2014-cü ilin ilk günlərində Günəşdə yeni partlayışların baş verməsi mütəxəssislərin diqqətindən yayınmayıb. Alimlərin rəyinə görə, bu partlayışlar 2017-ci ildən bəri Günəşdə qeydə alınan ən böyük dəyişiklikdir. Hadisə Günəşin şərq kənarında, Günəş-Yer xəttindən xeyli aralıda baş verib. Bu səbəbdən maqnit qasırğalarına səbəb olan plazma təbəqəsi planetimizin yaxınlığından keçib və Yerdəkilərin sadəcə bəxti gətirib.

Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, Günəş bu il aktivliyinin zirvəsinə çatmalıdır. Bu isə o deməkdir ki, bizi son dərəcə güclü güclü maqnit qasırğaları gözləyir. Obrazlı desək, Günəş bir qədər “dəli vəziyyət” alacaq, sonra normal halına qayıdacaq.

“İl fırtınalı olacaq”

İnsan Günəşin fəaliyyətini dayandırmaq iqtidarında deyil. Amma meteohəssas insanlar və müəyyən avadanlıqlarla bağlı qoruyucu tədbirlər görülərsə, Günəşdən gələn təhlükələr ram edilə bilər. Ekspertlər hesab edirlər ki, kosmik hava proqnozlarının vaxtında öyrənilməsi onların köməyinə çatacaq. Alimlər isə həmin proqnozların bir-iki gün əvvəl deyil, bir neçə həftə və hətta aylar öncədən əldə edilməsinin vacibliyini vurğulayıblar.

Bu mümkündürmü?

Yanvarın ilk günlərində Rusiya Elmlər Akademiyası Kosmik Tədqiqatlar İnstitutunun Günəş Astronomiyası Laboratoriyasının və Rusiya Elmlər Akademiyasının Günəş-Yer Fizikası İnstitutunun rəhbəri Sergey Boqaçov bildirib ki, Günəşdə daha güclü partlayışlar baş verəcək. Yer planetində isə bundan qaynaqlanan maqnit qasırğaları ayda bir neçə dəfə təkrarlanacaq:

“İlin aktiv olacağını, yəni fəsadların ötən ildəki kimi 3-4 aylıq fasilələrlə baş verməyəcəyini gözləyirik. Ümumilikdə ilin fırtınalı olacağına öyrəşməliyik. Bəzi geomaqnit pozuntular hər həftə baş verəcək. Ümumiyyətlə, nəzərə çarpan tufanlar, məncə, hər ay təkrarlanacaq. Hesablamalara görə, ay ərzində 2-3 maqnit tufanı gözlənilir”.
Sergey Boqaçov bildirib ki, müxtəlif elmi qruplar günəş aktivliyinin pik nöqtəsinin nə vaxt baş verəcəyi ilə bağlı müxtəlif proqnozlar verirlər. Bəzi insanlar 2024-cü ilin hətta kifayət qədər mülayim olacağını düşünürlər. Təəssüf ki, Yer kürəsində günəş alovlarını və maqnit qasırğalarını əvvəlcədən hesablamaq və proqnozlaşdırmaq mümkün deyil:

“Aylar, həftələr və hətta günlər üçün elmi proqnozlar sadəcə mövcud deyil. Günəşdə tapıla bilən elementlər orta hesabla ildə günəş ləkələrinin sayı, gözlənilən alovlanma sürəti və maqnit qasırğalarının orta sürətidir. Amma bu, aylıq proqnoz olmayacaq. Amma bunlar alimlərin bu mövzuda şəxsi mülahizələrini irəli sürdürməsinə mane olmur. Mənə elə gəlir ki, günəş tsiklinin pik nöqtəsi may-iyun aylarında baş verəcək, sonra aktivlik azalacaq”.

Hər şey oxun əyilməsi ilə bağlıdır

Günəş üçün Yer onun səkkiz planetindən yalnız biridir və ölçüsünə görə ən əhəmiyyətlisi də deyil. Günəş həcmcə Yerdən 1,3 milyon dəfə böyükdür. Yerdən Günəşə olan məsafə 150 milyon kilometrdir. Astronomiya nöqteyi-nəzərindən, üçüncü planetin onun orbitində hansı nöqtədə yerləşməsinin də elə bir əhəmiyyəti yoxdur. Günəşdə alovlar təsadüfi baş verir, günəşdə külək (ionlaşmış hissəciklərin daimi axını) bütün istiqamətlərdə “əsir” və plazma emissiyaları həmişə Yerə yönəldilmir. Buna baxmayaraq, elm adamları günəşin aktivliyini aylar öncədən proqnozlaşdırmağa və Yerdə maqnit qasırğalarının baş verməsinin qanunauyğunluqlarını axtarmağa çalışırlar.

“Günəş aktivliyi dövrlərinin müddəti geniş diapazonda dəyişir. Bu, ən azı 9-13 ili əhatə edir. Hazırda biz 25-ci dövrənin maksimumundayıq”.

Rusiya Kosmik Hava Proqnozları Mərkəzinin rəhbəri, professor Artyom Abunin isə deyib ki, alimlər günəş aktivliyinin mövsümi asılılığını müşahidə etmirlər:

“Ancaq geomaqnit fəaliyyətinə gəldikdə, burada bəzi mövsümi qanunauyğunluqları izləmək olar. Onlar planetlərarası maqnit sahəsinin güc xətlərinə nisbətən Yer oxunun əyilməsi ilə əlaqələndirilir. Bir qayda olaraq, yaz və payızda geomaqnit aktivliyinin səviyyəsi qış və yaydan daha yüksək olur”.

Artyom Abunin hesab edir ki, 2024-cü ildə yüksək günəş aktivliyi müşahidə ediləcək. Bu, günəş fəaliyyətinin maksimum dövrləri üçün xarakterikdir.

Hər iki alimin fikirlərindən belə qənaətə gəlmək olar ki, son dərəcə güclü maqnit qasırğalarının artması, böyük ehtimalla 2024-cü ilin mayında baş verəcək.

Vəli Həsənov,

KONKRET.az