Çeburaşka tək qalanda ağlayırdı. Çünki onun yaradıcısı bəzən başqalarına sevinc bəxş edən nağılların arxasında öz ailəsinə qarşı amansız bir insan kimi görünürdü.

Bəzən elə düşünürük ki, uşaqlığımızın sevimli nağıllarını yalnız gözəl qəlbli, mərhəmətli insanlar yarada bilər. Sonra isə öyrənirik ki, həmin nağılların müəllifinin şəxsi həyatı heç də nağıllardakı kimi olmayıb. Orada ailə münaqişələri, alkoqol, zorakılıq iddiaları, məhkəmələr, uğursuz nikahlar və ağır psixoloji travmalar var.

Söhbət milyonlarla uşağın sevdiyi Çeburaşkanın yaradıcısı, məşhur sovet yazıçısı Eduard Uspenskidən gedir.

Onun yaratdığı personajlar mehribanlığı, dostluğu, səmimiyyəti və uşaqlıq saflığını təcəssüm etdirirdi. Lakin Uspenskinin ailə həyatına dair açıqlamalarda tamamilə fərqli bir mənzərə təsvir olunur. Yaxınlarının danışdıqlarına görə, evdəki münasibətlər bəzən təhqir, təhdid və fiziki zorakılıqla müşayiət olunurdu.

Belə bir ziddiyyət insanı istər-istəməz düşündürür: başqalarının uşaqlığına sevinc bəxş edən insan öz övladının həyatında necə bu qədər ağır izlər buraxa bilərdi?

Ekranda mehriban nağılçı, evdə isə sərt və amansız ata

Uspenskinin qızı Tatyana atasını xatırlayarkən onu mehriban nağılçı kimi deyil, qorxu və təzyiq yaradan bir insan kimi təsvir edirdi. Onun sözlərinə görə, uşaqlıq illərində atasının davranışları ailə üzvləri üçün ciddi psixoloji sarsıntıya çevrilmişdi.

Tatyana atasının onu hələ uşaq ikən evdən qovduğunu, şaxtalı havada pijamada çölə çıxardığını danışırdı. Səbəb isə adi ailə mübahisələri, atasının narazılığı və onun qoyduğu tələblərə əməl edilməməsi idi.

Qızının xatirələrində Uspenski tez-tez əsəbiləşən, qışqıran, alçaldıcı ifadələr işlədən və ailə üzvlərinə qarşı aqressiv davranan ata kimi qalırdı.

Bu hekayələrdə ən ağrılı məqam uşağın öz evində belə özünü təhlükəsiz hiss edə bilməməsidir. Ata sevgisi, qayğı və müdafiə mənbəyi olmalı olduğu halda, qorxunun səbəbinə çevrilirdi.

Uspenskiyə münasibətdə bu ziddiyyət xüsusilə diqqətçəkəndir. Çünki söhbət uşaqlar üçün sevgi, dostluq və mərhəmət haqqında əsərlər yazan, milyonların sevimlisinə çevrilən bir müəllifdən gedir.

Qızının həyatında ağır iz buraxan başqa bir qərar

Tatyana yeniyetmə yaşlarında olarkən atasının onu Viktor Stolbunun rəhbərlik etdiyi dini-mistik qrupa yönəltdiyi bildirilir.

Viktor Stolbun ətrafında formalaşmış bu qrupun fəaliyyəti və orada tətbiq edilən metodlar sonradan ciddi mübahisələrə səbəb olmuşdu. Qrupun psixoloji təsir və manipulyasiya üsullarından istifadə etdiyi barədə iddialar səsləndirilirdi.

Tatyana həmin mühitdə bir neçə il keçirdiyini, yad insanların nəzarəti altında yaşadığını və sonradan oranı tərk etdiyini bildirirdi.

Bu hadisə onun həyatında daha bir ağır psixoloji mərhələ kimi yadda qaldı. Atasının onu qorumaq və dəstəkləmək əvəzinə belə bir mühitə yönəltməsi qızının xatirələrində dərin iz buraxmışdı.

