Tarix göstərir ki, bəzən ən böyük səhvlərə hətta tanınmış alimlər, nüfuzlu şirkət rəhbərləri və təcrübəli mütəxəssislər də yol verirlər. Bir vaxtlar mümkünsüz hesab edilən ixtiralar sonradan dünyanı dəyişib, gələcəklə bağlı qəti hökmlər isə zamanın sınağından keçə bilməyib.
Budur, tarixdə iz qoymuş ixtiralar və texnologiyalar haqqında səsləndirilən 20 məşhur fikir və proqnoz.
- “Daşlar göydən düşə bilməz, çünki orada onların yaranması üçün heç bir mənbə yoxdur!”
1772-ci ildə Paris Elmlər Akademiyasının meteoritlərə münasibəti ilə bağlı yayılan bu fikir o dövrdə bəzi alimlərin göydən daş düşməsi barədə məlumatlara şübhə ilə yanaşdığını göstərirdi.
- 2.“Gələcəkdə kompüterlərin çəkisi 1,5 tondan çox olmayacaq”.
“Popular Mechanics” jurnalının 1949-cu ildə dərc etdiyi bu proqnoz kompüterlərin gələcəyini təsəvvür etməyin nə qədər çətin olduğunu göstərirdi.
- 3. “Düşünürəm ki, dünya bazarında cəmi beş kompüterə tələbat tapmaq mümkün olacaq”.
Bu fikir uzun illər IBM şirkətinin rəhbəri Tomas Uotsona aid edilib. Lakin onun 1943-cü ildə məhz belə bir ifadə işlətməsini təsdiqləyən etibarlı tarixi sübut yoxdur. Buna baxmayaraq, sitat texnologiyanın gələcəyini qiymətləndirməkdə buraxılan səhvlərin simvoluna çevrilib.
“Ölkəni başdan-başa gəzmiş, ən ağıllı insanlarla söhbət etmişəm. Əminliklə deyə bilərəm ki, məlumatların emalı sadəcə dəbdəbəli bir həvəsdir və bu dəb bir ildən artıq davam etməyəcək”.
1957-ci ildə Prentice Hall nəşriyyatının redaktoruna aid edilən bu fikir kompüter texnologiyalarının gələcək imkanlarının necə kiçildildiyini göstərən məşhur nümunələrdəndir. Lakin sitatın dəqiq mənbəyi təsdiqlənməyib.
- 5. “Bəs bu qurğunun nə faydası ola bilər ki?”
1968-ci ildə IBM-in Advanced Computing Systems Division bölməsində mikroçiplə bağlı müzakirələrə aid edilən bu ifadə yeni texnologiyaların ilk mərhələdə hər kəsə inandırıcı görünmədiyini xatırladır.
- 6. “Heç kimin evində kompüterə ehtiyac yaranmayacaq”.**
Bu fikir Digital Equipment Corporation şirkətinin qurucusu və prezidenti Ken Olsonun 1977-ci ildə söylədiyi sözlər kimi geniş yayılıb. Bununla belə, sitatın çox vaxt kontekstdən kənar təqdim edildiyi bildirilir. Sonradan fərdi kompüterlər milyonlarla evin ayrılmaz hissəsinə çevrildi.
- 7. “Telefonun o qədər çox çatışmazlığı var ki, onu rabitə vasitəsi kimi ciddi nəzərdən keçirmək olmaz. Buna görə də bu ixtiranın heç bir dəyəri yoxdur”.
1876-cı ildə Western Union şirkətində telefonun perspektivləri barədə belə bir mövqenin ifadə edildiyi iddia olunur. Telefon isə zamanla rabitə tarixinin ən mühüm ixtiralarından birinə çevrildi.
- 8. “Naqilsiz bu musiqi qutusunun heç bir kommersiya dəyəri ola bilməz. Konkret bir şəxsə ünvanlanmayan mesajlara kim pul ödəyəcək?”
