Azərbaycanda son illərin sosial-iqtisadi mənzərəsinə diqqət yetirdikdə maraqlı, hətta paradoksal bir tablo ortaya çıxır: toy və yas mərasimləri ətrafında formalaşan xidmət sektoru görünməmiş şəkildə böyüyür, lakin bir vaxtlar regionun aparıcı mədəni sahələrindən sayılan kino sənayesi zəif və təsirsiz görünür. Bu ziddiyyət yalnız iqtisadi deyil, həm də mədəni prioritetlərin dəyişməsinin göstəricisidir.
Hər zaman dediyimiz kimi, toy və yas mərasimləri Azərbaycanda yalnız ənənəvi ritual deyil, artıq ciddi iqtisadi sektordur. Şadlıq sarayları, musiqi qrupları, dekorasiya şirkətləri, foto-video xidmətləri və digər sahələr bu sənayenin əsas sütunlarını təşkil edir. Bu sahənin inkişafı bazar prinsiplərinə uyğun baş verir: yüksək tələb, sürətli pul dövriyyəsi və nisbətən aşağı risk.
Bu modelin uğuru sadədir — xidmət birbaşa müştəriyə satılır və nəticə dərhal görünür. Kino sənayesi isə potensialdan gerçəkliyə keçə bilməyən sahədir. Qeyd edək ki, Azərbaycan kinosunun tarixi zəngindir. XX əsrdə çəkilmiş filmlər bu gün də yaddaşlardadır və mədəni irsin mühüm hissəsi sayılır. Lakin müasir dövrdə bu sahədə ciddi boşluq hiss olunur. İstehsal olunan filmlərin sayı az, keyfiyyəti isə tez-tez müzakirə mövzusudur. Ən önəmlisi, bu filmlər geniş tamaşaçı auditoriyasına çata bilmir.
Kino sənayesi toy biznesindən fərqli olaraq uzunmüddətli investisiya, yüksək peşəkarlıq və sistemli dəstək tələb edir. Bu isə onun inkişafını daha mürəkkəb edir.
Mədəniyyət siyasətinin əsas icraçısı kimi Mədəniyyət Nazirliyi təbii olaraq bu sahədəki vəziyyətə görə tənqidlərin mərkəzində dayanır. Bu tənqidlər əsasən bir neçə istiqamətdə cəmlənir. Bunlardan biri maliyyə siyasəti və şəffaflıqla bağlıdır. Məlum olduğu kimi, dövlət tərəfindən ayrılan vəsaitlərin necə bölüşdürülməsi tez-tez suallar doğurur. Kino mütəxəssisləri bəzən layihələrin seçimində obyektivliyin yetərli olmadığını bildirirlər. Ümumiyyətlə, ekspertlərə görə, kino sənayesinin inkişafına əngəl törədən məqamlardan biri də strateji baxışın çatışmazlığıdır.
Uğurlu kino sənayesi üçün uzunmüddətli strategiya vacibdir. Çünki ayrı-ayrı layihələrin maliyyələşdirilməsi ümumi sistem qurulmadan effekt vermir. Eyni zamanda, bu sahədə infrastruktur və təhsil problemləri də əhəmiyyətli məsələlərdən sayılır. Belə ki, müasir studiyalar, texniki baza və peşəkar kadr hazırlığı olmadan rəqabətədavamlı kino istehsalı mümkün deyil. Bu sahədə boşluqlar hələ də hiss olunur.
Amma məsələ təkcə nazirlik deyil. Problemi yalnız bir qurumun üzərinə yükləmək sadəlövhlük olardı. Reallıq daha mürəkkəbdir: Bazarın məhdudluğu – Azərbaycan kiçik bazardır və yerli filmlərin kommersiya uğuru zəmanətli deyil. Qlobal platformalar yerli istehsalı olduqca amansız şəkildə sıxışdırır. Tamaşaçı artıq beynəlxalq kontentə öyrəşib. Prodüserlik institutunun zəifliyi də ciddi faktorlardan biridir. Kino sənayesində idarəetmə və maliyyə planlaması sahəsində boşluqlar narahatedici məqamlardan biridir.
Amma bu məsələdə dövlət kino sahəsinə investisiya qoyuluşuna həvəs göstərməlidir. Çünki toy və yas sənayesinin inkişafı cəmiyyətin iqtisadi və sosial davranışlarının təbii nəticəsi olduğu kimi, kinonun geriləməsini də qaçılmaz edir. Mədəniyyət Nazirliyi bu sahədə əsas oyunçulardan biridir və onun məsuliyyəti danılmazdır. Nazirlik real dəyişiklik üçün daha geniş yanaşma sərgiləməlidir. Dövlət özəl sektorla əməkdaşlıq etməli, beynəlxalq koproduksiyaları cəlb etməli, gənc kinematoqrafçılara dəstək verməli, kino təhsili gücləndirilməli, və ən əsası, uzunmüddətli milli kino strategiyası hazırlanmalıdır.
Əgər bu addımlar atılmasa, kino sənayesi yalnız nostalji mövzu olaraq qalacaq. Atılarsa isə Azərbaycan yenidən regionun mədəni xəritəsində öz yerini bərpa edə bilər.
KONKRET.az-ın Analitik qrupu