Uspenskinin sonrakı illərdə münasibətlərini düzəltməyə çalışdığı, daha mülayim davranmağa cəhd etdiyi barədə də məlumatlar var. Ancaq ailə münasibətlərindəki köhnə problemlər yenidən üzə çıxırdı.

Milyonlar qazandıran Çeburaşka, amma ailəyə gətirmədiyi xoşbəxtlik

Eduard Uspenski təkcə istedadlı yazıçı deyildi. Onun yaratdığı personajlar sovet və postsovet mədəniyyətinin ən tanınmış obrazlarına çevrilmişdi.

Çeburaşka, timsah Gena, dayı Fyodor və digər qəhrəmanlar nəsillərin yaddaşında yaşayırdı. Bu əsərlər əsasında çəkilən cizgi filmləri, nəşrlər və müxtəlif kommersiya layihələri müəllifə böyük şöhrət və gəlir gətirmişdi.

Uspenskinin əmlakı, evləri və maliyyə imkanları barədə mətbuatda çoxsaylı məlumatlar dərc olunurdu. O, yaradıcılıq hüquqlarının qorunması məsələsində də son dərəcə prinsipial və sərt mövqeyi ilə tanınırdı.

Bəzən hətta kiçik kommersiya istifadələri ilə bağlı mübahisələr də məhkəmələrə qədər gedib çıxırdı.

Onun hüquqlar uğrunda mübarizəsi bir tərəfdən müəlliflik hüquqlarına ciddi yanaşmasının göstəricisi sayıla bilərdi. Digər tərəfdən isə yaxınlarının xatirələrində bu xüsusiyyət bəzən həddindən artıq sərtlik və güzəştsizlik kimi təqdim olunurdu.

Ən böyük ziddiyyət isə burada idi: milyonlarla insanın sevdiyi personajlar yaradan müəllifin öz ailəsində münasibətlər heç də həmişə sevgi və qarşılıqlı anlaşma üzərində qurulmamışdı.

Dörd nikah, çoxsaylı münaqişələr və dağılmış münasibətlər

Uspenskinin şəxsi həyatı da kifayət qədər mürəkkəb olub. O, dörd dəfə ailə qurub. Hətta əvvəlki həyat yoldaşlarından biri ilə boşandıqdan illər sonra yenidən evlənmişdi.

• Münasibətlərindəki problemlər, qısqanclıq, mübahisələr və qarşılıqlı ittihamlar onun ailə həyatının əsas mövzularından birinə çevrilmişdi.

Üçüncü həyat yoldaşı Eleonora Filina ilə münasibətləri də sonradan ciddi qalmaqalla nəticələndi.

• Filinanın açıqlamalarına və mətbuatda yayılan məlumatlara görə, onların birgə həyatı son illərdə ağır münaqişələrlə müşayiət olunurdu. Uspenskinin onunla və ailə üzvləri ilə sərt davrandığı, təhqir və təhdidlər səsləndirdiyi iddia edilirdi.

Xüsusilə Filinanın oğluna qarşı aqressiv davranışlarla bağlı danışdıqları diqqət çəkirdi. Onun sözlərinə görə, Uspenski bir dəfə uşağa butulka atmışdı.

Bir vaxtlar televiziya ekranlarında birlikdə görünən, “Gəmilər bizim limana daxil olurdu” verilişi ilə tamaşaçıların yaddaşında qalan cütlüyün şəxsi həyatı əslində tamam başqa mənzərə yaradırdı.

2011-ci ildə onların münasibətləri sona çatdı. Ayrılıqdan sonra da mübahisələr davam etdi. Əmlak, maddi məsələlər və qarşılıqlı iddialar məhkəmə müstəvisinə keçdi.

Beləliklə, ekran qarşısında romantik və mehriban görünən münasibətlərin arxasında uzun sürən ailə münaqişəsi dayanırdı.