1920-ci ildə radio layihəsinə sərmayə qoymaq təklifinə biznes tərəfdaşlarının bu cür reaksiya verdiyi barədə məşhur bir hekayə var. Sonradan radio kütləvi informasiya və əyləncə vasitəsinə çevrildi.
- 9. “İdeya maraqlıdır və yaxşı təqdim olunub. Amma işləməsi üçün onun sağlam məntiqə əsaslanması lazımdır”.
Yel Universitetinin müəllimlərinə aid edilən bu fikir sürətli çatdırılma xidməti yaratmaq təklifi ilə bağlı Fred Smitə verilən cavab kimi təqdim olunur. Smit sonradan Federal Express — FedEx şirkətinin əsasını qoydu. Bununla belə, bu sözlərin dəqiq mənbəyi mübahisəlidir.
- 10. “Aktyorların danışığı kimin nəyinə lazımdır?”
1927-ci ildə səsli kinonun perspektivlərinə şübhə ilə yanaşıldığını göstərmək üçün Warner Bros. şirkətinə aid edilən bu ifadə tez-tez xatırlanır. Halbuki səsli filmlər kino sənayesini kökündən dəyişdirdi.
- 11. “Onların səsi xoşumuza gəlmir. Üstəlik, gitara kvartetləri artıq keçmişdə qalıb”.
Decca Recording Company şirkətinin 1962-ci ildə “The Beatles” qrupunun səsyazmasını qəbul etmədiyi zaman belə bir fikir səsləndirdiyi iddia olunur. Qrup isə sonradan dünya musiqi tarixinin ən məşhur kollektivlərindən birinə çevrildi.
- 12. “Havadan ağır uçan aparatların yaradılması mümkün deyil!”
Bu fikir məşhur fizik Lord Kelvinə aid edilir. O, 1895-ci ildə belə bir mövqedə olduğu iddia edilən alimlər sırasında tez-tez xatırlanır. Lakin sitatın ona aidliyi etibarlı şəkildə təsdiqlənməyib. Aviasiyanın inkişafı isə bu cür bədbin proqnozların nə qədər yanlış ola biləcəyini göstərdi.
- 13. “Professor Qoddard təsir və əks-təsir arasındakı əlaqəni başa düşmür. O, reaksiyanın baş verməsi üçün vakuumdan daha uyğun şəraitin lazım olduğunu bilmir. Görünür, professor orta məktəbdə tədris olunan ən elementar biliklərdən belə məhrumdur”.
1921-ci ildə *The New York Times* qəzetində amerikalı raket mühəndisi Robert Qoddardın işi haqqında tənqidi məqaləyə aid edilən bu sözlər elmi yeniliklərə qarşı bəzən nə qədər sərt münasibət göstərildiyini xatırladır. Maraqlıdır ki, 1969-cu ildə qəzet Qoddardın raketlərin vakuumda işləyə bilməsi ilə bağlı fikirlərinə münasibətdə əvvəlki tənqidini düzəltmişdi.
- 14. “Neft axtarmaq üçün torpağı qazmaq? Yəni neft tapmaq məqsədilə yerin altını deşmək istəyirsiniz? Siz ağlınızı itirmisiniz?”
1859-cu ildə Edvin Dreyk neft quyusu qazmaq ideyasını irəli sürəndə ona belə cavab verildiyi barədə məşhur rəvayət var. Dreyk həmin il Pensilvaniyada uğurlu neft quyusu qazaraq sənaye üsulu ilə neft hasilatının inkişafına təkan verdi.
- 15. “Təyyarələr maraqlı oyuncaqlardır, lakin onların hərbi əhəmiyyəti yoxdur”.
Bu fikir Fransa marşalı Ferdinand Foşa aid edilir. Lakin onun sözləri mənbələrlə etibarlı şəkildə təsdiqlənməyib. Birinci Dünya müharibəsi və sonrakı dövr isə aviasiyanın hərbi strategiyada həlledici rol oynadığını göstərdi.
