Gəlin Qubadlını tanıyaq

Əziz qubadlılılar!

Qubadlının adını çəkəndə hər birimizin gözünün önündə öz kəndi canlanır. Kimimiz evimizin qapısını, kimimiz uşaqlığımızın keçdiyi yolu, kimimiz də bir daha görüşə bilmədiyimiz doğmalarımızı xatırlayırıq. O yerlərə bağlılığımız ömrümüzün bir hissəsidir. İllər bizi müxtəlif ünvanlara aparsa da, hansı yurdun adamı olduğumuzu unutmadıq.

Bu gün doğma torpağımız azaddır. Qarşımızda onun keçmişini övladlarımıza bütöv çatdırmaq borcu da var. Kəndlərimizin tarixini yazmağa öz bildiyimizdən başlaya bilərik. Birimizin yaddaşında qalan söhbət, digərimizin saxladığı məktub, bir köhnə şəkilin arxasındakı ad başqa bir ailənin axtardığı xəbərə çevrilə bilər. Hər kəsin bildiyi kiçik bir həqiqət ümumi tariximizin çatışmayan yerini tamamlayar.

Mən bu işi doğma Dəmirçilərdən başlayıram. İstəyirəm ki, kəndimizin adını eşidən gənc onun harada yerləşdiyini, suyunun hansı yolla bağlara çatdığını, kümbəzlərinin, körpüsünün, məscidinin nəyi yaşatdığını bilsin. Cəbhəyə gedən insanların adı, şəhidlərimizin ömrü, kəndi dolandıran zəhmət və bizi bir-birimizə bağlayan adətlər unudulmasın.

Hər birinizi öz kəndinizin yaddaşına sahib çıxmağa çağırıram. Yaşlılarımızı dinləyək, yer adlarını yerini bilən adamlardan öyrənək, köhnə fotolardakı simaları tanıyanlardan soruşaq. Əsgər məktublarını, hərbi biletləri, təltif vəsiqələrini, şəcərələri və evlərimizdə qalan başqa sənədləri qoruyaq. Bildiklərimizi yazanda onların kimdən qaldığını da qeyd edək ki, sonrakı nəsil həmin izi davam etdirə bilsin.

Arzum budur ki, Qubadlının hər kəndi haqqında onun sakinlərinin sözünü, sevgisini və zəhmətini daşıyan yazılar yaransın. Hər kənd öz adamlarının dili ilə danışsın. Bu işdə hamımızın yeri var: kimi bir sənədlə, kimi bir şəkillə, kimi də unudulmaqda olan bir adla kömək edə bilər. Yurd haqqında yazılan doğru söz də yurda xidmətdir.

Gəlin, evlərimizi qurarkən yaddaşımızı da bir araya gətirək. Bizdən sonra gələnlər bu torpaqda hansı ömürlərin davamı olduqlarını bilsinlər.

Cəsarət Bayramov
Qubadlı rayonu, Dəmirçilər kənd sakini

DƏMİRÇİLƏR

İki çay arasında yaddaş

Dəmirçilərin işğaldan əvvəlki ümumi görünüşü

Dəmirçilərin köhnə şəklinə baxanda yolun, evlərin, ağacların arasında bir kəndin həyatı görünür. Kəndi tanıyan adam isə şəklin göstərdiyindən artığını xatırlayır: hansı döngənin haraya çıxdığını, yamacdakı evin kimə məxsus olduğunu, bağın o tayında hansı məhəllənin başlandığını. Bir foto yaddaşdakı bütöv mənzərənin qapısını açır.

Bu yurdun tarixində köhnə dəftərlərə düşən rəqəmlərlə evlərdə qorunan xatirələr yanaşı dayanır. Onun keçmişinə çayların arasından, arxların keçdiyi sahələrdən, daş abidələrin yanından baxmaq lazımdır. Çünki burada insanın ömrü yaşadığı yerə bağlanıb; yerin adı da çox vaxt həmin ömürdən qalıb.

