Rusiyalı müxalifətçi, sosioloq İqor Eydman Rusiyadakı cəmiyyətin real əhval-ruhiyyəsi, Putini devirmək imkanları, Xersonun işğaldan azad edilməsi və Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin əldə etdiyi uğurlardan danışıb.
KONKRET.az UNİAN-a verilən həmin müsahibəsini təqdim edir:
Sizcə, Putini Ukraynaya kütləvi raket hücumu endirməyə nə sövq edə bilərdi?
Mən Telegram kanallarında vəziyyəti izləyirəm, ona görə deyə bilərəm ki, siqnal çoxdandır oradandır. Meşələrdə ac canavar kimi ulayırlar: “Biz qərar qəbul edən mərkəzləri nə vaxt vuracağıq? Dneprdən keçən körpüləri nə vaxt uçuracağıq?” O cümlədən Simonyan, Solovyov, Priqojin, Kadırov. Bu axmaqlarda səmimi hisslər var idi ki, Rusiyanın və konkret olaraq Putinin Ukraynanı 18-ci əsrə qovmaq və bütün kommunikasiyaları məhv etmək üçün imkanları var.
Kiyevin və digər iri şəhərlərin iki gün dalbadal bombalanması qanlı fırıldaqdır, cinayətdir. Onlar nümayiş etdirdilər ki, Ukraynanın dağıdılması ilə bağlı bütün fəryadlar Rusiyanın istədiyi şeydir. Amma əslində belə deyil. Rusiyanın mülki insanları öldürmək gücü var, ancaq şəhərləri bombalamaqla müharibənin gedişatını dəyişmək imkanı yoxdur. Hitler də öz vaxtında bu səhvi edib, 40-41-ci illərdə Böyük Britaniyanı sıxışdırmağa çalışıb. O, uğur qazana bilmədi, yalnız İngiltərəni özünə qarşı daha da gücləndirdi. Eyni şey Ukraynada da baş verir. Bu, həqiqətən də çox kədərli və faciəli hekayədir,
Bəli, Putin, ukraynalıları öldürə, bəzi şəhərləri işıqsız qoya bilər, amma bu, müharibənin gedişi üçün o qədər də vacib deyil.
Sadə ruslar Ukraynaya endirilən zərbələrə niyə bu qədər sevinirlər? Onlar nəinki sevinirlər, həm də qaniçənliklə bunu tələb edirlər. Bu, böyük bir hekayədir, elə deyilmi?
Xeyr, bu, tamamilə kütləvi hekayə deyil. Bu, kütləvi xarakter imitasiyasıdır və bunlar “adi ruslar” deyil. Ya Girkin, ya Strelkov kimi ideoloji faşistlər var, ya da maaş hesabında olanlar – Solovyov, Simonyan və başqaları, sadəcə olaraq özləri üçün qorxurlar. Onlar başa düşürlər ki, Rusiya bu müharibədə məğlub olanda nəinki isti yerlərini, hətta pullarını və çox güman ki, azadlıqlarını da itirəcəklər.
Xersonun işğaldan azad edilməsi rusların Putinə olan inamını sarsıdacaq
Səfərbərliyin başlaması artıq Rusiya cəmiyyətini dəyişir. Müharibə əleyhinə əhval-ruhiyyənin artması perspektivi varmı?
İstənilən orduda əsas döyüşə hazır hissə gənclərdir. Onların çoxu nə baş verdiyini dərk etmir, təhlükənin dərəcəsini belə başa düşmürlər. Həyat yoldaşları və valideynləri də bunu anlamırlar. Zaman keçdikcə tabutlar gedəndə Rusiya mətbuatında məlumatlar aktiv şəkildə yayılmağa başladı: Çelyabinsk vilayətindən səfərbər edilmiş beş nəfər öldü, Sankt-Peterburqdan vəkil öldü və s. Rusiya mətbuatında belə xəbərlərin dərəcəsi getdikcə artır. Tezliklə Rusiyada insanlar qırğına sürükləndiklərini başa düşəcəklər.
