Ukraynada hərbi təyinatlı satınalmalar ətrafında növbəti böyük korrupsiya qalmaqalı gündəmə gəlib. Bu dəfə söhbət Rusiya ilə müharibə şəraitində Ukrayna ordusunun müdafiəsi üçün ayrılmış milyardlarla qrivnanın mənimsənilməsi və həmin vəsaitlərin Fransanın elit daşınmaz əmlak bazarına yönəldilməsi ehtimalından gedir.
67 min zirehli jilet, təxminən 2 milyard qrivna və 53 milyon avrodan artıq ehtimal olunan zərər. Bunlar düşmən hücumlarının deyil, Ukrayna və Fransa hüquq-mühafizə orqanlarının araşdırdığı korrupsiya işinin göstəriciləridir.
Bu qalmaqalı xüsusilə ağırlaşdıran məqam isə vəsaitlərin hansı məqsədlə ayrılmasıdır. Söhbət məmurların xidməti avtomobillərindən və ya dövlət hesabına tikilən dəbdəbəli villalardan yox, birbaşa Ukrayna əsgərlərinin həyatını qorumalı olan zirehli jiletlərdən gedir.
67 min zirehli jilet, milyardlarla qrivna və Fransada elit mülklər
2022-ci ildə, Rusiya ordusunun Ukrayna şəhərlərinə hücumlarının intensivləşdiyi bir vaxtda, dövlət 67 min zirehli jiletin satın alınması üçün təxminən 2 milyard qrivna vəsait ayırıb. Müqavilə üzrə məbləğin 100 faizi əvvəlcədən ödənilib.
Həmin vaxt Ukrayna ordusu üçün qoruyucu vasitələrin təcili alınması həyati əhəmiyyət daşıyırdı. Çünki cəbhədə hər bir zirehli jilet əsgərin sağ qalmaq şansını artırırdı.
Lakin sonradan aparılan müstəqil ballistik ekspertiza təhvil verilmiş jiletlərin bəyan olunan qoruma sinfinə uyğun olmadığını üzə çıxarıb.
İndi isə istintaq həmin satınalmalar üçün ayrılmış vəsaitlərin bir hissəsinin necə olub Fransanın Lazur sahilindəki bahalı yaşayış və kommersiya obyektlərinə çevrilməsi ehtimalını araşdırır.
Nissada Ukrayna və Fransa hüquq-mühafizə orqanlarının birgə əməliyyatı çərçivəsində axtarışlar aparılıb. Sənədlər, mobil telefonlar və elektron qurğular müsadirə edilib. İş üzrə şübhəli bilinən şəxslərin bəzi əmlaklarına və bank hesablarına həbs qoyulub.
Avropa İttifaqının Ədliyyə Əməkdaşlığı Agentliyinin (Eurojust) məlumatına görə, şübhəlilər arasında müqavilənin bağlanmasına kömək etmək müqabilində qanunsuz ödəniş aldığı ehtimal edilən Ukrayna Müdafiə Nazirliyinin keçmiş vəzifəli şəxsi də var.
Təbii ki, istintaqın yekun nəticələri və məhkəmə qərarı olmadan konkret şəxsləri təqsirli hesab etmək olmaz. Ancaq araşdırılan faktların miqyası Ukraynada hərbi satınalmalar sisteminin nə qədər ciddi problemlərlə üzləşdiyini bir daha göstərir.
Cəbhədə əsgərlər öz həyatlarını təhlükəyə atdığı bir vaxtda onların müdafiəsi üçün ayrılan pulların xaricdə lüks daşınmaz əmlaka çevrilməsi ehtimalı cəmiyyətin haqlı narazılığına səbəb olur.
Bu, Ukrayna ordusu ilə bağlı yeganə korrupsiya qalmaqalı deyil
Hərbi satınalmalar sahəsində üzə çıxan digər cinayət işləri də vəziyyətin nə qədər ciddi olduğunu göstərir.
251 milyon qrivna – orduya çatmayan zirehli jiletlər
2026-cı il noyabrın 11-də Ukraynanın Ali Antikorrupsiya Məhkəməsi zirehli jiletlərin satın alınması ilə bağlı başqa bir iş üzrə üç nəfərə hökm oxuyub.
İstintaq materiallarına əsasən, Ukrayna Silahlı Qüvvələri üçün zirehli jiletlərin alınması adı altında təxminən 251 milyon qrivna vəsait köçürülüb. Lakin nəticədə ordu bir ədəd də olsun jilet əldə etməyib.
Məhkəmə üç nəfəri 7 ildən 10 ilədək müddətə azadlıqdan məhrum edib. Həmçinin iki nəfərdən 296 milyon qrivnadan artıq vəsaitin tutulması barədə qərar qəbul olunub.
