Xarici onlayn alış-verişin sürətlə artması son illərdə təkcə istehlakçı davranışını deyil, həm də pərakəndə ticarətin strukturunu dəyişdirən əsas amillərdən birinə çevrilib. Qlobal elektron ticarət platformalarının geniş yayılması nəticəsində Azərbaycan istehlakçıları artıq dünyanın müxtəlif ölkələrindən məhsulları daha rahat, daha geniş seçim imkanı ilə və bir çox hallarda yerli bazardan daha sərfəli qiymətə əldə edə bilirlər. Bu proses istehlakçılar üçün əhəmiyyətli üstünlüklər yaratsa da, yerli ticarət, valyuta axını və iqtisadi inkişaf baxımından müəyyən çağırışlar da formalaşdırır.

KONKRET.az xəbər verir ki, bunu globalinfoaz-a açıqlamasında Akif Nəsirli bildirib:

“Elektron ticarətin inkişafı ilk növbədə bazarda rəqabəti gücləndirir. Xarici platformalar milyonlarla məhsulu bir məkanda təqdim edir, logistika imkanlarını genişləndirir və böyük həcmli satış hesabına qiymət üstünlüyü əldə edirlər. Nəticədə yerli mağazalar, xüsusilə də kiçik və orta sahibkarlar əvvəlki kimi qiymət və çeşid baxımından rəqabət aparmaqda çətinlik çəkirlər. Əgər istehlakçı eyni məhsulu xaricdən daha ucuz qiymətə əldə edə bilirsə, onun seçim etməsi iqtisadi baxımdan təbiidir.

Bu tendensiyanın əsas iqtisadi təsirlərindən biri ölkədən valyuta axınının artmasıdır. Xarici platformalardan edilən hər alış zamanı ödəniş xarici satıcıya yönəlir və nəticədə ölkədən xarici valyuta çıxışı baş verir. Ayrı-ayrı sifarişlər böyük görünməsə də, minlərlə və on minlərlə alıcının davamlı alışları ümumi həcmdə əhəmiyyətli məbləğ təşkil edə bilər. Əgər bu proses uzun müddət davam edərsə, daxili istehlakın müəyyən hissəsi xarici bazarların gəlirinə çevrilmiş olur. Yəni Azərbaycan vətəndaşı öz alışı ilə xarici sahibkara investisiya qoyur.

Bununla yanaşı, xarici onlayn alış-veriş yerli pərakəndə ticarətə də təsirsiz ötüşmür. Satış dövriyyəsinin azalması bəzi mağazaların gəlirlərinin aşağı düşməsinə, investisiya imkanlarının məhdudlaşmasına və müəyyən hallarda iş yerlərinin azalmasına səbəb ola bilər. Xüsusilə yalnız idxal məhsullarının satışı ilə məşğul olan kiçik sahibkarlar üçün rəqabət daha da çətinləşir. Çünki iri beynəlxalq platformalar həm istehsalçılarla birbaşa işləyir, həm də logistika baxımından daha böyük üstünlüklərə malikdirlər.

Lakin məsələnin digər tərəfi də var. Xarici rəqabət yerli biznesi daha çevik işləməyə məcbur edir. Müasir istehlakçı artıq yalnız məhsulun qiymətinə deyil, çatdırılma sürətinə, zəmanətə, satış sonrası xidmətə və rahat alış imkanlarına da diqqət yetirir. Bu isə sahibkarları rəqəmsallaşmağa, elektron satış kanallarını inkişaf etdirməyə, xidmət keyfiyyətini artırmağa və biznes modellərini yeniləməyə sövq edir. Əslində, xarici platformalar yerli biznes üçün həm rəqib, həm də inkişafı sürətləndirən amilə çevrilə bilər.

Uzunmüddətli perspektivdə əsas risk yerli istehsalın və daxili ticarətin rəqabət qabiliyyətinin zəifləməsidir. Əgər ölkədə istehsal olunan və ya yerli sahibkarların təqdim etdiyi məhsullar qiymət, keyfiyyət və xidmət baxımından xarici alternativlərlə rəqabət apara bilməzsə, bazarın getdikcə daha böyük hissəsi xarici platformaların nəzarətinə keçə bilər. Bu isə vergi daxilolmalarına, məşğulluğa və investisiya mühitinə mənfi təsir göstərə bilər.

Başqa mühüm məqam ondan ibarətdir ki, elektron ticarətin inkişafı artıq qarşısı alınacaq proses deyil. Dünyada rəqəmsal iqtisadiyyat sürətlə böyüyür və istehlakçıların alış vərdişləri dəyişir. Ona görə də əsas məqsəd xarici platformalara məhdudiyyət tətbiq etmək deyil, yerli biznesi yeni rəqabət mühitinə uyğunlaşdırmaq olmalıdır. Bunun üçün elektron ticarət infrastrukturunun inkişafı, logistika xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi, rəqəmsal ödəniş sistemlərinin genişləndirilməsi, kiçik və orta sahibkarlığın texnoloji transformasiyasına dəstək və daxili istehsalın stimullaşdırılması mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Nəticə etibarilə, xarici onlayn alış-veriş istehlakçılar üçün daha əlverişli seçim imkanları yaratsa da, onun yerli iqtisadiyyata təsiri çoxşaxəlidir. Bu proses həm valyuta axınını artırır, həm də yerli ticarət üçün yeni rəqabət mühiti formalaşdırır. Risklərin iqtisadi problemə çevrilib-çevrilməyəcəyi isə xarici platformaların fəaliyyətindən daha çox, yerli biznesin dəyişən bazar şərtlərinə nə dərəcədə uyğunlaşa bilməsindən asılı olacaq. Rəqabətqabiliyyətli istehsal, güclü elektron ticarət infrastrukturu və müasir biznes modeli formalaşdırıldığı təqdirdə, bu tendensiya iqtisadiyyat üçün təhlükədən daha çox inkişaf imkanına çevrilə bilər.”