Artıq ordudan əks məlumat dalğası var – tam qarışıqlıq hökm sürür, köhnə silahlar, dəmir dəbilqələr verirlər, təchizat iyrəncdir, səfərbər olanlar açıq sahəyə atılır, orada od yandırır və gözləyirlər.
Amma ruslar bu qədər kütləvi şəkildə işığı görməyəcəklər, bunu gözləməyin. Bununla belə, ordunun tam bərbad olması, hər şeyin oğurlanması, kişilərin təlimsiz dərhal qırğına göndərilməsi ilə bağlı narazılıq yalnız Ukrayna ordusunun uğuru və rus ordusunun itkisi ilə artacaq. Xersonun gözlənilən süqutu dönüş nöqtəsi ola bilər. Ukrayna qoşunlarının Xersonu azad etməsi çox güclü psixoloji təsir göstərə bilər.
Bəs Krım körpüsünün dağıdılması Putinə münasibətə və onun reytinqlərinə təsir etmədi?
Ruslar arasında olan faşistlərin 15%-nə təsir etmək əbəsdir. Necə faşist idilərsə, elə də qaldılar. Anarxist düşüncəli insanların 15%-nə təsir etmək də faydasızdır. Siz ictimaiyyətin 70%-nə təsir edə bilərsiniz. Fransız inqilabının dili ilə desək, bura bataqlıqdır. İstənilən istiqamətdə yelləyə bilər. Putinin təbliğatçılarının və Putinin özünün vəzifəsi bu “bataqlığı” səfərbər etməkdir ki, müharibəni dəstəkləsin və heç bir halda onu özündən qorxutmasın. Çünki əhalinin əksəriyyətinin dəstəyini itirmək hətta avtoritar sistemdə də çox təhlükəlidir. Ona görə də körpünün dağıdılması təəssüf ki, həmin iki 15 faizə təsir etmədi, amma “bataqlıq” bir az möhkəmləndi. Sürü hirslənəndə isə öz liderinin ətrafında toplaşır, çünki diktator onları xarici təhlükədən qoruya bilər.
Ukrayna ordusu irəliləyərkən tamamilə fərqli reaksiya oldu. Burada insanlar başqa cür düşünürdülər: “Bizə qələbə söz vermişdilər, amma qələbə yoxdur”. Onilliklərdir ki, Rusiya hakimiyyəti xalqı “qələbə dərmanı”na aludə edib: “Biz qalib ölkəyik! Böyük Vətən Müharibəsində qalib gəldiyimiz üçün, bu, həmişə qalib gələcəyimiz deməkdir” deyə çığırır. Onlar uduzduqlarını, Putinin bütün qələbələrin qarantı olduğunu sübut etmədiyini anlayana kimi ona münasibət kəskin şəkildə dəyişə bilər. Bu, Ukraynadakı döyüş meydanlarında həll olunur.
Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin uğurları artıq Kremldəki vəziyyəti dəyişibmi?
Cəmiyyətdə müəyyən dəyişikliklər iki səbəbdən baş verdi – Ukrayna ordusunun səfərbərliyi və qələbələri artıq gizlənə bilməz. Onlar uzun müddət gizlədilib. Ruslar hətta Xarkovdakı geri çəkilmələrini gizlətməyə çalışdılar, amma yenə də təbliğat kanallarında bu barədə danışmağa başladılar. Müharibənin populyarlığı azalmağa başladı.
Rusiyada rəsmi sosioloji məlumatlara görə, sentyabr ayında müharibə tərəfdarlarının sayı 5-7% azalıb. Rus ordusunun uğursuzluqları inkişaf etdikcə, bu rəqəm daha da artacaq.
Bizdə Rusiyanın apardığı uğursuz imperialist müharibələrinin nümunələri var. Onlar həmişə kataklizmlərlə, inqilablarla, qlobal islahatlarla, köhnə nizamın köklü dəyişməsi və hansısa yeni sistemin yaradılması ilə yekunlaşıb. Təbii ki, onlar rus imperialist qoşunlarının getməsi və ambisiyaları ilə başa çatıb.