Köhnə fotodakı evlərin hərəsi bir ailənin ömrüdür. O damların altında böyüyən uşaqların, cəbhəyə gedən oğulların, yol gözləyən doğmaların taleyi kəndin tarixini tamamlayır. Bir həyətin adını xatırlamaqla neçə insanı yada salırıq. Kəndin böyüklüyü də buradadır: xəritədə tutduğu yerdən qat-qat artıq yer tutur adamın içində.

“El bir olsa, dağ oynadar”, — deyiblər. Dəmirçilərin keçmişində bu birliyin görünən nişanələri var: bir neçə kəndin yolunu açan körpü, qonşu torpaqlara uzanan arxlar, camaatı bir süfrəyə yığan bayram məclisi. Burada ayrı-ayrı adamların gördüyü iş elin həyatına qarışıb, onların adını öz ömürlərindən uzağa aparıb. Kənd haqqında danışanda həmin zəhmətin haqqını da verməliyik.

Suyun yol açdığı yurd

Dəmirçilər Ağaçayla Bərgürşad çayının (Bazarçay) arasında yerləşir. Ağaçay kəndin ərazisindən axır. Dağətəyi yamaclara söykənən kəndin bağları, əkinləri, yolları bu iki çayla bağlıdır. Su burada təkcə torpağı suvarmayıb; insanların dolanışığını, qonşuluğunu, gündəlik həyatını da nizama salıb.

Aşağı məhəllə, Yuxarı məhəllə, Orta məhəllə (Mərkəz məhəllə) və Dərə məhəllə kəndin dörd doğma ünvanıdır. Bir məhəllənin adı çəkiləndə onun evləri, adamları, yolu da yada düşərdi.

Kəndin yerini bu məhəllələrin çayla, yamacla, bir-biri ilə əlaqəsi tamamlayırdı. Ağaçayla Bərgürşadın arasında yaşayan insanlar üçün suyun hansı sahəyə çatması, arxın haradan keçməsi gündəlik dolanışığın məsələsi idi. Bağın yaşıllığı da, əkinin bərəkəti də bu əlaqədən asılıydı.

Dəmirçilərdə kənd evləri

Altı arx kəndin suvarma şəbəkəsini qurur, qonşu kəndlərə də uzanırdı. Onların adını və keçdiyi yolu yadda saxlamaq Dəmirçilərin təsərrüfat tarixini qorumaqdır.

 

Bu su yolları kəndin ayrı hissələrini qonşu yaşayış məntəqələri ilə bir təsərrüfat məkanında birləşdirirdi. Arxların adlarını yaşatmaq keçmiş kənd həyatının iş qaydasını, torpaqla münasibətini də yadda saxlamaqdır.

Köhnə dəftərlərdə yaşayan kənd

Dəmirçilər adı nəsil və tayfa adı ilə əlaqələndirilir. Tarixi qeydlərdə kəndin adı Dəmirçi, Dəmirçilər, Demurçilar kimi də yazılıb. Yazılış dəyişsə də, onun Bərgürşad hövzəsindəki yeri və qonşu kəndlərlə əlaqəsi məskənin izini qoruyur.

1727 — çəltik emalının izi

Osmanlı vergi dəftərlərinin tədqiqində Bərgürşad nahiyəsinin Demirci kəndi indiki Qubadlı Dəmirçiləri ilə eyniləşdirilir. 1727-ci il qeydində burada iki dink — çəltiyin qabığını ayıran qurğu — və onlardan alınan 600 ağça vergi göstərilir. Deməli, kəndin suya bağlı təsərrüfatının yazılı izi üç əsr əvvələ gedib çıxır.

1823 — qırx altı ailənin ünvanı

1823-cü il Qarabağ əyalətinin təsvirində Dəmirçilər kəndində 46 ailənin yaşadığı yazılır. Kəndxuda və molla ailələri ayrıca göstərilir, dörd ailənin qəzianlı olduğu bildirilir. Kənd Xanlar ağanın anası Bikə Ağaya bağlı mülk kimi qeydə alınır. Bu sətirlər artıq öz idarəsi, dini həyatı və ailə təsərrüfatları olan bir kəndi qarşımıza çıxarır.

