1939-cu il avqustun 31-də almanların Qleyvitsdəki radio stansiyasına hücum təşkil edildi. Sonradan məlum oldu ki, hücum edənlər əslində alman SS qüvvələrinin üzvləri olublar. Lakin onlar Polşa hərbi geyimində olduqları üçün hadisə Polşanın təcavüzü kimi təqdim edildi. Almaniya rəhbərliyinin Polşanı günahkar elan etməsinə heç bir şübhə yox idi. Üstəlik, alman ordusu artıq Polşa sərhədində dayanmışdı və hansısa formal bəhanəyə görə əsgərləri kazarmalara qaytarmaq son dərəcə əlverişsiz olardı.
Ertəsi gün Almaniya guya məcburiyyət qarşısında müharibəyə başladı. Çünki öz xüsusi xidmət orqanlarının öz radio stansiyalarına hücumuna dözmək, guya, heç bir özünə hörmət edən dövlətin qəbul edə bilməyəcəyi haldır.
Əslində, almanlar yeni bir üsul icad etməmişdilər. Hələ 1931-ci ildə yaponlar Mancuriyada dəmir yolunun bir hissəsini özləri zədələmiş, sonra isə böyük qəzəb nümayiş etdirərək Çin ərazisini işğal etmişdilər. Fransa isə Əlcəzairi fəth etmək üçün konsulun milçəkləri qovmaqda istifadə olunan yelpiklə təhqir edilməsi hadisəsindən yararlanmışdı. Beləliklə, məişət əşyalarının dünya sabitliyi üçün nə qədər təhlükəli ola biləcəyini nümayiş etdirmişdi.
Britaniyalılar Afinada öz vətəndaşlarından birinin evinin dağıdılmasından sonra hərbi donanmanı Yunanıstan limanını blokadaya almağa göndərmişdilər. ABŞ isə Kubada “Meyn” zirehli gəmisinin partlamasından sonra İspaniyaya qarşı müharibəyə başlamışdı. Daha sonralar Vyetnamda müharibəni genişləndirmək üçün Tonkin körfəzində ikinci hücumun baş verdiyi barədə təsdiqlənməmiş məlumatdan istifadə etmişdi.
1939-cu ildə Sovet İttifaqı, guya, Leninqradın təhlükəsizliyini Finlandiya ərazisində təmin etməli oldu. Buna əsas kimi Maynila yaxınlığında baş vermiş və məsuliyyəti mübahisəli olan atəşə tutma hadisəsi göstərilirdi. 2022-ci ilin fevralında isə Rusiya hərbi qurumları Rostov vilayətinə daxil olmuş ukraynalı diversantların məhv edildiyini bildirdilər. Bundan üç gün sonra Rusiya qoşunları Kiyevə doğru irəliləməyə başladı. Çünki Rostov vilayətini ehtimal edilən diversiya qrupundan qorumağın ən etibarlı yolu, görünür, qonşu dövlətin paytaxtına hücum etmək idi.
Bütün bunlarda diqqətçəkən məqam odur ki, müxtəlif dövrlərə, ideologiyalara və siyasi sistemlərə baxmayaraq, böyük dövlətlərin milli inciklik mexanizmi heyrətamiz dərəcədə oxşardır.
Əvvəlcə dövlət güclü ordu yaradır. Sonra öz təhlükəsizliyindən narahat olmağa başlayır. Ardınca məlum olur ki, həmin təhlükəsizlik nədənsə dövlət sərhədlərindən kənarda yerləşir. Başqasının sərhədləri isə bu təhlükəsizliyin təmin olunmasına mane olduğu üçün onların dəyişdirilməsi zərurəti ortaya çıxır.
Bütün bunlar, əlbəttə, yalnız sülh naminə edilir. Çünki sərhədləri müharibə məqsədilə yalnız təcavüzkarlar dəyişir. Sülhpərvər dövlətlər isə tarixi ədaləti bərpa edir, soydaşlarını müdafiə edir və qonşu xalqları öz müstəqillikləri barədə yanlış təsəvvürdən azad edirlər.
Xüsusilə kiçik dövlətlər təhlükəli hesab olunur. Çünki belə dövlət sakit yaşayırsa, heç kimə təhdid yaratmırsa və hücuma hazırlaşmırsa, böyük dövlət öz təhlükəsizliyinə qarşı olan təhdidləri müstəqil şəkildə müəyyənləşdirməli olur. Halbuki qonşu dövlət siyasi uzaqgörənlik göstərmədiyindən həmin təhdidləri yaratmaq istəmir.
Lakin siyasi düşüncənin əsl zirvəsi işğaldan sonra üzə çıxır. Məlum olur ki, azad edildiyi iddia olunan ölkənin əhalisi xilaskarları gül-çiçəklə deyil, silahla qarşılayır. Bu isə guya həmin xalqın özünün aqressiv təbiətini sübut edir.
Doğrudan da, insan sülh istəyirsə, doğma şəhərinin küçəsi ilə sakitcə irəliləyən tankı niyə atəşə tutmalıdır ki?
Ən maraqlısı isə budur ki, bütün bu müharibələr əvvəlcə kiçik, qısamüddətli və yalnız ədaləti bərpa etmək məqsədi daşıyan məcburi əməliyyatlar kimi planlaşdırılır. Vətəndaşlara sülh, təhlükəsizlik və rifah vəd olunur.
Sonradan məlum olur ki, əməliyyat gözləniləndən xeyli uzun çəkib, azad edildiyi deyilən xalqlar isə bağışlanmaz nankorluq nümayiş etdiriblər. Ən böyük müharibələrdə ölənlərin sayı milyonlarla, hətta on milyonlarla ölçülməyə başlayır.
Lakin bunlar sülhməramlı fəaliyyətin sadəcə xoşagəlməz yan təsirləri hesab edilir. Buna görə də məsuliyyət, guya, yalnız öz azad edilməsinə müqavimət göstərmək kimi bağışlanmaz səhvə yol verənlərin üzərinə düşür.
Təəccüblüdür: müharibəyə başlamaq üçün bəzən bir radio stansiyasının partladılması, dəmir yolunun zədələnməsi və ya diversiya qrupu haqqında məlumat kifayət edir. Amma müharibəni dayandırmaq üçün milyonlarla insanın həyatı belə bəs etmir.
Əsas məsələ sonradan həlak olanların yaxınlarına bütün bunların yalnız sülh naminə edildiyini izah etməyi unutmamaqdır.
Hazırladı Ağagül Mürsəlov,
KONKRET.az