Putini kim devirəcək
Bu gün Putini devirmək üçün hansı perspektivlər var? Və bu prosesi kim başlada bilər?
Altı ay əvvəl mənə tamamilə qeyri-mümkün görünən Putinin devrilməsi perspektivləri onun destruktiv siyasətinə görə artır. Rus ordusunun hər uğursuzluğu ilə hər gün sanki böyüyür. Və deyə bilərik ki, Rusiyanın daxili elitası buna hazırdır. Onlar fevralın 24-də başlayan bu kabusun bitməsini istəyir.
Ümumiyyətlə, yalnız Priqojin və Kadırov kimi quldurlar sona qədər mübarizə aparmağa hazırdırlar. Onlara dəli məzəmmətləri ilə Medvedev və sadəcə getməyə yeri olmayan təbliğatçılar da qoşulur. Lakin Mişustin və ya Sobyanin kimi adi məmurlar çoxdan bu kabusun bitməsini istəyirlər. Onlar yaxşı bilirlər ki, bu, sistemin sabitliyini poza bilər. Onlara artıq sanksiya verilib və bu, yalnız başlanğıcdır. O zaman onlar həm beynəlxalq, həm də ölkə daxilində kapital bölgüsü altına düşə bilərlər.
Əgər qarışıqlıq artmaqda davam edərsə və Ukraynadakı rus ordusu məğlub olarsa, o zaman böyük bir rus qarışıqlığı yaxındadır. Amma ən əsası odur ki, bu narazılıq kifayət etmir. Gərəkdir ki, insanlar birləşib, Putini sıradan çıxarıb aradan götürmək, öz narazılıqlarını həyata keçirmək üçün vasitələr tapsınlar. İnsanlar qorxur, heç kimə güvənmir.
Mən hesab edirəm ki, Putinə qarşı sui-qəsd yalnız FSB və ola bilsin ki, Təhlükəsizlik Şurasının rəhbərliyi onlara qoşulduqda mümkündür.
Putin artıq bundan qorxmağa başlayıb, siz necə düşünürsünüz?
Əgər siz artıq demək olar ki, çevrilişin olması barədə məlumatdan danışırsınızsa, bunlar hamısı şayiədir. İndiyə qədər belə bir şey yoxdur. Etibarlı mənbələr yoxdur. O qorxur? Əlbəttə. Həmişə qorxur. Sağlamlığı və təhlükəsizliyi üçün dəli kimi titrəyir. Buna görə də ətrafında olan məmuralara güvəndiyi üçün heç kimi vəzifədən azad etmir. Axı bütün bu hərbi müxbirlər, Telegram kanalları və digərləri çoxdan kadr dəyişikliyi tələb edir. Hətta orduda da kadr dəyişikliyi yoxdur! Priqojin, Kadırov və bütün əsas ekstremist döyüşçülər artıq Şoyqunun dərisini tələb edirlər. Amma Şoyqu yerindədir. Məncə Putin köhnə dostlarına güvənir. Və əgər yeni biri gəlsə – ondan nə gözlənilə biləcəyini, hətta sui-qəsd ehtimalını belə düşünür. Bildiyiniz kimi, Rusiyada müxtəlif elitadaxili sui-qəsdlər zamanı öz çarına və ya baş katibinə xəyanət edənlər ən yaxın silahdaşları olub. Xruşşova, I Pavelə qarşı sui-qəsdi xatırlayaq. Daha sonra ən çox güvəndikləri şəxslər tərəfindən kürəyindən bıçaqlanıblar. Ona görə də mən heç də istisna etmirəm ki, siloviklər və təhlükəsizlik qüvvələri Putinin hamısını dibə çəkdiyini anlayanda bu sui-qəsdə qoşulacaqlar
Günel Mikayılova,
KONKRET.az