Miisir hökmdarı VII Kleopatranın ölümünün ilan sancması nəticəsində baş verdiyi barədə rəvayət əsrlərdir tarixçilərin diqqətini cəlb edir. Lakin mütəxəssislər bu versiyanın doğruluğuna şübhə ilə yanaşırlar. Mançester Muzeyinin herpetologiya üzrə mütəxəssisi Endryu Qrey hesab edir ki, Kleopatranın və onun iki xidmətçisinin qısa müddətdə ilan sancmasından ölməsi ehtimalı olduqca aşağıdır.

Bəs Roma ilə Misir arasında gedən siyasi mübarizənin ən məşhur simalarından biri olan Kleopatra əslində necə ölüb?

Kleopatra ilan sancmasından ölübmü?

Misirin sonuncu müstəqil hökmdarlarından biri olan VII Kleopatra Filopator tarixə təkcə siyasi fəaliyyəti ilə deyil, Roma sərkərdəsi Mark Antoni ilə münasibətləri və faciəli taleyi ilə də düşüb.

Onun ölümünün ilan sancması nəticəsində baş verdiyi barədə ən məşhur məlumat qədim Roma tarixçisi Plutarxın əsərlərində yer alır. Plutarxın nəqlinə görə, Roma sərkərdəsi Oktavianın qoşunları İsgəndəriyyəni ələ keçirdikdən sonra Kleopatra əsir düşmək təhlükəsi ilə üzləşmişdi. O, Romaya aparılaraq Oktavianın zəfər yürüşündə nümayiş etdirilmək istəmirdi.

Rəvayətə əsasən, çariçanın intihar etməsinin qarşısını almaq üçün onun üzərində ciddi nəzarət qurulmuşdu. Buna baxmayaraq, Kleopatranın yanına içərisində ilan gizlədilmiş zənbil gətirildiyi bildirilir.

Plutarxın təsvir etdiyi səhnə bu günə qədər tarixdə ən çox müzakirə olunan ölüm hekayələrindən biridir.

Əncir zənbilində gizlədilən ilan

Plutarxın yazdığına görə, bir gün Kleopatranın qaldığı yerə əlində zənbil olan kəndli gəlib. Mühafizəçilər zənbildə nə olduğunu soruşduqda, o, yarpaqların altından yetişmiş əncirləri göstərib. Meyvələrin görünüşündən təsirlənən mühafizəçilər kəndlinin içəri keçməsinə icazə veriblər.

Sonradan irəli sürülən versiyaya görə, zənbildəki əncirlərin və yarpaqların arasında zəhərli ilan gizlədilmişdi.

Plutarxın nəqlində Kleopatra meyvələri götürərkən ilanı görür və belə deyir: “Demək, o buradaymış…”.

Bəzi rəvayətlərdə çariçanın qolunu ilana uzadaraq özünü sancdırdığı bildirilir. Digər versiyaya görə isə ilan qapalı su qabında saxlanılıb və Kleopatra onu uzun müddət qızıl iynə ilə çıxarmağa çalışıb.

Lakin qədim tarixçi özü də bu məlumatların bir-birindən fərqləndiyini vurğulayır. Onun yazdıqlarına əsasən, Kleopatranın iki xidmətçisi də eyni hadisə zamanı həyatını itirib.

Bununla belə, hadisənin təfərrüatları barədə etibarlı və yekdil məlumat yoxdur. İlanın həqiqətən mövcud olub-olmadığı, varsa, hansı şəraitdə gətirildiyi və ölümün dəqiq səbəbi bu gün də mübahisə mövzusudur.

İlan versiyası niyə şübhə doğurur?

Mançester Muzeyinin herpetologiya üzrə mütəxəssisi Endryu Qrey bu hekayənin zooloji baxımdan inandırıcı olmayan tərəflərinə diqqət çəkir.

Onun fikrincə, Misirdə yaşayan zəhərli ilanlar, xüsusilə kobralar, kifayət qədər iri ola bilirlər. Bu səbəbdən belə bir ilanın adi zənbildə və ya kiçik qabda gizlədilərək mühafizəçilərin diqqətindən yayınması çətin görünür.

