1944-cü ildə keçirilən müşavirənin başlamasından təxminən 15–20 dəqiqə sonra general-leytenant Boris Blagoslavov ayağa qalxaraq Georgi Jukova müraciət etdi:

— Yoldaş marşal, sizdən nalayiq ifadələr işlətməyə və insanları təhqir etməyə son qoymağı tələb edirəm!

Bu sözlər Jukovu özündən çıxardı. Marşal qəfil ayağa qalxdı, tapançasını çıxararaq generalın üzərinə tuşladı. Lakin Blagoslavov da sakitcə öz tapançasını çıxardı:

— Bəs niyə gözləyirsiniz? Atəş açın! Georgi Konstantinoviç, buna cəsarətiniz çatacaqmı?

Jukov tapançanı masanın üstünə qoydu və səsini alçaldaraq hədələdi:

— Cəsarətiniz çatırsa, bu sözləri tribunal qarşısında da təkrarlayarsınız. İndi isə müşavirəni tərk edin!

Bu hadisənin 1944-cü ildə, general Nikolay Vatutin həlak olduqdan sonra Jukovun müvəqqəti olaraq Ukrayna cəbhəsinə komandan təyin edildiyi dövrdə baş verdiyi bildirilir.

Həmin gün marşal cəbhə komandirlərini müşavirəyə çağıraraq onlardan vəziyyət barədə yazılı hesabatlar tələb etmişdi. Hesabatları oxuduqdan sonra sənədlərin üzərinə “Tribunala verilsin”, “Həbs edilsin”, “Rütbəsi aşağı salınsın” kimi göstərişlər yazır, eyni zamanda ünvanına nalayiq ifadələr və təhqirlər yağdırırdı.

Cəbhənin mühəndis qoşunlarına komandanlıq edən Blagoslavov isə artıq buna dözə bilmədi və marşalın davranışına açıq şəkildə etiraz etdi.

Qələbə qəhrəmanı, yoxsa hədsiz ambisiyalı komandan?

Jukovun hərb sənətində və faşizm üzərində Qələbənin əldə edilməsində xidmətləri danılmazdır. Onun haqqında çoxsaylı kitablar yazılıb, filmlər çəkilib, sərkərdəlik məharəti ətraflı təsvir olunub.

Bununla belə, onun haqqında yazılan əsərlərdə bəzən həddindən artıq pafos və şişirdilmiş təriflərə də rast gəlinir. Halbuki Konstantin Rokossovskinin, İvan Konevin, Aleksandr Vasilevskinin və digər sovet marşallarının xidmətləri də heç də Jukovunkundan az deyildi, hətta bəzi sahələrdə daha böyük qiymətləndirilə bilərdi.

Xüsusilə Aleksandr Vasilevskinin nasizm üzərində Qələbənin təmin edilməsində oynadığı rol olduqca böyük idi. Ancaq o, Jukovdan fərqli olaraq, özünü ön plana çıxarmağa və xidmətlərini nümayiş etdirməyə meyilli deyildi.

Jukov isə təkcə təriflərə deyil, kəskin tənqidlərə də məruz qalıb. Onun haqqında həm mətbuatda, həm də rəsmi tədbirlərdə sərt fikirlər səsləndirilib.

Bəzi hərb tarixçiləri onu karyera yüksəlişinə can atan, şöhrətpərəst və yüksək vəzifələrə həris bir şəxs kimi xarakterizə edirlər. İddialara görə, Jukov hətta ordudan siyasətə keçməyi və ölkənin siyasi rəhbərliyində mühüm mövqe tutmağı da arzulayırdı.

O, özünü sanki qeyri-məhdud səlahiyyətlərə malik şəxs hesab edirdi. Şəxsi ambisiyaları bəzən həddindən artıq həddə çatırdı. Tabeçiliyində olanlara qarşı kobud rəftar etdiyi, hətta döyüş meydanında onların güllələnməsinə göstəriş verdiyi barədə məlumatlar da var.

Jukovun sərtliyi yalnız tabeliyində olanlarla münasibətlərində özünü göstərmirdi. O, eyni rütbəli şəxslərlə — marşallar İvan Konev və Andrey Yeromenko ilə münasibətlərində də kobudluğa yol verir, hətta fiziki güc tətbiq etməkdən çəkinmirdi.

Siyasi məsələlərdə də özünə həddindən artıq arxayın davranırdı.

