Qədim Misirin çoxbaşlı qoruyucusu

Qədim Misirin Krallar Vadisində yerləşən KV14 nömrəli məzarın divarlarında ilk baxışda adi mifoloji səhnə təsiri bağışlayan, əslində isə ölüm, yenidən doğuluş və kosmik nizam anlayışını simvolizə edən olduqca təsirli bir təsvir var.

Əvvəlcə Kraliça Tausret üçün inşa edilən, daha sonra isə firon Setnax tərəfindən genişləndirilən bu məzardakı səhnə qədim misirlilərin axirət dünyası ilə bağlı ən sirli mətnlərindən biri olan “Mağaralar Kitabı”ndan (“Book of Caverns”) götürülüb.

Təsvirin mərkəzində ənənəvi mavi parik taxmış kişi fiquru dayanır. O, qucağında qeyri-adi bir məxluq daşıyır: hər iki ucunda üç kobra başı yerləşən nəhəng ilan.

Lakin bu məxluqu həqiqətən qeyri-adi edən yalnız onun çoxbaşlı olması deyil. Uzun bədəni boyunca onu daşıyan insan ayaqlarının təsvir edilməsi bu varlığın həm insani, həm də ilahi xüsusiyyətlərə malik simvolik bir qüvvə olduğunu göstərir.

Qədim Misir inancında ilan yalnız qorxunun simvolu deyildi. O, eyni zamanda həyatın, ölümün, sonsuz dövriliyin və kosmik enerjinin təcəssümü hesab olunurdu. Dərisini dəyişdirdiyinə görə ilan davamlı yenilənmənin və yenidən doğuluşun ən güclü simvollarından biri sayılırdı.

Məhz buna görə yeraltı dünyadan bəhs edən “Mağaralar Kitabı” və “Qapılar Kitabı” kimi müqəddəs mətnlərdə çoxbaşlı ilanlar Günəş tanrısı Ra-nın gecələr yeraltı dünyada etdiyi təhlükəli səyahət zamanı onu müşayiət edən və ya qoruyan müqəddəs varlıqlar kimi qarşımıza çıxır.

Qədim misirlilər Günəşin hər axşam batmasını əslində ölüm kimi qəbul edirdilər. Onların inancına görə, Günəş gecə saatlarında yeraltı dünyada on iki sirli bölgədən keçdikdən sonra sübh çağı yenidən doğulur və dünyaya qayıdırdı.

Məhz bu səyahət zamanı Ra yalnız qaranlıq qüvvələrlə deyil, həm də kainatın nizamını təhdid edən xaosla mübarizə aparırdı. Çoxbaşlı ilanlar isə bu kosmik mübarizədə həm qoruyucu, həm də nizamı təmin edən ilahi qüvvələr kimi qəbul edilirdi.

Bu səhnənin diqqətçəkən detalları arasında onu əhatə edən heroqlif yazıları da var. Bunlar sadəcə dekorativ elementlər deyil. Hər bir sətirdə ölən insanın yeraltı dünyada doğru yolu tapa bilməsi üçün dualar, ilahilər və qoruyucu sehrlər əks olunub.

Qədim misirlilər üçün yazı yalnız məlumat ötürən vasitə deyildi. Yazının özünün reallığa təsir edə bilən müqəddəs gücə malik olduğuna inanılırdı. Hətta bir heroqlifin düzgün yazılması belə ruhun taleyini dəyişdirə biləcək qədər mühüm hesab olunurdu.

KV14 məzarı özü də olduqca maraqlı tarixə malikdir. Eyni məzardan iki fərqli hökmdarın istifadə etməsi onun daxilindəki səhnələrin zaman keçdikcə yenidən işlənməsinə səbəb olub. Bu isə tədqiqatçılara Yeni Krallıq dövrünün son illərində baş verən siyasi dəyişiklikləri anlamaq üçün mühüm ipucları verir.

Bu gün misirşünaslar “Mağaralar Kitabı”nı yalnız dəfn mərasimi ilə bağlı mətn kimi qiymətləndirmirlər. Bir çox tədqiqatçının fikrincə, bu əsər qədim misirlilərin kainatın quruluşunu, zamanın dövri xarakterini, ölümün mahiyyətini və yenidən doğuluş anlayışını necə dərk etdiklərini göstərən simvolik kosmologiya mətnidir.

Bu baxımdan divarlarda gördüyümüz hər bir fiqur, hər bir rəng və hər bir detal təsadüfi seçilmiş bəzək deyil. Onların hər biri min illər əvvəl formalaşdırılmış son dərəcə mürəkkəb dünyagörüşünün bir hissəsidir.

Bəlkə də məhz buna görə, üstündən üç min ildən artıq zaman keçməsinə baxmayaraq, bu divar rəsmləri bu gün də insanı dərindən heyrətləndirir.

Çünki burada təsvir olunan hekayə yalnız bir fironun axirət dünyasına səyahətindən ibarət deyil. Bu, həm də bəşəriyyətin ən qədim suallarından birinə verilən simvolik cavabdır:

Ölüm həqiqətən sondurmu, yoxsa hər qaranlığın arxasında yeni bir başlanğıc gizlənir?

Krallar Vadisinin səssiz daş divarları bu sualın dəqiq cavabını verməsə də, min illərdir onu bizə xatırlatmaqda davam edir.

Bəlkə də Qədim Misirin bu gün də bizi valeh etməsinin ən güclü səbəblərindən biri məhz bu sirrdir.

Müəllif: Hazal Merisana

Hazırladı: Ağagül Mürsəlov,
KONKRET.az