Misir kobralarının ölçüləri dəyişir və iri fərdlərin uzunluğu iki metrə, bəzən daha artıq həddə çata bilər. Belə bir heyvanı gizlətmək və nəzarət altında olan otağa keçirmək heç də asan məsələ deyil.

Qreyin diqqət çəkdiyi digər məqam isə zəhərin təsiridir.

Plutarxın hekayəsində Kleopatra və onun iki xidmətçisinin qısa müddət ərzində öldüyü təsvir edilir. Lakin ilan zəhərinin təsiri onun növündən, yeridilən zəhərin miqdarından və insanın sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq dəyişir. Buna görə də üç nəfərin eyni ilan tərəfindən qısa müddətdə öldürülməsi barədə rəvayət şübhə doğurur.

Burada bir məqamı da nəzərə almaq lazımdır: zəhərli ilan sancması hər zaman eyni nəticəni vermir. Bəzi sancmalar zamanı zəhər az miqdarda yeridilə və ya ümumiyyətlə yeridilməyə bilər. Digər hallarda isə zəhərlənmə həyati təhlükə yarada bilər. Buna görə ilan sancmasının mütləq ölümlə nəticələnəcəyini söyləmək düzgün deyil.

Bəs Kleopatra əslində necə ölüb?

Kleopatranın ölümünün başqa izahları da mövcuddur. Onlardan birinə görə, çariça zəhər qəbul edərək həyatına son qoyub. Bəzi rəvayətlərdə zəhərin saç sancağında gizlədildiyi iddia olunur.

Bu versiyaya əsasən, Kleopatra zəhəri əvvəlcədən hazırlamış və münasib məqamda ondan istifadə etmiş ola bilərdi. Lakin bu ehtimalı da qəti şəkildə təsdiqləyən etibarlı sübut yoxdur.

Plutarxın öz əsərində də ölüm barədə ziddiyyətli məlumatların olduğu görünür. Bəzi şəxslər Kleopatranın bədənində ilan sancmasının izlərini gördüklərini iddia etsələr də, digərləri onun üzərində heç bir aydın iz olmadığını bildirirdilər.

Beləliklə, Kleopatranın ilan sancmasından, zəhər qəbul etməklə, yoxsa başqa üsulla öldüyünü dəqiq müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Onun ölümünün əsas təfərrüatları barədə tarixçilərin əlində qəti nəticəyə gəlməyə imkan verən sübutlar yoxdur.

İlan əfsanəsi haradan yaranıb?

Kleopatranın ilanla əlaqələndirilməsi təsadüfi olmaya bilər. Qədim Misirin dini və siyasi ənənələrində ilan xüsusi simvolik məna daşıyırdı. Kobra hökmdarlıq və hakimiyyət rəmzlərindən biri idi, onun təsviri fironların baş geyimlərində də yer alırdı.

Kleopatra isə qədim Misir ilahəsi İsida ilə əlaqələndirilirdi. İlanın həm dini, həm də hökmdarlıq simvolu olması onun ölüm hekayəsinin sonradan əfsanəvi məzmun qazanmasına şərait yaratmış ola bilər.

Bununla yanaşı, Kleopatranın ölümündən sonra Roma hakimiyyətinin Misir üzərində nəzarəti möhkəmləndirməsi də bu hadisənin tarixi əhəmiyyətini artırırdı. Onun ölümü təkcə bir hökmdarın faciəli sonu deyil, həm də Ptolemeylər sülaləsinin hakimiyyətinin başa çatması və Misirin Roma hakimiyyəti altına keçməsi ilə bağlı idi.

Nəticə etibarilə, Kleopatranın ilan sancmasından ölməsi tarixdə məşhurlaşmış versiyalardan biridir, lakin sübut edilmiş fakt deyil. Endryu Qreyin şübhələri bu rəvayətin bioloji baxımdan nə dərəcədə inandırıcı olduğunu yenidən düşünməyə əsas verir. Bununla belə, hazırda Kleopatranın ölümünün dəqiq səbəbini müəyyənləşdirmək mümkün deyil.

Bəlkə də məhz bu qeyri-müəyyənlik Kleopatranın ölümünü iki min ildən artıqdır ki, tarixin ən müəmmalı hadisələrindən biri olaraq saxlayır.

Hazırladı: Rəsmiyyə Şərifova,

KONKRET.az