Rusiya Prezidenti Vladimir Putin ABŞ Prezidenti Donald Trampla və Çin lideri Si Cinpinlə görüşü ərəfəsində Qərbə və Asiya ölkələrinə mühüm mesajlar ünvanlayıb. Noyabrın 18-də Şençjendə keçirilən Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (APEC) biznes forumunda çıxış edən Putin Rusiyanın qlobal iqtisadi proseslərdəki rolunu, Asiya ilə əməkdaşlığın perspektivlərini və Qərbin sanksiya siyasətinin nəticələrini diqqətə çatdırıb.
Rusiya prezidenti forumda çıxışını tədbirə ev sahibliyi edən ölkənin nümayəndəsindən sonra edib. Onun çıxışında həm Qərbə ünvanlanan siyasi mesajlar, həm də Asiya ölkələri ilə iqtisadi əməkdaşlığı genişləndirməyə hesablanmış konkret təkliflər yer alıb.
Rusiya qlobal proseslərin ön sıralarında olduğunu nümayiş etdirir
Vladimir Putin etiraf edib ki, Asiya-Sakit Okean regionunun (ASOR) inkişafında baş verən köklü dəyişikliklərin miqyasını əvvəllər özü də tam təsəvvür etməyib. Onun sözlərinə görə, bu gün region qlobal iqtisadiyyatın əsas mərkəzinə, dünyanın başlıca sənaye və texnologiya platformasına çevrilib.
APEC ölkələrinin payına dünya ÜDM-nin 60 faizindən çoxu, dünya əhalisinin 36 faizi, əmtəə ticarətinin 50 faizi və xidmətlər ticarətinin 35 faizi düşür. Qlobal birbaşa investisiyaların 60 faizindən çoxu da məhz bu regiona yönəlir.
Putin vurğulayıb ki, bu dəyişikliklər, əsasən, Asiyanın inkişaf etməkdə olan ölkələrinin hesabına baş verib. Onlar dünya iqtisadiyyatının periferiyasından və Qərb şirkətlərinin əsasən yığım istehsalı üçün istifadə etdiyi ərazilərdən qlobal inkişafın aparıcı qüvvələrinə çevriliblər.
“Onlar mürəkkəb maşınqayırma, robototexnika, rəqəmsal inkişaf və süni intellekt sahələrində uzunmüddətli inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirir, innovasiyaların əsas hərəkətverici qüvvəsi kimi çıxış edirlər”, – deyə Rusiya prezidenti bildirib.
Putinin fikrincə, daha ədalətli, demokratik və bərabərhüquqlu dünya nizamı məhz Asiyada formalaşır. Lakin bu proses hamı tərəfindən müsbət qarşılanmır. Onun sözlərinə görə, keçmiş hegemon dövlətlər uğur qazanan və inkişaf edən ölkələrin qarşısını almağa çalışırlar.
Rusiya lideri hesab edir ki, bu şəraitdə region ölkələrinin öz suverenliklərini möhkəmləndirməyə marağı artır. Söhbət dövlət, ictimai və sosial-iqtisadi səviyyələrdə suverenliyin təmin edilməsindən gedir.
Putin bildirib ki, yalnız bu yolla ölkələr öz milli kimliklərini və beynəlxalq münasibətlərdə müstəqil subyekt statuslarını qoruyub saxlaya, gələcəklərini və inkişaf modellərini özləri müəyyən edə bilərlər.
Rusiya prezidenti Qərbin ölkəsinin inkişafını məhdudlaşdırmaq cəhdlərinin əks nəticə verdiyini də iddia edib. Onun sözlərinə görə, sanksiyalar Rusiyanın texnoloji suverenliyini gücləndirməsi üçün əlavə stimul yaradıb.
Putin iqtisadi göstəricilərə də toxunub. Bildirib ki, son üç ildə Rusiyanın ÜDM-i 10 faizdən çox artıb və iqtisadi artım davam edir. Onun sözlərinə görə, Rusiya dünyanın ən böyük iqtisadiyyatları sırasındadır və Avropada birinci yeri tutur.
