Hamı üçün eyni şəraitin yaradılması rəqabətli qəbul sistemi ilə tam üst-üstə düşmür. Repetitorluğu ləğv etmək və ya qadağan etmək mümkün deyil.
KONKRET.az xəbər verir ki, bunu elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev Trend Beynəlxalq İnformasiya Agentliyinə, APA İnformasiya Agentliyinə və Xəzər TV televiziya kanalına birgə müsahibəsində bildirib.
Nazir qeyd edib ki, nəzəri olaraq bunu etmək olar, amma praktiki olaraq onun icrası mümkün olmayan bir qərardır:
“Repetitorluğun qadağan edilməsinin öyrənmə və insan inkişafı baxımından hansısa müsbət nəticə verəcəyinə inanmıram. Zaman etibarilə həlli harada görürəm? Mənə görə, ali təhsil sadəcə təhsilin növbəti pilləsidir. Kim istəyirsə, ali təhsil ala bilməlidir. Ali təhsilə qəbul çətin olmamalıdır, ali təhsili bitirmək çətin olmalıdır. Bizdə ali təhsili bitirmə ehtimalı 85-90 faizdən yuxarıdır. Yəni qəbul olunmusansa, demək olar ki, mütləq bitirəcəksən. Məhz bu 90 faizlik göstərici bizi daha çox narahat etməlidir. Mühəndis olmaq rahat proses olmamalıdır. Dünyanın heç bir yerində yaxşı mühəndis olmaq üçün rahat yol yoxdur. İnsan uğur əldə etmək üçün müəyyən çətinliklərdən keçməlidir. İstənilən peşənin ən yaxşılarından biri olmaq kifayət qədər zəhmət, tələbkarlıq və narahatlıq tələb edir”.
Sizcə, nazir haqlıdırmı? Bəs onda belədirsə, pepetitor olan yerdə məktəblərə nə ehtiyac var?
İlk baxışdan nazirin fikirləri müəyyən mənada məntiqli görünür. Amma məsələ bundan qat-qat mürəkkəbdir. Repetitorluğun mövcudluğu təkcə qəbul sisteminin nəticəsi deyil, həm də məktəb təhsilinin keyfiyyəti, ali məktəblərə qəbul mexanizmi, müəllimlərin sosial vəziyyəti və valideynlərin gözləntiləri ilə bağlıdır.
Əgər sual “Repetitor olan yerdə məktəbə nə ehtiyac var?” şəklində qoyulursa, bu, əslində təhsil sisteminin ən ağrılı problemlərindən birinə işarə edir.
Bu baxımdan repetitorluq böyük problemlərin bir simptomudur.
Nazir repetitorluğu qadağan etməyin mümkün olmadığını deyərkən haqlıdır. Çünki repetitorluq səbəb deyil, nəticədir.
Valideyn övladını repetitor yanına ona görə göndərmir ki, əlavə pul xərcləmək istəyir. O, bunu məktəbdə əldə edə bilmədiyi nəticəni əldə etmək üçün edir.
Əgər məktəb proqramı ali məktəbə qəbul üçün kifayət etsəydi, repetitor bazarı bu qədər böyük olmazdı.
Bu mənada repetitorluq xəstəlik deyil, xəstəliyin əlamətidir.
Nazirə sual vermək lazımdır ki, bəs onda məktəb nə üçündür?
Normal şəraitdə məktəbin əsas vəzifələri bunlardır:
Baza bilikləri vermək, məntiqi düşüncə formalaşdırmaq, şəxsiyyət yetişdirmək, sosial bacarıqları inkişaf etdirmək, eləcə də vətəndaş tərbiyəsi vermək.
Amma Azərbaycanda bütün bunlarla bərabər məktəb çox vaxt ali məktəbə hazırlıq funksiyasını tam yerinə yetirə bilmir. Nəticədə iki paralel sistem yaranır:
Birinci sistem – məktəb. Bu sistemdə şagird dərsə gedir, qiymət alır, attestat əldə edir.
İkinci sistem – repetitor. Şagird qəbul imtahanına hazırlaşır və universitetə daxil olur.
Belə olduqda valideynlərin gözündə əsas institut məktəb yox, repetitor olur.
Hamı üçün bərabər imkan varmı?
Nazirin “hamı üçün eyni şərait yaratmaq rəqabətli qəbul sistemi ilə tam üst-üstə düşmür” fikri də mübahisəlidir.
Formal olaraq hamı eyni imtahan verir.
Amma real həyatda bir ailə övladına bir neçə repetitor tutur, digər ailənin buna imkanı çatmır, şəhər məktəbi ilə kənd məktəbi arasında fərq yaranır.
Beləliklə də təhsil resurslarına çıxış bərabər olmur. Bu isə rəqabətin tam bərabər olmadığını göstərir.
Digər mühüm məqam isə odur ki, repetitorluğun arxasında böyük sosial tələbat dayanır. Valideyn düşünür ki, universitetə qəbul olmaq gələcək üçün vacibdir. Risk edə bilmərəm. Məktəbdə müəllim isə düşünür ki, sinifdə 30 nəfərə fərdi yanaşmaq çətindir.
Şagird düşüncəsi isə ümumən belədir: “İmtahanda lazım olanları repetitor daha dəqiq öyrədir”.
Beləliklə, sistem özü repetitorluğu qidalandırır. Bəs belədirsə, əsas problem haradadır?
Məncə, əsas problem repetitorun olması deyil.
Əsas problem odur ki, valideynlərin əhəmiyyətli hissəsi məktəbdən daha çox repetitora güvənir.
Əgər bir ölkədə şagird universitetə qəbul üçün məktəbdən çox repetitora ehtiyac duyursa, bu, məktəbin üzərinə düşən funksiyanın tam yerinə yetirilmədiyini göstərir.
Repetitorluq hər zaman olacaq. Dünyanın bir çox ölkəsində də var. Ancaq sağlam təhsil sistemində repetitor əlavə dəstək rolunu oynayır. Bizdə isə çox vaxt əsas hazırlıq mərkəzinə çevrilir.
Məhz buna görə “Repetitor olan yerdə məktəbə nə ehtiyac var?” sualı əslində repetitorlara qarşı deyil, məktəbin öz missiyasını nə dərəcədə yerinə yetirdiyi barədə ciddi bir sualdır. Təhsil sisteminin uğuru repetitorların sayının çoxluğu ilə deyil, şagirdin repetitorsuz da keyfiyyətli təhsil ala bilməsi ilə ölçülməlidir.
Digər tərəfdən, Emin Əmrullayevin dediyi kimi, ali məktəbə qəbul asan, bitirmək çətin olmalıdırmı? Əslində dünyanın bir çox ölkəsində bu model tətbiq olunur.
Məsələn, bir sıra ölkələrdə universitetə daxil olmaq nisbətən asandır, lakin, davamiyyət ciddi nəzarətdə saxlanılır, imtahanlar çox çətin olur, akademik borclar bağışlanmır. Bununla da keyfiyyətsiz tələbələr sistemdən kənarda qalırlar.
Bu yanaşmanın üstünlüyü ondan ibarətdir ki, insanlara təhsil almaq imkanı verilir, amma diplom asan əldə edilmir.
Lakin bunun üçün universitetlərin maddi-texniki bazası, müəllim heyəti və qiymətləndirmə sistemi də yüksək səviyyədə olmalıdır.
KONKRET.az-ın Analitik Qrupu