Heç kim cəmi bir neçə dəqiqədən sonra nələrin baş verəcəyini ağlına belə gətirmirdi. Bu günün qəhrəmanına çevriləcək şəxsin həmin an qərarını verib-vermədiyini isə yalnız Allah bilir.

Nyu-Yorkun ən gözəl tikililərindən biri olan Medison Skver Qarden memar Stenford Uaytın fəxri idi. Uaytın layihələndirdiyi möhtəşəm bina mavritan üslubunda inşa edilmişdi: sütunlar, tağlar və minarəni xatırladan 32 mərtəbəli qüllə…

Qüllənin zirvəsində isə çılpaq qadın heykəli dayanırdı. Əlində yay tutan Diana hədəfini seçir və ox atmağa hazırlaşırdı.

• Stenford Uayt binanın zirvəsini çılpaq qadın heykəli ilə bəzəyəndə bütün Nyu-York şoka düşmüşdü. Lakin 1906-cı il iyunun 25-də, küləkli və isti yay axşamında Medison Skver Qardenin düz damında yerləşən açıq restoran-kabaredə baş verən hadisə şəhəri daha böyük heyrətə salacaqdı.

Həmin məkan şəhərin ən tanınmış simalarının görüş yeri idi. Dəmir yollarının sahibləri, bankirlər, hüquqşünaslar, siyasətçilər, qəzetçilər və şou-biznes nümayəndələri burada toplaşırdılar.

Zövqlə geyinmiş qadınlar, smokinqli kişilər, qədəhlərdə parıldayan şampan şərabı… Səhnədə isə məşhur musiqili tamaşa — “Mam’zelle Champagne” nümayiş olunurdu.

Bu, adi premyera gecəsi deyildi. Bir neçə dəqiqədən sonra baş verəcək qətl Amerika tarixinin ən səs-küylü cinayət işlərindən birinin başlanğıcına çevriləcəkdi.

Üç güllə və bir cümlə

• Həmin axşam tamaşaçılar arasında Stenford Uayt da vardı. O, təkcə binanın memarı deyildi, həm də Nyu-Yorkun nüfuzlu və imkanlı adamlarından biri idi.

Başqa bir masada isə Harri Kendal Tou oturmuşdu. O, varlı Pitsburq ailəsinin nümayəndəsi, sərvəti və mürəkkəb xarakteri ilə tanınan bir milyonçu idi. Onun yanında həyat yoldaşı Evelin Nesbit və dostları vardı.

• Tou bütün axşam narahat görünürdü. O, gah yerindən qalxır, gah da yenidən masasına qayıdırdı. İsti havaya baxmayaraq, əynində smokinqinin üstündən geyindiyi uzun, tünd rəngli palto vardı.

Tamaşanın sonuna yaxın Tou Stenford Uaytın oturduğu masaya yaxınlaşdı. Qarşısında dayandı, tapançasını çıxardı və atəş açdı.

Üç güllə…

Güllələrdən ikisi Uaytın üzünə, biri isə çiyninə dəydi. Məşhur memar hadisə yerində öldü. İlk anda tamaşaçılar nə baş verdiyini anlamadılar. Bəziləri bunun tamaşanın bir hissəsi olduğunu düşünürdü. Lakin bir neçə saniyədən sonra salonda qarışıqlıq yarandı. İnsanlar qapılara doğru qaçır, masalar və stullar aşır, hər kəs baş verənləri anlamağa çalışırdı.

Tou isə qaçmağa cəhd etmədi. O, ətrafdakılara üzünü tutaraq qışqırdı:

“O, mənim həyat yoldaşımı məhv edib!”.

Beləliklə, 1906-cı il iyunun 25-də gecə saat 23 radələrində Nyu-Yorkun ən nüfuzlu memarlarından biri öldürüldü. Qatil isə onun həyat yoldaşını məhv etdiyini iddia etdiyi adamdan qisas aldığını düşünən milyonçu idi. Həmin gecədən etibarən bu hadisə Amerikanın ən çox müzakirə olunan cinayət işlərindən birinə çevrildi.

Evelin Nesbit: gözəllik, şöhrət və faciə

Bu hekayənin mərkəzində yalnız iki kişi yox, gənc bir qadın da dayanırdı.

Evelin Nesbit XX əsrin əvvəllərində Amerikanın ən məşhur gözəllərindən biri hesab olunurdu. O, model və səhnə aktrisası kimi tanınmış, fotoşəkilləri jurnallarda dəfələrlə dərc edilmişdi.

Onun həyatı erkən yaşlarından etibarən çətinliklərlə dolu olmuşdu. Ailəsinin maddi vəziyyəti yaxşı deyildi və Evelin hələ yeniyetmə ikən işləməyə başlamışdı. Gözəlliyi ona şöhrət qazandırsa da, eyni zamanda onu varlı və nüfuzlu kişilərin diqqət mərkəzinə salmışdı.