1874 — adlar və ailələr

1874-cü il kameral siyahısının nəşrində DəmirçilərDondarlı kənd dairəsində göstərilir: 83 kəndli və iki ruhani ailəsi, cəmi 85 ailədə 328 sakin. Kişilərlə qadınların sayı eynidir — hər biri 164 nəfər. Seyid Abutalıb Seyid Mahmud oğlu və Hacı Mir Həsən Seyid Mustafa oğlu kimi adlar həmin dövrün kənd mühitini daha yaxından tanıdır.

Kameral uçotda kəndli və ruhani ailələrinin ayrı göstərilməsi kəndin ictimai quruluşunu da tanıdır. Bir ailənin başçısı, onun oğlunun adı, ayrıca ev təsərrüfatında yaşayan qohumu haqqında qeyd nəsillərin keçmişini izləməyə imkan verir. Bu məlumatların qiyməti kəndi ümumi bir ad olmaqdan çıxarıb konkret insanları ilə göstərməsindədir.

1921 — yeni dövrün uçotu

1921-ci il kənd təsərrüfatı siyahıyaalmasında Dəmirçilər Dondarlı kənd cəmiyyətinin tərkibində, Poladlı adlı məskənlə birlikdə qeydə alınıb. Hər iki məskənin birgə uçotunda 106 təsərrüfat və 344 nəfər — 188 kişi, 156 qadın — göstərilir.

Köhnə dəftərin kənd haqqında dediyi hər söz qiymətlidir. Bir zamanlar torpağa, bağa, evə bağlanan ömürlər bu qeydlərdə adını saxlayıb. Bu gün həmin adları oxumaq yurdun keçmişinə bir addım da yaxınlaşmaqdır.

Çəltik emalından ailə təsərrüfatlarına, kənd idarəsindən əhali uçotuna qədər uzanan bu qeydlər Dəmirçilərin müxtəlif dövrlərdə yaşayan mənzərəsini yaradır. Heç bir rəqəm təkbaşına kəndin bütün həyatını danışmır.

Ancaq sənəddəki məlumat yerli yaddaşla görüşəndə evlərin, nəsillərin və dolanışığın tarixini daha dolğun görürük.

Torpağın da adı var

Dəmirçilərdə bir bağın, qayanın, düzün adı yol göstərər, bəzən onun yiyəsini də xatırladardı. Bu adlar kəndin danışıq dilidir. Onları yerli səslənişi ilə qoruyuruq.

 

Yolun üstündəki daşın adını bilən adam o torpaqda özünü yad hiss etməz. Bu sözləri gələcək nəslə çatdırmaq da yurdun ünvanını qorumağın bir yoludur.

Məscidin qapısında görüşən kənd

XIX əsrə aid Dəmirçilər məscidi kəndin ibadət yeri, camaatın bir araya gəldiyi məkan idi. Daxildəki iki sütun, üç tərəfdən işıq alan pəncərələr, yonulmuş daş haşiyələr onun memarlıq quruluşunu səciyyələndirir. Məscid dövlət mühafizə siyahısında 4703 nömrə ilə qeydə alınıb.

Fasadın tağlı açılışları, pəncərələrin daş çərçivələri və kitabəli divar tikilinin özünəməxsus görünüşünü qoruyur. Hörgüdəki sadəliklə haşiyələrin diqqətlə işlənməsi yanaşı seçilir. Ustanın əli ən çox belə kiçik görünən detallarda tanınır; zədələnmiş binanın qalan hissələri də onun əvvəlki bütövlüyünü təsəvvür etməyə kömək edir.

Dəmirçilər məscidinin ön görünüşü və kitabəli divarı

Məscidin yan fasadı və pəncərə haşiyəsi

Bu qapının qarşısında bayram məclisi də qurulardı. Məscid kəndin gündəlik həyatında elə bir yer tuturdu ki, onun divarları yada düşəndə ətrafına yığışan adamlar da xatırlanır.