Prezident işsizliyin 2,3 faiz səviyyəsində olduğunu, inflyasiyanın nəzarətdə saxlanıldığını, dövlət borcunun isə ÜDM-in 17 faizindən çox olmadığını bildirib. O, həmçinin qeyd edib ki, 2021-ci ildə Rusiyanın ixrac ödənişlərində dollar və avronun payı 85 faiz olduğu halda, hazırda bu göstərici 9 faizə enib.
Moskva Asiya ölkələrinə əməkdaşlıq təklif edir
Putin APEC tərəfdaşlarını logistika əlaqələrini və nəqliyyat infrastrukturunu birgə inkişaf etdirməyə çağırıb. Onun sözlərinə görə, Rusiya həm quru, həm də dəniz nəqliyyatı vasitəsilə tranzit daşımalar üçün geniş imkanlara malikdir.
Bundan başqa, özünü rəqəmsal transformasiyanın ön sıralarında görən Rusiya rəqəmsal platformalar və süni intellekt sahəsində əldə etdiyi təcrübəni tərəfdaşları ilə bölüşməyə hazır olduğunu bəyan edib.
Moskva, ənənəvi olaraq, APEC ölkələrinin ərzaq və gübrə təminatında etibarlı təchizatçı kimi çıxış etmək niyyətində olduğunu da vurğulayıb.
Putinin çıxışında Rusiyanın Uzaq Şərq regionunun inkişafı xüsusi yer tutub. Onun sözlərinə görə, 2027-ci il yanvarın 1-dən bu ərazidə və Arktikada yeni inkişaf mərhələsinə start veriləcək.
Həmin tarixdən etibarən Rusiyanın bütün Uzaq Şərq və Arktika ərazilərini əhatə edən genişmiqyaslı vahid güzəştli rejim tətbiq olunacaq. Bu mexanizmin əsas məqsədi investisiyaların dəstəklənməsi üçün vahid və kompleks yanaşma formalaşdırmaqdır.
Putin bildirib ki, yeni rejim çərçivəsində bütün Uzaq Şərq və Arktika ərazisində xüsusi hüquqi status tətbiq ediləcək. Bu, pilotsuz uçuş aparatları, sənaye robotları və süni intellekt də daxil olmaqla, ən yeni texnologiyaların sürətli və maneəsiz sınaqdan keçirilməsinə imkan yaradacaq.
Rusiya prezidenti cümə axşamı Çin lideri Si Cinpin və ABŞ Prezidenti Donald Trampla keçirəcəyi görüşlərə də toxunub. Onun fikrincə, bu təmaslar, eləcə də APEC ölkələri liderlərinin görüşləri təşkilat daxilində əməkdaşlığın inkişafına töhfə verməlidir.
Putin biznes diplomatiyasının qarşılıqlı anlaşma və etimad mühitinin formalaşmasında xüsusi rol oynadığını vurğulayıb.
“Birbaşa təmaslar xalqlar arasında münasibətləri möhkəmləndirir”, – deyə Rusiya prezidenti bildirib.
Rusiya Asiyada mövqelərini möhkəmləndirməyə çalışır
Rusiya 1990-cı illərin əvvəllərindən etibarən əsasən Qərb ölkələri ilə münasibətlərə üstünlük versə də, Asiya dövlətləri ilə biznes əlaqələrini yalnız 2010-cu illərdən daha fəal inkişaf etdirməyə başlayıb.
2012-ci ildə Vladivostok şəhərinin APEC sammitinə ev sahibliyi etməsi bu istiqamətdə mühüm hadisə olsa da, həmin vaxtdan sonra da Rusiya biznes dairələrinin və siyasi elitasının diqqətində əsasən Qərb bazarları qalırdı.
2022-ci ildə Ukraynada müharibənin başlanması və Rusiyaya qarşı görünməmiş sanksiyaların tətbiqindən sonra vəziyyət köklü şəkildə dəyişdi. Moskva iqtisadi və siyasi istiqamətini Asiyaya doğru çevirməyə başladı.
