Soyuq müharibənin ən sirli və bacarıqlı kəşfiyyatçılarından biri – Markus Volfun hekayəsi

Şərqi Almaniyanın Dövlət Təhlükəsizliyi Nazirliyinin (Ştazi) Xarici Kəşfiyyat Baş İdarəsinə 1952–1986-cı illərdə rəhbərlik etmiş general-polkovnik Markus Volf Soyuq müharibə dövrünün ən məşhur və nüfuzlu kəşfiyyat rəhbərlərindən biri olub.

Markus Volf Almaniyada yəhudi əsilli kommunist yazıçı Fridrix Volfun ailəsində dünyaya gəlib. Hitler hakimiyyətə gəldikdən sonra ailəsi Almaniyanı tərk edərək mühacirət edib və 1934-cü ildən SSRİ-də yaşamağa başlayıb. Markus Moskvada məktəbdə, daha sonra isə Moskva Aviasiya İnstitutunda təhsil alıb. Rus dilini mükəmməl öyrənib.

Kəşfiyyat karyerasının ilk 25 ilindən artıq bir müddət ərzində Qərb xüsusi xidmət orqanları Markus Volfun necə göründüyünü bilmirdi. Buna görə də onu “Üzü olmayan adam” adlandırırdılar. O, 1978-ci ilədək fotoşəkillərinin çəkilməsindən yayınmağı bacarmışdı.

Həmin il İsveçin əks-kəşfiyyat xidməti SÄPO Stokholma səfəri zamanı Volfun gizli fotosunu çəkməyə nail oldu. Əməliyyatçılar şəhər küçələrində onu gizli şəkildə izləyir və çəkiliş aparırdılar. Nəhayət, güclü teleobyektiv vasitəsilə onun aydın fotosunu əldə etdilər. Maraqlıdır ki, isveçli kəşfiyyatçılar əvvəlcə kameralarına kimin düşdüyünü anlamamışdılar.

Lakin tezliklə vəziyyət dəyişdi. Ştazinin dövlət təhlükəsizliyi orqanlarında xidmət edən baş leytenant Verner Ştiller ADR-dən Qərbə qaçdı. Ona müxtəlif şəxslərin fotoları arasında həmin şəkil də göstərildi. Ştiller keçmiş rəhbərini dərhal tanıdı.

Beləliklə, 1979-cu ildə Stokholmda çəkilmiş foto Almaniyanın nüfuzlu «Der Spiegel» jurnalının üz qabığında dərc olundu. Bununla da “Üzü olmayan adam”ın təxminən 30 illik gizliliyi sona çatdı.

Qərbi Almaniya kanslerinin ətrafına yerləşdirilən casus

1974-cü ildə Markus Volfun rəhbərlik etdiyi kəşfiyyat xidmətinin ən böyük uğurlarından biri üzə çıxdı. Ştazi Qərbi Almaniyanın kansleri Villi Brandtın ən yaxın çevrəsinə öz agentini yerləşdirməyə nail olmuşdu. Söhbət kanslerin köməkçisi vəzifəsində çalışan, əslində isə Şərqi Almaniya kəşfiyyatına xidmət edən Günter Giyomdan gedir.

Giyomun casus olduğu aşkarlandıqdan sonra Qərbi Almaniyada böyük siyasi qalmaqal başladı. Nəticədə kansler Villi Brandt istefa verməyə məcbur oldu.

“Romeo” casusları: Sevgi vasitəsilə əldə edilən dövlət sirləri

Markus Volfun kəşfiyyat tarixində fərqlənən əməliyyatlarından biri də “Romeo” adlandırılan agentlər şəbəkəsi idi.

Bu üsul çərçivəsində Şərqi Almaniya xüsusi xidmət orqanları xarici görünüşü cəlbedici olan kişi agentlərdən istifadə edirdilər. Onların əsas vəzifəsi Qərbi Almaniyanın dövlət qurumlarında, hökumət nazirliklərində və NATO-nun qərargahlarında çalışan, yüksək məxfilik dərəcəsinə malik sənədlərə çıxışı olan subay qadın katibələrlə romantik münasibətlər qurmaq idi.

Agentlər əvvəlcə qadınların etimadını qazanır, daha sonra isə bu münasibətlərdən istifadə edərək məxfi sənədləri ələ keçirirdilər. Beləliklə, sevgi və şəxsi münasibətlər kəşfiyyat əməliyyatlarının mühüm alətinə çevrilmişdi.

Soyuq müharibənin ən effektiv kəşfiyyat rəhbərlərindən biri

Markus Volfun rəhbərliyi altında Ştazinin xarici kəşfiyyat xidməti dünyanın müxtəlif ölkələrində minlərlə agent və mənbə ilə işləyirdi. Onun qurduğu şəbəkə Qərb dövlətlərinin siyasi, hərbi və diplomatik strukturlarına nüfuz etməyi bacarmışdı. Bu səbəbdən Volf Soyuq müharibə dövrünün ən effektiv və təsirli kəşfiyyat ustalarından biri hesab olunurdu.

1986-cı ildə vəzifəsindən istefa verən Markus Volf Almaniyanın birləşməsindən sonra hüquqi təqiblərlə üzləşdi. Lakin sonradan ona qarşı irəli sürülən əsas vətənə xəyanət ittihamları rədd edildi. Müdafiə tərəfi onun suveren ADR-in qanunları çərçivəsində fəaliyyət göstərdiyini əsas gətirirdi. Nəticədə Volf şərti cəzaya məhkum edildi.

O, sonrakı illərdə xatirələrini qələmə aldı. Ən məşhur əsərlərindən biri də özünün kəşfiyyat dünyasındakı ləqəbi ilə adlandırdığı “Üzü olmayan adam” kitabı oldu.

Markus Volf 2006-cı ildə Berlində vəfat etdi.

Onun həyat hekayəsi göstərirdi ki, kəşfiyyat dünyasında bəzən ən böyük güc silahda deyil, illərlə gizli qalmağı, insanları tanımağı və düşmənin ən etibarlı hesab etdiyi dairələrə nüfuz etməyi bacarmaqdadır.

Rəsmiyyə Şərifova,
KONKRET.az