Qatı fanatizm, inqilab idealizmi, hakimiyyətlə qarşıdurma və faciəvi sonluq… Qavriil Myasnikovun həyat yolu XX əsrin ən ziddiyyətli siyasi bioqrafiyalarından biridir. Permdə çilingər işləyən Myasnikov dörd dəfə həbsdən qaçmış, katorqa həyatı yaşamış, daha sonra bolşeviklərin sıralarına qoşulmuşdu. 1918-ci ildə isə Perm Çekasının sədr müavini kimi Böyük knyaz Mixail Romanovun öldürülməsini şəxsən planlaşdırmışdı. Sonralar bu hərəkətini “Qətl fəlsəfəsi” adlı kitabında əsaslandırmağa çalışacaqdı.
Çilingərdən ÇK əməkdaşına
Qavriil Myasnikov 1889-cu ildə Permdə fəhlə ailəsində anadan olmuşdu. Gənclik illərində çilingər işləyir, inqilabi fəaliyyətə qoşulur və çar hakimiyyətinə qarşı mübarizə aparırdı.
Siyasi fəaliyyətinə görə dəfələrlə həbs olunan Myasnikov katorqaya göndərilmiş və müxtəlif vaxtlarda dörd dəfə həbsdən qaçmışdı.
1917-ci il inqilabından sonra isə onun həyatında yeni mərhələ başladı. Bolşeviklərin hakimiyyətə gəlməsi ilə Myasnikov artıq təqib olunan inqilabçı deyil, yeni hakimiyyətin nümayəndəsinə çevrildi.
1918-ci ildə o, Perm ÇK-sının sədr müavini vəzifəsinə yüksəldi.
Məhz həmin dövrdə Romanovlar ailəsinin taleyində mühüm rol oynayan hadisələrdən biri baş verdi.
Mixail Romanovun qətli
1918-ci ilin iyununda Böyük knyaz Mixail Romanov Permdə saxlanılırdı. Çar II Nikolayın qardaşı olan Mixail Romanov həmin vaxt faktiki olaraq nəzarət altında idi.
Myasnikovun iştirakı ilə onun aradan götürülməsi planlaşdırıldı.
Gecə vaxtı Mixail Romanov və onun katibi Nikolay Conson şəhərdən kənara aparıldı. Onlar orada öldürüldü və cəsədlərinin izi itirildi.
Myasnikov sonralar bu qətli inqilabi məqsədlərlə əsaslandırırdı. O, həyatının sonrakı dövründə yazdığı “Qətl fəlsəfəsi” əsərində siyasi zorakılığa münasibətini açıq şəkildə ifadə etdi.
Onun düşüncəsinə görə, inqilabın qarşısında duran məqsədlərə çatmaq üçün siyasi qətllər legitim vasitəyə çevrilə bilərdi.
Dostoyevskinin Smerdyakovunu “ilk bolşevik” hesab edirdi
Myasnikovun dünyagörüşündə Fyodor Dostoyevskinin yaradıcılığı da xüsusi yer tuturdu.
O, Dostoyevskinin “Karamazov qardaşları” romanındakı Smerdyakov obrazını “ilk bolşevik” adlandırırdı.
Bu yanaşma ilk baxışdan paradoksal görünür. Lakin Myasnikov Smerdyakovda köhnə qaydaların dağıdılmasını və mövcud hakimiyyətə qarşı üsyan ideyasını görürdü.
Ancaq bolşevik hakimiyyətinin qurulmasından sonra Myasnikovun özünün də bu sistemlə münasibətləri sürətlə pisləşməyə başladı.
Leninlə açıq qarşıdurma
1921-ci ildə Myasnikov “Ağrılı məsələlər” adlı broşür nəşr etdirərək mətbuat azadlığı tələb etdi.
O, yalnız bolşeviklərin deyil, bütün siyasi partiyaların söz və mətbuat azadlığına malik olmasını müdafiə edirdi.