İndi Putin bu tendensiyanı daha da gücləndirməyə, Rusiya biznesinə Asiya-Sakit Okean regionunda yeni imkanlar yaratmağa, eyni zamanda Asiya tərəfdaşlarına Rusiya bazarının potensialını nümayiş etdirməyə çalışır.
Rusiya Federasiyası hökuməti yanında Maliyyə Universitetinin Beynəlxalq biznes kafedrasının dosenti Maksim Kazanin “Rosbalt”a açıqlamasında bu prosesi Rusiyanın Şərqə doğru radikal dönüşü kimi xarakterizə edib.
Onun sözlərinə görə, Putin APEC Biznes Forumundakı çıxışında Rusiya iqtisadiyyatının əldə etdiyi nəticələrə xüsusi diqqət ayırmaqla xarici tərəfdaşlara ölkənin iqtisadi potensialını göstərməyə çalışıb.
Kazanin bildirib ki, bu istiqamətdə ən yaxşı nəticələri Rusiya bankları əldə edib. Onlar Cənub-Şərqi Asiya ölkələrinin bankları ilə müxbir hesablaşmalar sistemini qurmağa nail olublar. Bu isə Rusiya sahibkarlarına sənaye sahələrinin fəaliyyəti üçün zəruri olan xammal, komplektləşdirici hissələr və istehsal materiallarının tədarük zəncirlərini yenidən qurmağa imkan verib.
Ekspertin fikrincə, APEC üzvü olan ölkələrin sahibkarları Rusiya bazarına daxil olmaq və yerli tərəfdaşlarla əməkdaşlığı genişləndirmək üçün əlverişli imkanlara malikdirlər.
“ABŞ Rusiya təchizatçıları ilə əməkdaşlığın kəsilməsi şəraitində müəyyən məhsullara olan tələbatı ödəmək iqtidarında deyil. APEC ölkələri üçün Rusiya öz məhsullarını satmaq baxımından perspektivli bazar, xammal və yarımfabrikatların tədarükü baxımından isə etibarlı tərəfdaşdır. Birgə istehsal müəssisələrinin yaradılması da mümkündür. Çünki inkişaf edən Asiya ölkələri müxtəlif texnoloji həllərə və yalnız Rusiyadan əldə edə biləcəkləri işlənmələrə ehtiyac duyurlar”, – deyə Kazanin bildirib.
Moskvanın əsas mesajı: iqtisadi maraqlar siyasi ziddiyyətlərdən üstün olmalıdır
“Avanti” Biznes-patriotizmin inkişafı üzrə Sahibkarlar Assosiasiyasının prezidenti Rəhman Yansukov hesab edir ki, 2017-ci ildən, Putinin Rusiya nümayəndə heyətinə rəhbərlik etdiyi əvvəlki APEC sammitindən bəri dünya iqtisadiyyatında ciddi dəyişikliklər baş verib.
Onun sözlərinə görə, Asiya-Sakit Okean regionu kapital və texnologiyaların əsas cəlbedici mərkəzinə, dünyanın ən perspektivli bazarına çevrilib. Bu yeni iqtisadi reallıqda Rusiyaya əsas infrastruktur və resurs mərkəzlərindən biri olmaq imkanı yaranıb.
Yansukov qeyd edib ki, Rusiyanın xarici ticarət dövriyyəsində Asiyanın payı artıq 70 faizi ötüb. Buna görə də Putinin əsas mesajlarından biri iqtisadi praqmatizmin önə çəkilməsi olub.
“İqtisadi praqmatizm hər zaman siyasi konyunkturadan daha güclüdür. Kapital, logistika və texnologiyalar geosiyasi ambisiyalara deyil, insanların rifahına xidmət etməlidir. Putin və Rusiya qarşılıqlı fayda və müqavilələr dili ilə danışmağı təklif edir. Çünki XXI əsrdə sanksiyalar və ultimatumlar yalnız onları tətbiq edənlərin özünə qarşı işləyir. Rusiya APEC-də sadəcə iştirakçı deyil, yeni bazarların formalaşmasında müstəqil təşəbbüskar kimi çıxış edir”, – deyə o bildirib.