Novruzun bir süfrəyə yığdığı adamlar

Dəmirçilər məscidinin qarşısında Novruz məclisi

Dəmirçilərdə Novruzun ən yaddaqalan adətlərindən biri şahın taxta çıxarılması idi. Şah və yanındakılar kəndin hörmətli adamlarından seçilərdi. Məclisdə zarafat da olardı, camaatın sözü də dinlənərdi; küsülüləri barışdırar, ehtiyacı olanın qayğısına qalardılar.

Bu məclisə qonşu kəndlərdən və rayon mərkəzindən də gəlirdilər. İyirmi–iyirmi iki nəfər pul toplayıb ümumi yemək hazırlayır, yığılan vəsaitin bir hissəsini məscidin təmirinə və köməyə ehtiyacı olanlara sərf edirdi. “Birlikdən qüvvət doğar” sözü burada əmələ çevrilirdi.

Şahın məclisində şikayətə qulaq asılması, küsülünün barışdırılması bayramın kənd həyatında tutduğu yeri göstərirdi. İnsanlar bir süfrə arxasında oturmağa hazırlaşanda aradakı incikliyin də aradan qalxmasını istəyirdilər. Ağsaqqal sözünün, el içində hörmətin münasibətləri düzəltmək gücü belə məclislərdə üzə çıxırdı.

Kosa gəzdirilməsi, papaqatdı, qapı pusmaq, sulaşmaq bayrama ayrı bir şənlik qatardı. Su üstünə gedənlərin yolu AğaçayınMağal yeri deyilən hissəsinə düşərdi. Böyüklərin məclisi ilə uşaqların oyunu eyni bayramın içində birləşərdi. Kəndin adəti onun suyundan, yolundan, birgə yaşayışından ayrılmazdı.

İki kümbəz iki zaman şahidi

Dəmirçilər ərazisində, Ağaçayın sağ sahilində iki kümbəz ucalır. Onlardan biri Aşağı məhəllədə yerləşir. Bu səkkizüzlü türbələr yonulmuş daş gövdələri və piramidal örtükləri ilə seçilir. Memarlıq baxımından XIII–XIV əsrlərə aid edilir; dövlət siyahısında XIV əsr abidələri kimi 308 və 309 nömrələrlə qorunur.

Aşağı məhəllədəki kümbəz və Dəmirçilərin ikinci kümbəzi

Türbə dəfn yerini qorumaq və ölənin xatirəsini yaşatmaq üçün tikilirdi. Elxanilər dövründə belə abidələr hökmdarların, nüfuzlu şəxslərin və dini simaların xatirəsinə ucaldılırdı. Dəmirçilər kümbəzləri də həmin çağın daş türbə memarlığı ilə səsləşir. Burada dəfn olunan şəxslərin adları isə məlum deyil.

 

Kiçik kümbəzin girişinin yer səthindən yuxarıda olması, mehrab taxçası və xarici dayaz tağçaları onun quruluşunu fərqləndirir. İkinci kümbəz isə daha hündür gövdəsi ilə seçilir. Səkkizüzlü plan və piramidal örtük bu abidələri Zəngilanın Məmmədbəyli türbəsinin də daxil olduğu Arazboyu daş memarlığı ilə yaxınlaşdırır.

Zəngilanın Məmmədbəyli kəndindəki türbə 1304–1305-ci illərdə Yəhya ibn Məhəmməd əl-Hacın xatirəsinə tikilib. Memarı Əli Məcdəddindir. Səkkizüzlü daş gövdəsi, piramidal örtüyü və yeraltı sərdabəsi olan abidənin girişindəki ərəb dilində kitabə onun tarixini və kimə həsr edildiyini bildirir. Bu xüsusiyyətlər Dəmirçilər kümbəzlərinin mənsub olduğu orta əsr memarlıq mühitini daha aydın təsəvvür etməyə kömək edir.

Kümbəzin işğaldan əvvəlki görünüşü

Bir körpünün birləşdirdiyi yollar

Ağaçay üzərindəki Hacı Bədəl körpüsü XIX əsrdə Dəmirçilər sakini Hacı Bədəl tərəfindən tikdirilib. Bir aşırımlı daş tağ çayın iki sahilini birləşdirir. Bu keçid on beş kəndin rayon mərkəzinə yolunu asanlaşdırırdı. Körpünü tikdirənin adı elə körpünün özü ilə qoşa yaşayıb.