Bu mövqeyi bolşevik rəhbərliyində ciddi narazılıq doğurdu. Vladimir Lenin Myasnikovla polemikaya girməli oldu və onun tələblərinə qarşı çıxdı.
Myasnikov isə geri çəkilmirdi. O, fəhlələrə azadlıq vəd edildiyini, lakin reallıqda tənqid edənlərin təzyiqlərlə üzləşdiyini bildirirdi.
Onun ən sərt ifadələrindən biri belə idi: fəhlələrə söz azadlığı vermək əvəzinə onların “çənəsini sındırırlar”.
Nəticədə Myasnikov Kommunist Partiyasından xaric edildi.
Bir vaxtlar bolşevik inqilabının fəal iştirakçısı olan insan indi həmin sistemin ən sərt tənqidçilərindən birinə çevrilmişdi.
Araz çayını üzərək SSRİ-dən qaçdı
Myasnikovun həyatındakı ən dramatik hadisələrdən biri 1928-ci ildə baş verdi.
O, həmin vaxt İrəvanda sürgündə idi. Ov üçün getmək bəhanəsi ilə sərhəd bölgəsinə yaxınlaşdı və Araz çayına çatdı.
Sonra çayı üzərək keçdi və SSRİ-dən qaça bildi.
Myasnikov əvvəlcə İran və Türkiyə üzərindən Avropaya getdi. Türkiyədə Leon Trotski ilə də görüşdüyü bildirilir. Daha sonra Parisə yerləşdi.
Beləliklə, vaxtilə sovet hakimiyyətinin qurulmasında iştirak etmiş Myasnikov artıq mühacir həyatı yaşayan antistalinist və rejim əleyhdarına çevrilmişdi.
Gestapodan da xilas oldu
İkinci Dünya müharibəsi illərində Myasnikovun həyatı daha bir təhlükə ilə üzləşdi.
O, həm Gestaponun təqibindən, həm də Fransadakı internasiya düşərgəsindən qaçmağa nail oldu.
Müharibənin sonunda, 1945-ci ildə isə Myasnikov SSRİ-yə qayıtmaq qərarına gəldi.
Onun əsas məqsədi ailəsi ilə yenidən görüşmək idi.
Lakin Moskvaya qayıtdıqdan sonra gözlədiyi kimi qarşılanmadı.
Moskvada həbs və güllələnmə
Myasnikov 1945-ci ildə Moskvada həbs edildi.
Onun üzərində aparılan axtarış zamanı cibindən yastılanmış bir “Naqan” gülləsi tapıldığı bildirilir.
Myasnikovun sözlərinə görə, bu, 1918-ci ildə Böyük knyaz Mixail Romanovu öldürən şəxslərdən birinin istifadə etdiyi güllə idi.
O, həmin gülləni illərlə özü ilə saxlamışdı.
Bu kiçik metal parçası onun həyatındakı ən qanlı səhifələrdən birinin simvoluna çevrilmişdi.
Lakin Myasnikovun SSRİ-yə qayıdışı faciə ilə başa çatdı. O, Moskvada həbs edildi və istintaqdan sonra 1946-cı ildə güllələndi.
Beləliklə, vaxtilə çar hakimiyyətinə qarşı mübarizə aparan, bolşeviklərin hakimiyyətə gəlməsinə kömək edən, Romanov ailəsinin faciəsində iştirak edən və sonradan Leninlə belə açıq polemikaya girən Qavriil Myasnikov həyatının sonunda özünün qurulmasına kömək etdiyi sistemin qurbanına çevrildi.
Onun bioqrafiyası XX əsrin inqilablarının yaratdığı ən acı paradokslardan birini göstərir:
Hakimiyyətə qarşı mübarizə aparan insan bir gün həmin hakimiyyətin qurucusuna, daha sonra isə onun qurbanına çevrilə bilər.
Hazırladı: Natiq Səlim,
KONKRET.az