• Stenford Uayt Evelinin həyatına məhz həmin dövrdə daxil olmuşdu. Ondan yaşca xeyli böyük olan memar gənc qadına himayədarlıq edir, onun karyerasına və həyatına təsir göstərirdi.

Evelin sonradan Uaytla münasibətlərinin bir hissəsini məhkəmədə danışdı. Onun ifadəsinə görə, Uaytın mənzilində baş verən hadisələrdən biri onun iradəsi xaricində olmuşdu. Bu iddialar sonradan məhkəmə prosesinin ən çox müzakirə edilən məqamlarından birinə çevrildi.

1905-ci ildə Evelin Harri Kendal Tou ilə ailə qurdu. Lakin evlilik onların həyatına sakitlik gətirmədi. Tou Stenford Uayta qarşı güclü nifrət bəsləyirdi. O, həyat yoldaşının keçmişinə görə memarı günahlandırır, onu özünün və Evelinin həyatını məhv etmiş adam hesab edirdi.

Bununla belə, qətlin səbəblərini yalnız qısqanclıqla izah etmək çətindir. Tou uzun müddət emosional və psixoloji problemlər nümayiş etdirmişdi. Sonrakı məhkəmə proseslərində onun psixi vəziyyəti əsas mübahisə mövzusuna çevriləcəkdi.

Amerika niyə bu məhkəməni izləyirdi?

• Qətldən sonra Harri Tou həbs edildi. Lakin bu iş adi cinayət işi deyildi. Tərəflərdən biri ölkənin ən varlı ailələrindən birinin nümayəndəsi, digəri isə Nyu-Yorkun nüfuzlu memarı idi. Hadisənin arxasında isə gözəlliyi ilə məşhurlaşmış gənc qadının həyat hekayəsi dayanırdı.

Qəzetlər hər gün yeni təfərrüatlar dərc edir, Evelinin ifadələri geniş müzakirə olunur, cəmiyyət isə bir-birinə zidd mövqelər arasında bölünürdü.

Bir qisim insan Touya həyat yoldaşının şərəfini qorumağa çalışan kişi kimi baxırdı. Digərləri isə onu qisas adı altında əvvəlcədən düşünülmüş qətl törətmiş milyonçu hesab edirdi.

Əsas sual bu idi: insan şəxsi faciəsini əsas gətirərək başqa bir adamı öldürə bilərmi? Əgər qatilin psixi vəziyyəti normal deyilsə, o, törətdiyi cinayətə görə nə dərəcədə məsuliyyət daşımalıdır?

1907-ci ildə başlayan ilk məhkəmə prosesi aylarla davam etdi. Proses zamanı Evelin Nesbit ifadə verdi, həkimlər və ekspertlər Toun psixi vəziyyətini qiymətləndirdilər.

Lakin münsiflər heyəti yekdil qərara gələ bilmədi. Uzun müzakirələrdən sonra heyət üzvləri arasında fikir ayrılığı qaldı və məhkəmə prosesi nəticəsiz başa çatdı.

İkinci məhkəmə prosesi 1908-ci ildə keçirildi. Bu dəfə müdafiə tərəfi əsas diqqəti Toun cinayət törətdiyi anda müvəqqəti psixi pozuntu vəziyyətində olmasına yönəltdi.

Nəticədə Tou bəraət aldı, lakin bu, onun tam azadlığa buraxılması demək deyildi. O, psixi xəstəxanaya yerləşdirildi. Beləliklə, cinayətin törədildiyi andan etibarən Amerikanı silkələyən məhkəmə işi yeni mərhələyə keçdi.

Qalmaqalın sonu olmadı

• Harri Tounun həyatı qətldən sonra da qalmaqallarla müşayiət olundu. O, sonrakı illərdə psixi sağlamlığı və azadlığa buraxılması ilə bağlı yenidən məhkəmə proseslərinin iştirakçısına çevrildi.

Stenford Uaytın öldürülməsi isə Amerika cəmiyyətində var-dövlətin, nüfuzun, şəxsi münasibətlərin və hüquqi məsuliyyətin sərhədləri haqqında uzunmüddətli müzakirələrə səbəb oldu.

• Hadisənin mətbuatda bu qədər geniş işıqlandırılması onu sadəcə cinayət xəbəri olmaqdan çıxarmışdı. Burada hər şey vardı: varlı ailələr, məşhur memar, gözəl qadın, qısqanclıq, qisas, psixi xəstəlik iddiaları və aylarla davam edən məhkəmə çəkişməsi.

Bir sözlə, Nyu-Yorkun dəbdəbəli dam restoranında başlanan gecə Amerikanın ən məşhur məhkəmə dramlarından birinə çevrildi.

Bu hadisə bir daha göstərdi ki, şöhrət və sərvət insanı şəxsi faciələrdən qorumur. Bəzən cəmiyyətin ən parlaq görünən həyatlarının arxasında elə qaranlıq hekayələr dayanır ki, onların sonunu heç kim əvvəlcədən təsəvvür edə bilmir.

Rəsmiyyə Şərifova,

KONKRET.az