Çayın ortasında ayrıca dayaq yoxdur: tağ hər iki sahilə söykənərək keçidi açıq saxlayır. Körpüyə qalxan yol, yonulmuş tağ daşları və sahilə birləşən hissələr bir quruluşun içində tamamlanır. Onun gözəlliyi həm bu sadə biçimində, həm də illərlə gördüyü işdədir. Bir adamın xeyirxahlığı neçə kəndin yoluna çevrilib.

Ağaçayın daşması zamanı zədələnmiş hissəsinin işğaldan əvvəl təmir edilməsi kənd yaddaşında qalıb. Körpünün divarındakı iki kitabə isə onun tarixini daşın üzərində saxlayır.

Hacı Bədəl körpüsünün işğaldan əvvəlki görünüşləri

Köhnə şəkillərdə bu yolun gündəlik həyatı görünür: çaydan keçən heyvanlar, sahilin ağacları, qarşıya uzanan cığır. Körpü kəndlinin bazara, qonşuya, uzağa gedən yolunun bir parçası idi.

Daşda qalan izlər

Hacı Bədəl körpüsü, arxa plandakı kümbəz və körpünün iki kitabəsi

Kitabələrdəki hərflərin bir qismi aşınıb, daşlar çatlayıb. Qalan yazılar, tağın hörgüsü və ətrafdakı abidələr bu məkanın tarixini birlikdə yaşadır. Körpünün qorunması ona aparan yolun və çayla bağlı mənzərənin də qorunmasını tələb edir.

Oğlan–Qız qayası

Kəndin təbii görünüşündə qayaların da öz yeri var. Onların adını yaşadan yaddaş, dörd qəbiristanlıqda qalan məzar daşları, köhnə tikililər bir yurdun nəsillər boyu məskən olduğunu xatırladır. Daşa həkk olunmuş bir ad bəzən bütöv bir ailənin keçmişinə yol açır.

Qəbiristanlıqların kənd tarixində ayrıca yeri var. Oradakı adlar və tarixlər müxtəlif nəsillərin bir torpaqda davam edən həyatını göstərir. Məzarın yeri də ailənin yurdla bağının bir hissəsidir. Yazısı aşınan daşı qorumaq, oxuna bilən adı vaxtında qeydə almaq gələcəkdə itə biləcək bir xəbəri saxlamaq deməkdir.

Cəbhəyə gedən yollar

1941–1945-ci illər müharibəsi Dəmirçilərin də evlərindən adamlar apardı. Qayıdanlar kəndin həyatını davam etdirdilər; qayıtmayanların yolu ailələrinin yaddaşında yarımçıq qaldı. Onların adlarını yanaşı çəkmək hər birinin ömrünə göstərilən ehtiramdır.

Müharibədən sağ çıxanlar

 

Bu sətirlərdə döyüş illərinin mükafatları ilə müharibədən onilliklər sonra verilən veteran ordenləri yanaşı görünür. Hər təltif bir insanın xidmət yolundan xəbər verir. Sağ qayıdanların adını qorumaq onların savaşdan sonrakı ömrünə də ehtiramdır: kənddə, ailədə davam edən həyat həmin nəslin çəkdiyi zəhmətlə bağlı idi.

Bu adları oxuyanda müharibənin uzaqlığı azalır. Gənc yaşında evindən çıxıb cəbhədən sağ dönən adam üçün dinc günün, ailə yanında açılan səhərin qiyməti başqa idi. Onların sonrakı ömrünü də həmin sınaqdan ayırmaq olmur. Ordenin parıltısı görünür; insanın içində apardığı savaşın izini isə həmişə görmək mümkün deyil.

Gözlənilən yollar

Həlak olanların və geri qayıtmayanların adları kəndin yaddaşında yaşamalıdır. İtkinlik tarixləri hərbi uçotdakı qeydlərdir; son üç şəxsin qayıtmadığı ailələrinin verdiyi məlumatla müəyyənləşdirilib.

