Fransanın sirli maskalı canisi haqqında çəkilən məşhur trilogiya vaxtilə SSRİ-də, o cümlədən Azərbaycanda böyük rezonans doğurmuşdu. Uşaqlar da, böyüklər də ekran qarşısında nəfəs dərmədən dayanır, bir sualın cavabını axtarırdı: qara maskanın arxasında kim gizlənir və niyə ətrafına bu qədər xaos və dəhşət saçır?

Bu sualın cavabı isə filmlərdən daha əvvəl yaranmış ilkin mənbədə – XX əsrin əvvəllərində yazılmış məşhur romanlar silsiləsində gizlənir.

1911-ci ildə fransız yazıçıları Marsel Allen və Pyer Süvestr cəzadan daim yayına bilən, mürəkkəb tələlər quran və hər dəfə ədalətin əlindən sürüşüb çıxan qeyri-adi antiqəhrəman obrazı yaratdılar. Həmin dövrdə qalmaqallar, cinayət hadisələri və detektiv araşdırmalar haqqında “bulvar romanları” xüsusilə populyar idi. Fantomas haqqında ilk kitablar da böyük sürətlə satılmağa başladı.

“Fantomas” adı fransız dilində təxminən “görünməz ruh” mənasını verir. Onun əsas xüsusiyyəti isə hər dəfə cəzanın astanasından son anda qaçması idi.

Fantomas kim idi?

Romanların səhifələrində onun müəmmalı keçmişi tədricən üzə çıxır.

Fantomasın 1867-ci ildə doğulduğu, titul etibarilə hersoq olduğu, ingilis və fransız köklərindən gəldiyi bildirilir. Gənclik illərini səyahətlərdə keçirir – ABŞ, Meksika və Kanadada olur, müxtəlif xalqların adət-ənənələri ilə tanış olur.

İngiltərə-Bur müharibəsi zamanı Edvard Beltamın adyutantı olur. Lakin tezliklə onun həyat yoldaşı ilə münasibət qurur. Xəyanəti öyrənən Beltam Qurnun əli ilə öldürülür. Qurn isə Fantomasın özüdür.

Bir il sonra Beltamın həyat yoldaşı da intihar edir.

Məhz bundan sonra Fantomas üçün geri dönüş yolu bağlanır. O, dünyanın ən təhlükəli cinayətkarlarından birinə çevrilir.

Onun ən böyük silahı – dəyişmək bacarığı

Fantomasın əsas “silahı” sənətkarlıqla həyata keçirdiyi maskalanma və kimliyini dəyişmək bacarığıdır.

O, qurbanını öldürür, onun görünüşünə girir və daha sonra həmin şəxsin yaxınlarına qarşı yeni intriqalar qurur. Fantomasın qəddarlığı isə son dərəcə amansız və qeyri-adi üsullarla özünü göstərir: vəba daşıyan siçovulların şəhərə buraxılması, zəhərli ilanlarla dolu otaqlar və digər dəhşətli tələlər…

Lakin o, çox vaxt qurbanlarını öldürmür. Onları dəli olmaq həddinə çatdırır, müflis edir, yaxınlarını və dostlarını bir-birinə qarşı qoyur, nəticədə isə dünən dost olan insanlar ölümcül düşmənə çevrilirlər.

Demək olar ki, bütün romanlarda Fantomasın izinə düşən və onu tutmaq fikrinə obsesiv şəkildə bağlanan komissar Jüv də var. Jüv üçün Fantoması yaxalamaq artıq sadəcə xidməti vəzifə deyil, həyatının mənasına çevrilir.

Fantomas necə məşhurlaşdı?

1911–1913-cü illərdə nəşr olunan ilk romanların uğuru inanılmaz idi. Pyer Süvestrin ölümündən sonra Marsel Allen daha 11 roman yazdı və nəticədə Fantomas haqqında kitabların ümumi sayı 42 cildə çatdı.

İkinci Dünya müharibəsinə qədər Fantomas Fransanın ən tanınan bədii personajlarından biri idi.

Sonrakı illərdə onun populyarlığı azalsa da, 1960-cı illərdə Jan Mare ilə çəkilən məşhur trilogiya Fantoması yenidən dünya auditoriyasının diqqət mərkəzinə qaytardı.

Bu filmlərdən sonra onun haqqında daha çox ekran əsəri, komikslər və yeni romanlar meydana çıxdı. Bu günə qədər Fantomas haqqında yeni film franşizasının hazırlanacağı barədə xəbərlər və şayiələr yayılır.

Fantomasın yaradıcıları onun mahiyyətini cəmi bir neçə sözlə ifadə etmişdilər:

— Heç kim…
— Amma yenə də, bəli, o, kimsədir!
— Bəs bu “kimsə” nə edir?
— Dəhşət yayır!

Bəlkə də Fantomasın bütün mahiyyəti məhz bu qısa dialoqda gizlənir.

O, yoxa çıxmayan kölgədir. Ölməyən qorxudur. Üzünü dəyişən, amma heç vaxt tamamilə yox olmayan sirrdir.

Və görünür, Fantomas haqqında biz hələ çox eşidəcəyik…

Ağagül Mürsəlov,
KONKRET.az