da yoxdur. Ona görə də azərbaycanlılarla türkmənlərin mövcud münasibəti ruslarla slovenlər arasında olan əlaqələrə bənzəyir. Ümumi mənşə haqqında rəğbət və bilik var, lakin belə bir əlaqə yoxdur.

Çox vaxt bu xalqların nümayəndələri yaşadıqları, işlədikləri və ya təhsil aldıqları Rusiya və ya Türkiyədə bir-birilərilə rastlaşırlar. Üstəgəl Türkmənbaşıda və Türkmənistanın digər əyalətlərində xeyli azərbaycanlı yaşayır. Təəssüf ki, Türkmənistanın sərt miqrasiya siyasəti səbəbindən vətəndaşları xaricə tez-tez səfər etmirlər.

Rəsmiyyə Şərifova,

KONKRET.az