 

Yusif Şahsuvar oğlunun iki uçot kartında tarixlər fərqləndiyi üçün hər iki qeyd saxlanılıb.

Kəndə çatan müharibə

Onilliklər sonra müharibə Dəmirçilərin öz qapısına gəldi. 1993-cü ildə kənd işğal olundu. İnsanlar evindən, bağından, doğmalarının məzarından ayrı düşdülər. Köçkünlükdə bir yurdun gündəlik həyatı xatirəyə çevrildi; kəndin adı isə yeni ünvanlarda yaşayan ailələri bir-birinə bağladı.

Kəndin tarixi bu ayrılıqla insanların dilində davam etdi. Uşaqlar doğma yurdun yollarını böyüklərin danışığından tanıyır, öz evini köhnə fotolarda axtarırdı. Bir bağın adı, bir qonşunun xatirəsi, Novruzdan qalan söhbət uzaqda yaşayan adamların arasında kəndin yerini saxlayırdı. Evdən ayrı düşmək həmin evə aid olmağı bitirmədi.

Qarabağ uğrunda döyüşlərdə Dəmirçilərdə doğulan, yaxud nəsli bu kəndə bağlı olan oğullar da şəhid oldular. Hər birinin adı ilə bir ailənin ağrısı, yarımçıq qalmış bir ömür yada düşür.

Adları yurdla bir çəkilənlər

Hüseynov Balakişi Rəhman oğlu

11 mart 1968 — 24 yanvar 1994

Dəmirçilərdə doğulub. Kiçik leytenant, kəşfiyyatçı və bölük komandiri kimi Əliyar Əliyevin taborunda xidmət edib. 6 yanvar 1994-cü ildə Güllücə–Papravənd istiqamətində ağır yaralanıb, hospitalda vəfat edib. Ölümündən sonra “Azərbaycan Bayrağı” ordeninə layiq görülüb. Sumqayıt Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub. Kənd məktəbi onun adını daşıyır.

Sədiyev Mətləb İfrat oğlu

4 aprel 1975 — 3 mart 1994

Dəmirçilərdə doğulub. Kənd məktəbində, sonra Xanlıq peşə məktəbində təhsil alıb. Çavuş kimi döyüşən MətləbFüzulininSeyidəhmədli kəndi istiqamətində şəhid olub. On doqquz yaşını tamamlamağına bir ay qalırdı. Sumqayıt Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.

Səmədov İslah Mahmud oğlu

5 fevral 1962 — 6 yanvar 1994

Dəmirçilərdə doğulub, Dondarlı məktəbində oxuyub. 1979–1981-ci illərdə hərbi xidmət keçib. 11 fevral 1992-ci ildə könüllü olaraq cəbhəyə yollanıb. Baş çavuş İslahAğdamınGüllücə kəndi uğrunda döyüşdə şəhid olub. Sumqayıt Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.

Yarımçıq ömürlərin əmanəti

Səmədov Səid Əmir oğlu

28 fevral 1968 — 21 aprel 1994

Dəmirçilərdə doğulub. Baş çavuş kimi Qarabağ uğrunda döyüşlərdə iştirak edib. FüzulininKənd Horadiz kəndi istiqamətində şəhid olub. Sumqayıt Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.

Mehdiyev Zaur Famil oğlu

25 fevral 1972 — 6 yanvar 1994

Bakıda doğulub, əslən Dəmirçilərdən idi. 1990–1992-ci illərdə hərbi xidmət keçib, sonra Qarabağ uğrunda döyüşlərə qatılıb. Çavuş Zaur Ağdamın Güllücə kəndi istiqamətində şəhid olub. Bakıxanov Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.

Bədəlov Nadir Ərşad oğlu

18 iyun 1967 — 31 avqust 1993

Dondarlıda doğulub; atası Dəmirçilərdən idi. Leytenant, batareya komandiri kimi Qubadlı uğrunda vuruşub. Yazı düzündə şəhid olub. Bakı Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.