733 milyon qrivna – məşhur “qızıl yumurtalar” işi
2022–2023-cü illərdə Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin ərzaq təminatı ilə bağlı satınalmalar da böyük korrupsiya qalmaqalına çevrilib.
Ukrayna Milli Antikorrupsiya Bürosunun (NABU) və İxtisaslaşmış Antikorrupsiya Prokurorluğunun (SAP) versiyasına görə, bu sxemin iştirakçıları 733 milyon qrivnadan artıq vəsaiti mənimsəyiblər.
Noyabrın 12-də iş məhkəməyə göndərilib.
Əsgərlərin cəbhədə normal ərzaq təminatına ehtiyac duyduğu bir vaxtda dövlət vəsaitlərinin mənimsənilməsi ilə bağlı belə bir işin ortaya çıxması hərbi təchizat sisteminə olan etimadı ciddi şəkildə sarsıdır.
102 milyon qrivnadan artıq – tanklar üçün müdafiə sistemləri
Noyabrın 9-da NABU və SAP Ukrayna zirehli texnikası üçün dinamik müdafiə sistemlərinin satın alınması zamanı dövlət vəsaitlərinin ehtimal olunan mənimsənilməsi ilə bağlı işi məhkəməyə göndərib.
Söhbət tankların və digər zirehli texnikanın döyüş meydanında qorunması üçün nəzərdə tutulan sistemlərdən gedir. İstintaqın diqqətində 102 milyon qrivnadan artıq vəsaitin mənimsənilməsi ehtimalı dayanır.
Təxminən 1,5 milyard qrivna – hərbi sursat qalmaqalı
2024-cü ilin yanvarında hüquq-mühafizə orqanları “Lvov Arsenalı” şirkəti ilə bağlı cinayət işi üzrə şübhələr barədə məlumat yayıb.
İstintaq hərbi sursatların satın alınması üçün ayrılmış vəsaitlərin ehtimal olunan mənimsənilməsini araşdırırdı. Söhbət təxminən 1,5 milyard qrivna məbləğində vəsaitdən gedirdi.
Beləliklə, Ukraynanın müharibə şəraitində hərbi təchizat sahəsində üzləşdiyi problemlər təkcə bir satınalma müqaviləsi ilə məhdudlaşmır. Zirehli jiletlərdən ərzağa, tankların müdafiə sistemlərindən artilleriya sursatlarına qədər müxtəlif istiqamətlərdə ciddi araşdırmalar aparılır.
Müharibə şəraitində korrupsiya sadəcə iqtisadi cinayət deyil
Bütün bu hadisələrin ortaq bir cəhəti var: dövlət büdcəsindən ayrılan vəsaitlər ordunun real ehtiyaclarını ödəmək üçün nəzərdə tutulub.
Mənimsənilən hər milyon qrivna əsgərin ala bilmədiyi zirehli jilet, cəbhəyə vaxtında çatdırılmayan sursat, təmin edilməyən ərzaq və müdafiəsiz qalan hərbi texnika deməkdir.
Əlbəttə, hər bir korrupsiya faktının konkret hərbçinin ölümünə səbəb olduğunu iddia etmək düzgün olmaz. Bununla belə, hərbi satınalmalarda korrupsiyanın ordunun döyüş qabiliyyətini və müdafiə imkanlarını zəiflətdiyi şübhəsizdir.
Bu səbəbdən təqsiri məhkəmə tərəfindən sübuta yetirilən şəxslər barəsində sərt və ədalətli qərarlar qəbul edilməlidir. Qanunsuz əldə edilmiş əmlak müsadirə olunmalı, dövlətə vurulan ziyan ödənilməli və təqsirkarların gələcəkdə dövlət satınalmalarında iştirakına qanun çərçivəsində məhdudiyyətlər qoyulmalıdır.
Ukrayna cəmiyyətinin bu məsələlərə həssas yanaşması da təsadüfi deyil. Minlərlə könüllü dron və digər hərbi avadanlıqların alınması üçün pul toplayır, pensiyaçılar son qəpiklərini cəbhəyə göndərir, sadə vətəndaşlar əsgərlər üçün avtomobil, generator və tibbi ləvazimat alırlar.
Belə bir şəraitdə ordunun ehtiyacları üçün ayrılan pulların mənimsənilməsi ehtimalı xüsusilə ağır mənəvi və siyasi məsuliyyət yaradır.
Ukrayna yalnız xarici düşmənlə deyil, daxili korrupsiya ilə də mübarizə aparmalıdır.
Müharibə dövlətə və xalqa xidmət etməli olan şəxslər üçün şəxsi varlanma mənbəyinə çevrilməməlidir. Cəbhədə canını təhlükəyə atan əsgərin müdafiəsi üçün ayrılan vəsait kiminsə Fransada lüks həyat qurmasına xidmət etməməlidir.
Ağagül Mürsəlov,
KONKRET.az