Rusiyada Yeni il ərəfəsində vətəndaşlara “13-cü maaş” və ya pensiya” verilməsi ilə bağlı təşəbbüslərin müzakirəyə çıxarılması sosial təminat sistemləri ətrafında yeni debatlara yol açıb. Bu cür əlavə ödənişlərin əhalinin rifahına təsiri və iqtisadi dayanıqlılıq baxımından mümkün nəticələri digər ölkələrdə də maraqla izlənilir.
Bəs Azərbaycanda “13-cü maaş” və “13-cü pensiya” mexanizminin tətbiqi nə dərəcədə realdır?
Mövzu ilə bağlı KONKRET.az-a açıqlama verən Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib ki, Rusiyada irəli sürülən bu təşəbbüs sovet dövründən qalan ənənənin bərpası cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər.
“Həmin dövrdə il sonu mükafatları işçilər üçün əlavə gəlir mənbəyi rolunu oynayırdı və hazırda bu ideyanın yenidən aktuallaşması sosial gərginliyi azaltmaq məqsədi daşıyır. Azərbaycanda belə bir mexanizmin tətbiqi ilk növbədə dövlət büdcəsinin imkanlarından asılıdır. Azərbaycan iqtisadiyyatı hələ də böyük ölçüdə neft gəlirlərinə bağlıdır. Əgər “13-cü maaş” və ya “13-cü pensiya” kimi ödənişlər daimi xarakter alarsa, bu, büdcə üzərində əlavə yük yaradar. Neft qiymətlərində mümkün azalmalar isə bu öhdəliklərin icrasını çətinləşdirəcək”, – deyə o, vurğulayıb.
Akif Nəsirlinin fikrincə, pensiyaçılar üçün əlavə dəstək daha real görünür.
“Ölkədə pensiya məbləğlərinin aşağı olması ilə bağlı narazılıqlar mövcuddur və il sonu birdəfəlik ödənişlər bu boşluğu qismən kompensasiya edə bilər. Bununla belə, bu ödənişlərin “13-cü pensiya” kimi sabit mexanizmə çevrilməsi əvəzinə, indiyədək olduğu kimi indeksasiya və birdəfəlik sosial paketlər formasında təqdim edilməsi daha real yanaşmadır”.
Dövlət qulluqçuları üçün il sonu mükafatlarının müəyyən sahələrdə artıq tətbiq olunduğunu deyən iqtisadçı əlavə edib ki, bu praktikanın rəsmiləşdirilməsi şəffaflıq baxımından müsbət addım ola bilər.
“Lakin özəl sektorda bunun tətbiqi hüquqi mexanizmlərin yaradılmasını zəruri edir ki, bu da işəgötürənlər üçün əlavə maliyyə yükü deməkdir.
Azərbaycanda “13-cü maaş” və “13-cü pensiya” kimi mexanizmlərin tətbiqi mümkündür, lakin bunun davamlı olması üçün iqtisadiyyatın neftdən asılılığının azalması və sabit büdcə mənbələrinin formalaşdırılması əsas şərtdir. Hazırkı mərhələdə hökumətin bu məsələdə ehtiyatlı mövqe sərgiləməsi gözləniləndir”.
Aynurə İsmayıl
KONKRET.az