Bu ömürlərin hər birində doğma evdən cəbhəyə uzanan yol var. Onların adlarını çəkərkən bir kəndin necə itkilər verdiyini də görürük. Şəhidin xatirəsini yaşatmaq onun kim olduğunu yeni nəslə tanıtmaqdan başlayır. Doğulduğu yer, oxuduğu məktəb, döyüşdüyü torpaq həmin ömrü gələcək üçün bütövləşdirir.

Yurdun yolu yenidən açıldı

2020-ci ilin Vətən müharibəsi Dəmirçilərə gedən yolu yenidən açdı. İyirmi yeddi il həsrətlə xatırlanan kənd artıq azad idi. Hərbi geyimli oğullarımızın Hacı Bədəl körpüsü üstündəki şəkli həmin günlərdən qalan bir şahidlikdir.

Mais Bərxudarov və silahdaşları Hacı Bədəl körpüsü üzərində, işğaldan azad olunduqdan sonra

Kəndə baxanda dağıdılmış evləri görürük, yaddaşımızda isə onların əvvəlki həyatı canlanır. Hər həyətin bir yiyəsi, hər yolun bir istiqaməti vardı. Qayıdış bu ünvanların yenidən insan səsi ilə dolması arzusunu dirildir.

Azadlıqdan sonra çəkilən şəkillərdə keçmişlə bu gün bir məkanda görüşür. Köhnə körpü yerindədir, onun üstündən keçən nəsil dəyişib. Bu nəsil kəndə yolu döyüşərək açıb. Daşın, yolun, çayın yenidən doğma adları ilə çağırılması illərlə qorunan ümidin gerçəkliyə çevrildiyini duyurur.

Yurd həsrətini xalqın bayatısı neçə nəsildir eyni sadəliklə söyləyir:

Əziziyəm, vətən yaxşı,
Geyməyə kətan yaxşı.
Gəzməyə qərib ölkə,
Ölməyə vətən yaxşı.

İndi qarşımızda doğma torpaqda yaşamaq, qurmaq, onun keçmişini yeni nəslə tanıtmaq imkanı var. Bu imkanın arxasında şəhidlərin canı, qazilərin yarası, ordumuzun fədakarlığı dayanır.

Yaddaşdan sabaha

Kərimağa KərimovHacı Bədəl körpüsünün altında, kənd işğaldan azad olunduqdan dərhal sonra

Dəmirçilərin tarixini tamamlayan söz hələ çox evdə, çox yaddaşda yaşayır. Əldə olan sənədləri və sakinlərin bildiklərini bu yazıda bir araya gətirdim. Müharibəyə getmiş bəzi həmyerlilərimizin adı nəzərdən qaça bilər. Belə hal varsa, məni üzrlü saysınlar; adların sənəd və dəqiq məlumatla tamamlanmasını arzulayıram.

Qayıdacağımız kənddə köhnə adların yaşaması, abidələrin tanınması, bir zamanlar burada yaşayan adamların unudulmaması özümüzdən asılıdır. Uşaqlarımıza bir yerin adını öyrədəndə onunla bağlı insanı da danışaq. Bir şəklin kimə məxsus olduğunu biləndə həmin xəbəri şəklin yanında saxlayaq. Beləcə, bugünkü yaddaş sabah başqasının axtardığı cavab ola bilər.

1941–1945-ci illər müharibəsində iştirak edən kəndlilərimizin adlarını dəqiqləşdirməkdə köməyinə görə Tapdıq Səmmədova və Aslan Allahverdiyevə təşəkkür edirəm. Fotoşəkilləri, yer adlarını mənə çatdırdığı və dəqiqləşdirmələr apardığı üçün İmadəddin Səlimova, göndərdiyi fotoşəkillərə görə Kərimağa Kərimova minnətdaram.

Əziz qubadlılar, hər birinizin doğma kənd haqqında söyləyəcəyi söz var. Onu yazaq, uşaqlarımıza danışaq, bir-birimizlə bölüşək. Bizdən sonra gələnlər bu torpaqda hansı evin, hansı insanın, hansı xatirənin davamı olduqlarını bilsinlər.

Dəmirçilərin sabahında evlər ucalarkən, dünəninin adları da yaşasın.