Xəstəlik də münasibətləri düzəldə bilmədi

Uspenskiyə mədə xərçəngi diaqnozu qoyulması onun həyatında ən ağır mərhələlərdən biri oldu.

Belə bir vəziyyətdə insanın ətrafındakı münasibətləri yenidən dəyərləndirəcəyi, yaxınları ilə barışmağa çalışacağı gözlənilə bilər. Lakin onun ailə həyatına dair açıqlamalarda xəstəlik dövründə də münaqişələrin davam etdiyi bildirilirdi.

Həyat yoldaşı Eleonora Filina ilə münasibətlərində qısqanclıq və etimadsızlıq problemlərinin qaldığı, Uspenskinin hətta şəxsi detektivlərin xidmətindən istifadə etdiyi barədə məlumatlar yayılmışdı.

Xəstəlik onun ailə münasibətlərindəki köhnə problemləri aradan qaldırmadı. Əksinə, artıq illərdir davam edən qarşıdurmaların daha da ağırlaşdığı bildirilirdi. Nəticədə Filina ilə münasibətlər də sona çatdı.

Uspenskinin son illərində yenidən əvvəlki həyat yoldaşı Yelena ilə yaxınlaşdığı və onunla bir daha ailə qurduğu məlumdur.

Bu münasibət də onun şəxsi həyatının mürəkkəb mənzərəsinin bir hissəsi idi.

Son günlər: qızı ilə barışmadan dünyasını dəyişdi

2018-ci ilin yayında Uspenskinin səhhəti kəskin pisləşdi. O, Moskvadakı evindən xəstəxanaya aparıldı. Müalicədən sonra evə qayıtsa da, vəziyyəti ağır olaraq qalırdı. 14 avqust 2018-ci ildə Eduard Uspenski 80 yaşında vəfat etdi.

Onun ölümü ilə bağlı ən kədərli məqamlardan biri qızı Tatyana ilə münasibətlərinin sonadək düzəlməməsi idi. İllərlə davam edən incikliklər, ağır xatirələr və qarşılıqlı uzaqlıq aradan qalxmadı.

Ata qızından üzr istəməyə, qızı isə yaşadığı ağrıları unutmağa imkan tapmadı.

Bəlkə də bu hekayənin ən ağır tərəfi elə budur: insan milyonlarla uşağa dostluq, mərhəmət və sevgi haqqında nağıllar bəxş edə bilər, amma öz ailəsində həmin dəyərləri yaşada bilməz.

NAĞILIN ARXASINDAKI İNSAN

Uspenskinin yaradıcılığına qiymət vermək başqa, onun şəxsi həyatında baş verənləri qiymətləndirmək tamam başqa məsələdir.

Onun əsərləri milyonlarla insanın uşaqlığında xüsusi yer tutur. Çeburaşka, timsah Gena və digər personajlar zamanın sınağından keçərək sevilməkdə davam edir. Bu obrazların yaratdığı xoş xatirələri müəllifin şəxsi həyatındakı mübahisələrə görə silmək mümkün deyil.

Amma sənətkarın şöhrəti onun şəxsi davranışlarına bəraət qazandırmamalıdır. İstedad insanı ailəsi qarşısında məsuliyyətdən azad etmir. Böyük əsərlər yaratmaq heç kimə yaxınlarına zülm etmək hüququ vermir.

Bəlkə də bu hekayədən çıxarılacaq ən mühüm nəticə budur: uşaqlara sevgi haqqında yazmaqla onları sevmək eyni şey deyil.

Çeburaşka dost axtarırdı. Timsah Gena dostluğun qədrini bilirdi. Dayı Fyodor ailə istiliyi axtarırdı. Bəs bütün bu obrazları yaradan insan öz yaxınlarına nə verə bildi?

Bəzən ən gözəl nağılların arxasında ən ağrılı həqiqətlər gizlənir.

Hazırladı: Rəsmiyyə Şərifova,

KONKRET.az