Təsəvvür edin: 1966-cı il, Turin şəhəri. Zərif geyimli italyan mühəndisləri yeni “Fiat 124” modelini təqdim edirlər. Avtomobil gözəlliyi, rahatlığı və müasir texnologiyaları ilə hamını valeh edir, hətta “Avropada ilin avtomobili” adına layiq görülür.
Lakin bir müddət sonra bu avtomobilin taleyi Sovet İttifaqı ilə kəsişir. “Fiat 124” sınaqlar üçün SSRİ-yə gətirilir və Dmitrov poliqonunda tamamilə fərqli şəraitlə üz-üzə qalır: çətin yollar, palçıq, şaxta və ağır istismar.
Rəvayətə görə, bir neçə həftəlik sınaqlardan sonra məlum olur ki, zərif Avropa avtomobili sovet reallıqlarına uyğunlaşdırılmalıdır. Məhz buna görə mühəndislər konstruksiyada yüzlərlə dəyişiklik aparırlar. Müxtəlif mənbələrdə bu dəyişikliklərin sayının 800-dən çox olduğu bildirilir.
Arxa asqı sistemi gücləndirilir, kuzov daha qalın metaldan hazırlanır, avtomobilin klirensi artırılır. Əvvəlki arxa disk əyləcləri isə daha sadə və etibarlı hesab edilən baraban əyləcləri ilə əvəz olunur. Məqsəd aydın idi: avtomobil həm kənd yollarında, həm şəhərdə, həm də sərt iqlim şəraitində problemsiz işləməli idi.
Asqı sistemi yenidən işlənir ki, avtomobil böyük yüklərə tab gətirə bilsin. Kuzovun möhkəmliyi artırılır, detallar sadələşdirilir və təmir üçün daha əlçatan edilir. Bütün bunlar nəticəsində zərif italyan sedanı tədricən dözümlülüyü ilə seçilən bir avtomobilə çevrilir.
Beləliklə, 1970-ci ildə VAZ-2101 – xalq arasında məşhur adı ilə “Kopeyka” meydana çıxır. O, “Fiat 124” əsasında yaradılsa da, artıq tamamilə fərqli xarakterə malik idi: sərt yollar, şaxtalı qışlar və ağır istismar şəraiti üçün uyğunlaşdırılmış bir avtomobil.
Bu gün yollarda “Kopeyka” görərkən onu sadəcə köhnə maşın kimi qəbul etməyin. O, bir dövrün simvolu, mühəndislik kompromislərinin və fərqli şəraitə uyğunlaşmanın maraqlı nümunəsidir.
Qeyd edək ki, mətndəki bəzi təsvirlər yumor və bədii şişirtmə elementləri daşıyır. Bununla belə, “Fiat 124” modelinin SSRİ şəraitinə uyğunlaşdırılması üçün həqiqətən də çoxsaylı texniki dəyişikliklər edildiyi tarixdən məlumdur.
Rəsmiyyə Şərifova,
KONKRET.az