Elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev bildirib ki, Bakıdakı universitetlərin regionlara köçürülməsi gündəmdə deyil. Bunun əvəzinə, paytaxt universitetlərində tələbə kontingentinin optimallaşdırılması, təhsil keyfiyyətinin yüksəldilməsi və regionlardakı ali təhsil müəssisələrinin gücləndirilməsi istiqamətində iş aparılır. Nazirin sözlərinə görə, məqsəd tələbələrin regionlarda təhsil almağa marağını artırmaq, ali təhsil imkanlarını ölkə üzrə daha balanslı bölüşdürmək və Bakıda yaranan sıxlığı azaltmaqdır.

Bu yanaşma ilk baxışdan məntiqli görünür. Lakin məsələyə daha dərindən yanaşdıqda bir sıra suallar ortaya çıxır: Tələbə sayının azaldılması doğrudanmı təhsil keyfiyyətini artırır? Region universitetlərinin inkişafı üçün təkcə tələbə axınını yönləndirmək kifayətdirmi? Və ən əsası, problemin kökü haradadır?

Uzun illərdir ki, Azərbaycanın ali təhsil sistemi paytaxt mərkəzli inkişaf edir. Ən nüfuzlu universitetlər, ən güclü akademik kadrlar, elmi-tədqiqat imkanları, beynəlxalq proqramlar və əmək bazarı ilə əlaqələr əsasən Bakıda cəmləşib.

Abituriyentlərin böyük əksəriyyəti Bakını təkcə təhsil üçün deyil, gələcək karyera imkanları üçün seçir. Çünki tələbələr yaxşı bilirlər ki, təcrübə proqramları, dövlət və özəl sektorda iş imkanları, xarici şirkətlərin nümayəndəlikləri və peşəkar əlaqələr daha çox paytaxtda mövcuddur.

Bu baxımdan, tələbələrin Bakıya axın etməsinin səbəbi universitet binalarının yerləşdiyi ünvan deyil. Səbəb təhsil, elm və iqtisadi imkanların paytaxtda cəmləşməsidir.

Nazirin açıqlamasında diqqət çəkən məqamlardan biri tələbə kontingentinin azaldılması ilə təhsil keyfiyyətinin yüksəldilməsi arasında əlaqənin qurulmasıdır.

Nəzəri baxımdan, daha az tələbə auditoriyalarda sıxlığın azalmasına, müəllimlərin hər tələbəyə daha çox diqqət ayırmasına və resursların daha səmərəli istifadəsinə imkan yarada bilər. Lakin dünya təcrübəsi göstərir ki, keyfiyyətin əsas göstəriciləri tələbə sayı deyil.

Çünki ali təhsilin keyfiyyətini müəyyən edən amillər bunlardır:

Güclü professor-müəllim heyəti, müasir laboratoriyalar və tədqiqat mərkəzləri, akademik azadlıq, beynəlxalq əməkdaşlıq, elmi fəaliyyət və innovasiya, tədris proqramlarının əmək bazarına uyğunluğu, eləcə də maliyyələşmə və idarəetmə keyfiyyəti.

Əgər bu amillər dəyişmirsə, tələbə sayının azalması avtomatik olaraq təhsil səviyyəsinin yüksəlməsi demək deyil.

Bəs yaxşı, region universitetləri necə güclənə bilər? Nazirin əsas məqsədi region universitetlərini inkişaf etdirməkdir. Bu məqsəd tamamilə doğru və strateji əhəmiyyət daşıyır. Lakin bunun üçün sadəcə tələbələrin bir hissəsini regionlara yönləndirmək kifayət etməyəcək.

Region universitetlərinin həqiqətən güclənməsi üçün akademik heyətin keyfiyyəti artırılmalıdır. Bununla yanaşı, gənc alimlər üçün cəlbedici iş şəraiti yaradılmalı, müasir kampuslar və laboratoriyalar qurulmalıdır. Artıq Mingəçevirdə bu proses baş verir. Eyni zamanda beynəlxalq proqramlar genişləndirilməlidir. Region ali məktəbləri yerli sənaye və biznes strukturları ilə sıx əməkdaşlıq etməlidir. Bu, məzunların işlə təminatı imkanlarını artıra bilər.

Ümumiyyətlə, tələbə yalnız diplom almaq üçün deyil, gələcəyini qurmaq üçün universitet seçir. Əgər region universitetləri tələbəyə keyfiyyətli təhsil və uğurlu karyera vəd edə bilsə, Bakıya axın təbii şəkildə azalacaq.

Bir çox ölkələrdə ali təhsil yalnız paytaxtlarda cəmləşmir. Məsələn, Almaniya, Türkiyə və Niderland kimi ölkələrdə müxtəlif şəhərlərdə yerləşən universitetlər yüksək nüfuza malikdir. Bəzi hallarda paytaxtdan kənardakı ali məktəblər daha güclü elmi potensiala sahib olur.

Bu nəticə inzibati qərarlarla deyil, uzunmüddətli investisiya, akademik müstəqillik və regional inkişaf siyasəti ilə əldə edilib.

Bakıya gəldikdə isə, paytaxtda əhali və nəqliyyat sıxlığı həqiqətən ciddi problemdir. Lakin bu problemin bütün məsuliyyətini universitetlərin üzərinə qoymaq da düzgün olmazdı.

Bakıya axın edənlər yalnız tələbələr deyil. İş axtaranlar, dövlət qurumları ilə əlaqəsi olanlar, biznes nümayəndələri və müxtəlif xidmət sektorlarında çalışan insanlar da paytaxtda cəmləşirlər.

Bu səbəbdən Bakıdakı sıxlığın azaldılması üçün daha geniş regional inkişaf siyasətinə ehtiyac var. Regionlarda iqtisadi aktivlik, məşğulluq və sosial infrastruktur inkişaf etmədən yalnız təhsil sistemi vasitəsilə bu problemi həll etmək çətin görünür.

Beləliklə, Elm və təhsil nazirinin region universitetlərinin gücləndirilməsi ilə bağlı məqsədi strateji baxımdan doğru istiqamətdir. Azərbaycanın davamlı inkişafı üçün ali təhsil imkanlarının yalnız Bakıda cəmləşməməsi vacibdir.

Lakin tələbə kontingentinin azaldılmasının avtomatik olaraq təhsil keyfiyyətini artıracağı barədə fikir mübahisəlidir. Keyfiyyətin yüksəlməsi üçün əsas şərt universitetlərin elmi potensialının, akademik mühitinin və maddi-texniki bazasının gücləndirilməsidir.

Əgər region universitetləri həqiqətən rəqabətqabiliyyətli təhsil və karyera imkanları təqdim edə bilsələr, tələbələr inzibati məhdudiyyətlərə görə deyil, öz seçimləri ilə həmin universitetlərə üz tutacaqlar. Məhz bu halda həm Bakıdakı sıxlıq azalacaq, həm də ölkənin ali təhsil sistemi daha balanslı və dayanıqlı inkişaf edəcək.

Natiq Səlim,
KONKRET.az