1917-ci il oktyabrın 15-də Almaniyanın xeyrinə casusluq etmək ittihamı ilə XX əsrin ən məşhur qadın casuslarından biri hesab edilən Mata Hari güllələnərək edam edildi.
Əsl adı Marqareta Gertruda Zelle olan Mata Hari Niderlandda anadan olmuşdu. O, Şərq rəqslərinin ifaçısı kimi Avropada böyük şöhrət qazanmış, sirli görünüşü, cazibədarlığı və yüksək cəmiyyətlə əlaqələri sayəsində dövrünün ən tanınmış simalarından birinə çevrilmişdi. “Mata Hari” adı malay dilində “günün gözü”, yəni “Günəş” mənasını verir.
Birinci Dünya müharibəsi başlayandan sonra onun müxtəlif ölkələrin yüksək rütbəli hərbçiləri və siyasətçiləri ilə əlaqələri Fransa kəşfiyyatının diqqətini çəkdi. 1917-ci ildə Mata Hari Almaniya üçün casusluq etmək ittihamı ilə həbs olundu. Hərbi məhkəmə onu ölüm cəzasına məhkum etdi. Sonrakı illərdə araşdırmaçılar bu məhkəmə prosesinin kifayət qədər zəif sübutlara əsaslandığını qeyd etmiş, bəziləri isə Mata Harinin müharibənin ağır dövründə günah keçisinə çevrildiyini irəli sürmüşdür.
1917-ci il oktyabrın 15-də Paris yaxınlığındakı Vensen hərbi poliqonunda hökm icra edildi. Şahidlərin sözlərinə görə, Mata Hari əllərinin bağlanmasına və gözlərinə sarğı çəkilməsinə razılıq vermədi. O, son anadək sakitliyini qorudu, başını dik tutaraq atıcı dəstəyə tərəf baxdı və onlara hava öpüşü göndərdi. Bu davranışı onun cəsarətinin və soyuqqanlılığının rəmzi kimi tarixə düşmüşdür. Onun son sözləri barədə müxtəlif rəvayətlər mövcuddur, lakin “Mən hazıram, cənablar” ifadəsinin həqiqətən deyildiyi dəqiq şəkildə təsdiqlənməyib.
Edamından sonra Mata Harinin cəsədi yaxınları tərəfindən götürülmədiyi üçün tibbi tədqiqat məqsədilə anatomiya institutuna verildi. Onun həyatı, məhkəməsi və ölümü haqqında saysız-hesabsız kitablar, filmlər və araşdırmalar yazıldı. Bu günə qədər tarixçilər onun həqiqətən təhlükəli casus olub-olmaması barədə yekdil fikrə gələ bilməyiblər.
Mata Hari bu gün də tarixdə təkcə məşhur rəqqasə deyil, həm də sirr, gözəllik, cəsarət və mübahisələrlə əhatə olunmuş ən tanınmış qadın simalarından biri kimi xatırlanır.
Ağagül Mürsəlov,
KONKRET.az