Son illər Bakıda mənzil qiymətləri əhalinin gəlirlərindən daha sürətlə artır. Bu vəziyyət xüsusilə gənc ailələr və orta gəlirli vətəndaşlar üçün ev sahibi olmağı çətinləşdirir, kirayə mənzillərə tələbatı artırır. Eyni zamanda paytaxtda tikilən yeni yaşayış binalarındakı mənzillərin böyük hissəsi qısa müddətdə satılır. İddia olunur ki, bu mənzillərin əhəmiyyətli hissəsi yaşayış üçün deyil, investisiya məqsədilə alınır. Mənzil fondunun böyük hissəsinin məhdud sayda şəxsin nəzarətinə keçməsi isə sosial bərabərsizliyin daha da dərinləşməsinə səbəb olur. Əgər qiymətlər indiki tempdə artmağa davam etsə, 10 il sonra paytaxt sakinlərinin əksəriyyəti kirayədə yaşayan insanlardan ibarət olacaq.
Bəs Bakıda mənzil qiymətlərinin rekord həddə yüksəlməsinin əsas səbəbləri nələrdir? Mənzil bazarında bahalaşmanın qarşısını almaq üçün hansı addımlar atılmalıdır?
KONKRET.az xəbər verir ki, mövzu ilə bağlı Publika.az-a danışan əmlak eksperti Elnur Azadov bildirdi ki, mənzil qiymətlərinin bahalaşmasının əsas səbəblərindən biri tikinti materiallarının qiymətinin kəskin artmasıdır:
“2020-ci ilin sonunda işğaldan azad olunmuş ərazilərdə genişmiqyaslı tikinti işlərinə start verildikdən sonra bəzi strateji əhəmiyyət daşıyan tikinti materiallarının qiymətlərində kəskin artım müşahidə olundu. Bunlardan biri də armatur idi. Ölkədə bu məhsulun cəmi bir neçə istehsalçısı fəaliyyət göstərir və onlar armaturun bir tonunun qiymətini 780 manatdan 1200 manata qədər qaldırdılar. Bu isə ilk növbədə tikinti şirkətlərinin maya dəyərinə ciddi təsir göstərdi”.
Ekspertin fikrincə, qiymət artımını sürətləndirən digər amil tikinti həcmlərinin azalması olub:
“2019-cu ildən etibarən pilot layihələr ləğv oldu. Əvvəllər Nazirlər Kabinetinin 86 saylı qərarına əsasən yerli icra hakimiyyətləri bu layihələrə sərəncam verə bilirdilər. Lakin tənzimləmə səlahiyyətləri Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinə verildikdən sonra pilot layihələr dayandırıldı. Bunun nəticəsində Bakı şəhərində 2016–2026-cı illər ərzində tikinti həcmlərində 8-10 dəfə azalma müşahidə olunur.
Tikinti həcmlərinin azalması sağlam rəqabət mühitini zəiflətdi. Nəticədə tikinti şirkətləri mənzilləri bazar dəyərindən daha yüksək qiymətlərlə satışa çıxarmağa başladılar. Tələbat yüksək olduğundan həmin əmlaklar yenə də satılır və bu tendensiya davam edir. Bunun əsas yükü isə geniş əhali kütləsini təşkil edən aztəminatlı və orta təbəqənin üzərinə düşür. Mövcud şərtlərdə onlar mənzil ehtiyaclarını təmin etməkdə çətinlik çəkirlər.
Sərtləşən qaydalar tikinti şirkətləri arasında rəqabəti azaltmaqla yanaşı, onların təklif etdiyi kredit mexanizmlərini də daha çətin edib. Bu isə birbaşa olaraq orta və aşağı gəlirli vətəndaşlara təsir göstərir. Məsələn, Ağ Şəhər kimi ərazilərdə orta və premium seqment üzrə mənzil qiymətləri o qədər yüksəkdir ki, həmin əmlakları əsasən yüksək gəlirli şəxslər əldə edə bilirlər”.
E.Azadov onu da qeyd etdi ki, mövcud vəziyyət ən çox orta təbəqəyə təsir edir və yaxın illərdə ciddi dəyişiklik gözlənilmir:
“Yüksək gəlirli insanlar inflyasiya risklərini nəzərə alaraq daşınmaz əmlakı investisiya vasitəsi kimi seçirlər. Həqiqətən də elə şəxslər var ki, onların mülkiyyətində müxtəlif ərazilərdə bir neçə daşınmaz əmlak mövcuddur. Lakin bu vəziyyətdə əsas çətinliyi mənzilə ehtiyacı olan orta təbəqə yaşayır.
Sözsüz ki, nə ölkənin, nə də paytaxtın sosial-iqtisadi vəziyyəti bu şəkildə normal məcraya qayıda bilməz. İqtisadçı kimi hesab edirəm ki, daşınmaz əmlak sektorunda böyük həcmdə vəsaitlərin cəmlənməsi və dövriyyədən çıxması iqtisadiyyat üçün ciddi mənfi nəticələr yaradır. Burada ipoteka kreditlərinin də təsiri nəzərə alınmalıdır.
Mövcud vəziyyətdən çıxış yolu bazara daha çox tikinti şirkətinin daxil olması və yeni yaşayış layihələrinin həyata keçirilməsidir. Lakin Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi tərəfindən yaşayış sektorunun inkişafı istiqamətində hələlik ciddi irəliləyiş müşahidə olunmur. Yaxın bir neçə il ərzində də bu sahədə əhəmiyyətli dəyişikliklərin baş verəcəyi gözlənilmir”.