Avropa İttifaqı ilə Ermənistan arasında yeni tərəfdaşlıq yenə də böyük irəliləyiş kimi təqdim olunur. Nəqliyyat, energetika, rəqəmsal texnologiyalar, viza rejimi, regional bağlantılar, “Sülh qovşağı” — bütün bunlar gözəl, gurultulu və az qala strateji səslənir. Amma diplomatik ifadələri kənara qoyub xəritəyə baxanda bir həqiqət aydın olur: Azərbaycan olmadan bütün bu konstruksiya sadəcə işləmir.
Bu, xüsusilə nəqliyyata aiddir. Sənədlərdə qeyd olunur ki, Aİ və Ermənistan nəqliyyat sahəsində əməkdaşlığı inkişaf etdirəcəklər. Amma sadə sual yaranır: Ermənistan Azərbaycan olmadan hara getməyə hazırlaşır? Hansı real marşrutlarla? Hansı dəhlizlərlə? Hansı bazarlara?
Əlbəttə, “bağlantılar” və “regional inteqrasiya” barədə gözəl danışmaq olar. Amma nəqliyyat press-reliz deyil. Nəqliyyat yollar, dəmir yolları, sərhədlər, təhlükəsizlik, iqtisadiyyat və real istiqamətlərə çıxış deməkdir. Cənubi Qafqazda isə bu istiqamətlərin açarı İrəvanda deyil, Bakıdadır.
KONKRET.az xəbər verir ki, Ermənistan “Sülh qovşağı” ideyasını istədiyi qədər irəli sürə bilər. Amma bu “Sülh qovşağı” daha çox çıxılmaz qovşağa bənzəyir. Azərbaycan olmadan Ermənistan iri regional marşrutların tamhüquqlu hissəsinə çevrilə bilməz. Bu, siyasət yox, coğrafiyadır.
Əgər Aİ həqiqətən Cənubi Qafqazda nəqliyyat bağlantılarından danışmaq istəyirsə, Azərbaycandan yan keçə bilməz. Çünki bu gün regionun əsas nəqliyyat və logistika qovşağı məhz Azərbaycandır. Şərqlə Qərb, Mərkəzi Asiya, Qafqaz, Türkiyə və Avropa arasında real marşrutlar Azərbaycandan keçir. Bakı artıq böyük logistika xəritəsinə inteqrasiya olunub. Ermənistan isə hələlik Qərbə Azərbaycan olmadan dalana dirənən marşrutlar ideyasını satmağa çalışır.
Elə buna görə də sual kifayət qədər sarkastik, amma tamamilə məntiqli səslənir: Aİ nəqliyyat sahəsində Ermənistanla konkret nə etməyə hazırlaşır? İrana gedəcək? Yoxsa kağız üzərində gözəl sxemlər çəkəcək — marşrutların olduğu, amma real regional əsasın olmadığı sxemlər?
Eyni vəziyyət energetika sahəsinə də aiddir. Aİ Ermənistanla energetika sahəsində əməkdaşlıqdan danışır. Çox maraqlıdır. Amma hansı baza üzərində? Ermənistanda köhnə sovet atom elektrik stansiyası var, özü də çoxdan acınacaqlı vəziyyətdədir və Rusiya təsiri ilə bağlıdır. Ermənistanın böyük enerji resursları yoxdur. Avropa üçün iri təchizatçı rolu da yoxdur.
İndi isə Azərbaycanla müqayisə edək. Bakı artıq Avropanın real enerji tərəfdaşıdır. Azərbaycan neft və qaz tədarük edir, böyük enerji marşrutlarında iştirak edir, Avropa ölkələrinin enerji təhlükəsizliyinin bir hissəsini təmin edir. Bunlar vədlər və gözəl formullar deyil. Bu, real infrastruktur, real həcmlər, real müqavilələr və real əhəmiyyətdir.
Ona görə də Avropa Ermənistanla energetikadan danışanda sual yaranır: bu, ciddi strategiyadır, yoxsa İrəvana gözəl qablaşdırmada təqdim olunan siyasi dəstək? Çünki regionun əsl enerji məntiqi onsuz da Azərbaycandan keçir. Bakı olmadan Cənubi Qafqazda enerji siyasəti qurmaq mümkün deyil.
Ermənistan Brüsseldə, Parisdə və ya başqa yerdə dəstək axtara bilər. Amma onun coğrafiyası heç yerə yox olmur. Ermənistan Azərbaycan və Türkiyənin yanında yerləşir. Avropada da, Ermənistanda da bilməlidirlər: Bakı olmadan heç bir Avropa sənədi İrəvanı regional layihələrin bir hissəsinə çevirməyəcək. Bəyanatlar imzalamaq, sammitlər keçirmək, “yeni səhifə” və “Avropa gələcəyi” barədə danışmaq olar. Amma Azərbaycan olmadan bütün bunlar gözəl diplomatik dekorasiya olaraq qalacaq.
Ağagül Mürsəlov,
KONKRET.az