- 16. “İxtira edilə biləcək hər şey artıq ixtira olunub”.
Bu fikir 1899-cu ildə ABŞ Patent Bürosunun əməkdaşı Çarlz Dyuellə aid edilir. Ancaq sitatın ona aid olması barədə etibarlı sübut yoxdur. Üstəlik, sonrakı onilliklərdə baş verən texnoloji inqilablar bu fikrin yanlışlığını açıq şəkildə göstərdi.
- 17. “Lui Pasterin mikroblar nəzəriyyəsi gülünc bir fantaziyadır”.
Bu fikir 1872-ci ildə Tuluza Universitetinin professoru Pyer Paşeyə aid edilir. Mikrobların xəstəliklərin yaranmasındakı rolunu izah edən nəzəriyyələr isə sonradan müasir tibbin əsaslarından birinə çevrildi.
- 18. “Qarın boşluğu, döş qəfəsi və beyin həmişə müdrik və humanist cərrahın müdaxiləsindən kənarda qalacaq”.
Bu sözlər Britaniya həkimi, kraliça Viktoriyanın sarayının baş cərrahı olmuş ser Con Erik Eriksenə aid edilir. XIX əsrdə cərrahiyyənin imkanları məhdud olsa da, tibbin inkişafı sonradan bu sahələrdə mürəkkəb əməliyyatları mümkün etdi.
- 19. “640 kilobayt yaddaş hər kəs üçün kifayət etməlidir”.
Bu ifadə Bill Qeytsə aid edilərək tez-tez paylaşılır. Lakin onun bu sözləri məhz həmin formada söylədiyini təsdiqləyən etibarlı sübut yoxdur. Bu gün isə yaddaş tutumu gigabaytlarla, hətta terabaytlarla ölçülür.
- 20. “Microsoft üçün 100 milyon dollar həddindən artıq böyük qiymətdir”.
IBM-in 1982-ci ildə Microsoft-a belə qiymət verdiyi barədə yayılan bu iddia da dəqiq tarixi mənbə ilə təsdiqlənməyib. Microsoft sonradan dünyanın ən böyük texnologiya şirkətlərindən birinə çevrildi.
Bir tonluq qurğu cəmi bir neçə meqabayt məlumat saxlayırdı!
1956-cı ildə çəkilmiş bu fotoşəkildə işçilər IBM 305 RAMAC kompüter sistemi üçün yaradılmış IBM 350 sərt disk qurğusunu daşıyırlar.
Qurğu dövrünün texnologiyası üçün böyük yenilik idi. Onun əsas xüsusiyyətləri belə idi:
- 50 maqnit disk — hər birinin diametri təxminən 61 santimetr idi.
- Yaddaş tutumu: 5 milyon simvol, yəni təxminən 3,75 meqabayt.
- Çəkisi: qurğu və zəruri avadanlıqla birlikdə bir tondan çox.
- Məlumat axtarışı: orta hesabla təxminən 0,6 saniyə.
- -İcarə haqqı: ayda təxminən 750 dollar.
Bu gün isə dırnaq boyda adi bir yaddaş kartı və ya fleş yaddaş qurğusu həmin nəhəng sistemdən milyonlarla dəfə çox məlumat saxlaya bilər.
Bir vaxtlar bir neçə meqabayt məlumatı saxlamaq üçün bütöv bir otağa, ağır avadanlığa və xüsusi xidmətə ehtiyac vardı. İndi isə minlərlə fotoşəkili, videonu və sənədi cibimizdə daşıdığımız kiçik qurğulara yerləşdiririk.
Tarixin əsas dərslərindən biri budur: gələcəyin imkanlarını bugünkü bilik və təsəvvürlərimizlə məhdudlaşdırmaq olmaz. Dünən mümkünsüz görünən ideya sabah adi həyatımızın bir hissəsinə çevrilə bilər.
Rəsmiyyə Şərifova,
KONKRET.az