Hələ indi də hesab edirik ki, heyvanların şahı şirdir. Elə buna görə də tacı vəhşi aslanlara, Benqal pələnglərinə və arıq hepardlara verməyə öyrəşmişik. Sənədli filmlər onilliklərdir ki, yelli “heyvanlar çarı”nın yalnız nərəsi ilə qorxu yaratdığı savanna kadrlarını nümayiş etdirir.

Amma səhra zoologlarının quru hesabatları tamam başqa mənzərə çəkir. Yetkin aslan hücumlarının yalnız təxminən 25%-ni uğurla başa vurur. Hepard 110 km/saat sürətlə antilopa 50% hallarda çatır, bundan sonra isə istilik zərbəsindən taqətdən düşür. Canavar sürüsünün təqiblərinin cəmi 15-20%-i uğurla bitir. Quru heyvanları arasında faydalı iş əmsalına görə biosferin mütləq çempionunun çəkisi isə cəmi bir yarım kiloqramdır. Qumlu cığırda təsadüfən qarşılaşanda onu sadəcə qucağa götürüb qulağının dibini qaşımaq istəyirsən.

Tanış olun: qaraayaq pişik (Felis nigripes), Namibiya, Botsvana və Cənubi Afrikanın Kalahari yarımsəhralarının yerli sakini. Yetkin erkəyin çəkisi 1,5-1,9 kq, balaca dişinin çəkisi isə bədən uzunluğu təxminən 40 santimetr olmaqla cəmi 1,3 kq-dır. Bu, Afrika qitəsinin ən kiçik vəhşi pişiyidir və ölçülərinə görə hətta adi ev pişiyindən də geri qalır. Yerli buşmenlər kiçik pişiyi tərk edilmiş termit yuvalarında yuva qurma vərdişinə və ovunu qoruyarkən göstərdiyi fantastik qəzəbə görə hörmətlə “qarışqa pələngi” adlandırıblar.

Alman zooloq Aleksandr Slivanın “Black-footed Cat Project” layihəsi çərçivəsində apardığı çoxillik tədqiqatlar heyrətamiz rəqəmi təsdiqləyib: bu körpə yırtıcının hücumlarının 60%-i qurbanın ölümü ilə nəticələnir. Hər gecə tüklü ovçu 10-14 xırda gəmiricini, torağayı və qumsiçanını məhv edir. Orta hesabla hər 50 dəqiqədən bir uğurlu ov edir. Aslan sürüsü bu qədər sistemli ov etsəydi, Afrikadakı dırnaqlılar bir neçə ay ərzində yoxa çıxardı.

Rekord səmərəliliyin arxasında sərt fizioloji zərurət dayanır. İstilik itkisi sahəsi böyük olan kiçik bədən səhranın soyuq gecələrində tez soyuyur, ona görə də yırtıcının sürətli maddələr mübadiləsi kalori axınının fasiləsiz olmasını tələb edir. Bir gecə növbəsində pişik təxminən 250 qram ət yeməlidir, bu, bədən çəkisinin ən azı 17%-i deməkdir. İnsan eyni normaya çatmaq üçün gündə 12-14 kiloqram bifşteks yeməli olardı. Ov axtararkən heyvan hərəkət edən qumtəpələr və tikanlı kolluqlar üzərində piyada 20-30 kilometr yol qət edir.

Yırtıcı üç məharətli taktika mənimsəyib. Birincisi, otluğu sürətlə gəzib quşları və gəmiriciləri ürkütməkdir, pişik onları 1,4 metrə qədər hündürlüyə akrobatik tullanışla havada tutur. İkincisi, qulaqları möhkəm basılmış halda ehtiyatla sürünərək yaxınlaşmaqdır. Üçüncü taktika dəmir səbir tələb edir: pişik qumsiçanı yuvasının yanında daş heykəl kimi 2 saat donub qalır və yeraltından gələn ən kiçik xışıltını eşidir. Qara pəncə yastıqcıqları qızmar daşlar üzərində addım səslərini boğur və dərini tikanlardan qoruyur.

Əsirlikdə bu ölümcül gözəli görmək çətindir: heyvan böyrək infeksiyalarına çox həssasdır və yarımsəhranın unikal quru iqlimini tələb edir. Əvəzində Kalaharinin soyuq səmasının altında kiçik pişik hər gecə aslanlar üzərində üstünlüyünü quru statistika ilə sübut edir: 60% nəticəlilik 25%-ə qarşı.

Hazırladı: Ağagül Mürsəlov,

KONKRET.az