Stalinin Jukova xəbərdarlığı: “Bizə yeni Napoleon lazım deyil”

Tabeçiliyində olan şəxslərin həddindən artıq ambisiyalarına dözməyən İosif Stalin Jukovun davranışındakı təhlükəni tezliklə anladı.

Mənbələrdə Stalinin marşala ünvanladığı və onun taleyində mühüm rol oynadığı deyilən belə bir fikir yer alır:

“Rus sərkərdələrində həmişə sadəlik və səmimiyyət olub. Sizdə isə bunlar yoxdur. Bizə yeni Napoleon lazım deyil”.

Stalin bununla Napoleon Bonapartın hərbi qələbələrdən sonra hakimiyyəti ələ keçirməyə çalışmasını nəzərdə tuturdu.

Bu sözlərdən sonra Jukov 1948-ci ildə yüksək vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı və əyalətə göndərildi. Beləliklə, bir vaxtlar sovet ordusunun ən qüdrətli fiqurlarından biri hesab edilən marşal siyasi mərkəzdən kənarlaşdırıldı.

Lakin bu hadisə də onun hakimiyyət ambisiyalarını tamamilə söndürmədi.

Xruşşov da marşalın iddialarından ehtiyatlandı

Nikita Xruşşov hakimiyyətə gəldikdən sonra Jukov yenidən yüksəlişə nail oldu və SSRİ müdafiə naziri vəzifəsinə təyin edildi.

Ancaq 1957-ci ildə Xruşşovun istefası məsələsinin müzakirə olunduğu plenumda marşal yenidən öz iddialı mövqeyi ilə diqqət çəkdi.

O, çıxışı zamanı belə bir bəyanat verdi:

“Mənim icazəm olmadan şəhərə bir dənə də olsun ordu hissəsi, bir dənə də olsun tank daxil ola bilməz!”

Jukov bu sözləri Xruşşovu müdafiə etmək məqsədilə söyləmişdi. Lakin belə bir bəyanatın arxasında daha ciddi təhlükə görünürdü: ölkənin silahlı qüvvələrinə rəhbərlik edən şəxs hərbi gücdən istifadə imkanını özünün şəxsi siyasi təsir vasitəsi kimi təqdim edirdi.

Xruşşov da bu vəziyyətin nə qədər təhlükəli ola biləcəyini anlayırdı. Axı ordunun ölkəyə tank yeridilməsinə imkan verən şəxs, müəyyən şəraitdə, həmin gücdən hakimiyyət dəyişikliyi üçün də istifadə edə bilərdi.

Nəticədə Jukov tezliklə müdafiə naziri vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı.

Jukov niyə dövlət başçısı olmaq istəyirdi?

Marşalın ambisiyalarını gücləndirən amillərdən biri də onun amerikalı həmkarı Duayt Eyzenhauerin taleyi ola bilərdi. İkinci Dünya müharibəsində mühüm hərbi rol oynamış Eyzenhauer sonradan ABŞ prezidenti seçilmişdi.

Jukovun da öz-özünə belə düşündüyünü ehtimal etmək olar:

“Mənim müharibədəki xidmətlərim Eyzenhauerin xidmətlərindən geri qalmır. Bəs niyə mən də dövlət başçısı olmayım?”

Lakin bu müqayisədə bir mühüm məqam nəzərdən qaçırılırdı: ABŞ-da hərbi nüfuzun siyasi hakimiyyətə çevrilməsi ilə sovet siyasi sistemində hakimiyyətə yüksəlmək tamamilə fərqli proseslər idi.

Jukov iki şeyi unutmuşdu: Stalinin sərtliyini və Xruşşovun siyasi manevr qabiliyyətini.

Beləliklə, marşalın qüruru və hakimiyyət hərisliyi dəfələrlə onun hərbi xidmətlərinin kölgədə qalmasına səbəb oldu.

Bununla belə, sovet təbliğatı sayəsində Jukov xalqın yaddaşında Qələbənin qəhrəmanı və simvolu kimi qaldı. Milyonlarla insan onu böyük sərkərdə kimi sevdi və hörmətlə yad etdi.

Maraqlıdır ki, sonralar marşal vaxtilə ona tapança tuşladığı deyilən generalı da bağışladı.

Qeyd: Mətn tarixi-publisistik material kimi redaktə olunub. Jukovla Blagoslavov arasında tapança ilə bağlı insident, eləcə də mətndəki bəzi sitatlar və motivlər ayrıca tarixi mənbələrlə yoxlanılmalıdır.

Natiq Səlim,
KONKRET.az