Rusiya və Asiya Sənayeçiləri və Sahibkarları İttifaqının prezidenti Vitali Mankeviç də Moskvanın APEC sammitində əsas məqsədinin siyasi deyil, iqtisadi xarakter daşıdığını düşünür.
Onun fikrincə, Putin dünya siyasətindəki mürəkkəb vəziyyətə toxunsa da, bu, Rusiya prezidentinin çətin məsələlərdən yayınmadığını göstərir. Eyni zamanda, APEC-in formatı bu mövzuların blok yanaşması və siyasi öhdəliklər olmadan müzakirəsinə imkan verir.
“Əsas mesaj ondan ibarətdir ki, Rusiya sammitə sanksiyalardan şikayət etməyə deyil, konkret təkliflərlə gəlib: əməkdaşlıq etmək, investisiya yatırmaq və birgə istehsal müəssisələri qurmaq. Üstəlik, zalda yalnız bizə dost münasibət bəsləyən ölkələrin nümayəndələri yox idi. Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya və İsveçrədən olan iş adamları da iştirak edirdilər. Bu, Asiyada fəaliyyətini davam etdirən və bir çox təchizat zəncirinin Rusiyasız qurulmasının çətin olduğunu anlayan həmin Qərb biznes dairələridir”, – deyə Mankeviç bildirib.
Onun sözlərinə görə, Rusiya APEC-in dost ölkələrinə enerji və ərzaq təhlükəsizliyi, etibarlı nəqliyyat-logistika marşrutları təklif edir. Çinlə birlikdə rəqəmsal iqtisadiyyat və süni intellekt sahəsində ortaq platformaların yaradılması da Moskvanın prioritetləri sırasındadır.
Mankeviç hesab edir ki, Putin Qərb biznesinə də müəyyən mesajlar göndərir. Belə ki, Rusiyanı tərk etmiş Qərb şirkətləri Asiya ölkələri vasitəsilə yenidən qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığa qayıtmaq imkanı əldə edə bilərlər.
“APEC elə bir platformadır ki, burada biznes maraqları çox vaxt siyasi konyunkturadan üstün olur. Rusiya Qərb biznesinə də enerji daşıyıcıları, ərzaq, gübrə və tranzit kimi əvəzolunmaz olduğu sahələrdə sabit və proqnozlaşdırıla bilən əməkdaşlıq təklif edir. Biz cavab olaraq siyasi bəyanatlar deyil, təchizat zəncirlərinin qarşılıqlı asılılığının və birtərəfli iqtisadi məhdudiyyətlərin qəbuledilməzliyinin praqmatik şəkildə qəbul olunmasını gözləyirik. Qərb iş adamları Putinin konkret təkliflərini və əməkdaşlıq şərtlərini eşitsələr, bu, siyasi mübahisələrdən qat-qat təsirli addım olar”, – deyə Mankeviç fikrini yekunlaşdırıb.
Başlıq üçün alternativlər
* Putin Trampla görüşdən əvvəl Qərbə mesaj verdi: Moskvanın yeni iqtisadi strategiyası nədir?
* Rusiya Qərbi Asiya üzərindən geri qayıtmağa çağırır: Putinin Şençjen mesajları
* Putin Asiyaya üz tutdu, Qərbə qapını açıq saxladı: Moskvanın yeni planı
* Sanksiyalara meydan oxuyan Putin: Rusiya yeni iqtisadi ittifaqlar qurur
* Putinin Şençjendən Qərbə və Asiyaya ünvanladığı mesajlar: Moskva nə istəyir?
Redaksiya qeydi: Mətnin ilkin variantında “cümə axşamı” və “noyabrın 18-i” ilə bağlı zaman ardıcıllığını, həmçinin sammitdə iştirak edən liderlərin görüşünün statusunu dərcdən əvvəl ilkin mənbə ilə dəqiqləşdirmək məqsədəuyğundur.
Natiq Səlim,
KONKRET.az
Mənbə: Rosbalt
