Onların təbliğatı boş şüarlardan ibarətdir. Əsas ideyaları isə ideyasızlıqdır. Onların başlıca məqsədi kapitalı talamaqdır.
Kapital yoxdursa, baqqal da işə yarayar.
Buna görə də bu üsyan, bir çox başqaları kimi, sonda nəfəs almağa imkan tapmayacaq. Kapital ona bir qədər nəfəs dərməyə şərait yaradacaq. Necə ki, Qədim Romada bəzən gündəlik itaət zəncirindən qurtulmağı bacaran qullar iğtişaşlar törədir, ətrafı dağıdır, sonra isə yenidən əvvəlki qaydalara tabe olurdular.
Bu, tövlədən qopub çıxmış bir buğaya bənzəyir. Heyvan ətrafına dəyən hər şeyi dağıdır, hasarları sındırır, yoluna çıxanı tapdalayır. Amma hər şey darmadağın edildikdən sonra nə edəcəyini bilmir. Ya özü yenidən tövləyə qayıdır, ya da onu ora asanlıqla qaytarırlar.
Canlı ideyası olmayan üsyan inqilaba çevrilmir. O, talanla başa çatır.
Talan üsyanın doğulmamış övladı, gerçəkləşməmiş inqilabıdır. Bu mərhələdə o, artıq mövcud sistem üçün qorxulu deyil. Elə faciəsi də bundadır: köhnə qayda-qanuna təhlükə kimi başlayan hərəkat dağıntıya çevrilir və nəticədə həmin qayda-qanun daha da güclənir.
Bu, məğlubiyyətdən də betərdir. Bu, üsyanın tənəzzül edərək talana çevrilməsidir.
Talan və qarətlə müşayiət olunan üsyan köhnə qaydanın təntənəli və sürətli qayıdışına yol açır.
Metamorfoz keçirərək inqilaba çevrilən üsyan isə yeni nizam yaradır.
Üsyan qəzəblə dağıda və yandıra bilər, amma yeni dünya qura bilməz. İnqilab isə köhnə qaydanı sadəcə dağıtmır, onun əvəzinə alternativ də təklif edir.
Fransada etirazın üsyana çevrilməsi mədəniyyətin bir hissəsidir. Əgər bu üsyanı inqilaba çevirmək və kralın başını gilyotində kəsməklə nəticələndirmək mümkün olursa, bu, həmin siyasi mədəniyyətin zirvəsi hesab edilir.
Etiraf edin, bunun özündə də möhtəşəm bir tərəf var.
Əgər talan və qarətin fransız üsyanının mahiyyəti olduğunu düşünürsünüzsə, yanılırsınız. Elə dövrlər olub ki, inqilabçılar, üsyançılar və qiyamçılar intellektual insanlar olublar, Revolte — üsyan sənətini belə özünəməxsus zövq və incəliklə həyata keçiriblər.
Fransa tarixində müasir dövrün qarətçi üsyanı ilə keçmişin intellektual, zərif barbarlığı arasındakı fərqi gözəl göstərən bir hadisə var.
Vandom sütunu: İmperiyanın simvoluna qarşı üsyan
1871-ci ildə Fransa tarixinin ən alçaldıcı məğlubiyyətlərindən birini yaşadı. Fəlakətli müharibə nəticəsində Paris mühasirəyə düşdü, III Napoleonun imperiyası süqut etdi. Bu şəraitdə Paris Kommunası meydana çıxdı və paytaxtda hakimiyyət inqilabçıların əlinə keçdi.
Nifrət edilən keçmişin simvollarından biri də I Napoleonun hərbi qələbələrinin şərəfinə ucaldılmış möhtəşəm Vandom sütunu idi.
Cəmiyyətin bir hissəsi üçün bu abidə hərbi şöhrətin rəmzi idi. Digərləri isə onu militarizmin, müharibənin tərənnümünün və məğlub edilmiş xalqların daim alçaldılmasının simvolu hesab edirdilər.
Sərt və barışmaz Paris Kommunası sütunun sökülməsi barədə qərar qəbul etdi.
Abidənin əsas əleyhdarlarından biri tanınmış rəssam və respublikaçı ideyaların tərəfdarı Qüstav Kurbe idi.
Nəticədə Vandom sütunu aşırıldı.
- Lakin inqilab baş tutmadı. Hökumət qoşunları Parisə daxil oldu. Kommunanın fəaliyyəti darmadağın edildi, onun iştirakçıları öldürüldü, həbs olundu və ya ölkədən qaçmağa məcbur qaldılar. Köhnə qayda-qanun bərpa edildi.
Sonra isə, demək olar ki, teatr səhnəsini xatırladan və son dərəcə fransızsayağı bir hadisə baş verdi.
Dövlət alçaldıcı və ibrətamiz cəza olaraq sütunun sökülməsinə görə əsas məsuliyyət daşıyan rəssamın abidəni öz hesabına bərpa etməsi barədə qərar çıxardı.
Məbləğ 323 091 frank 68 santim təşkil edirdi. Kurbe bu pulu otuz il ərzində hissə-hissə ödəməli idi.
Kapitalın köhnə, etibarlı qamçısı — maliyyə boyunduruğu! Elə bir qamçı ki, dərini sümüyə qədər soyur.
Qoca üsyançı Kurbe ədalət mühakiməsindən yayınaraq İsveçrəyə qaçdı. Köhnə sirk itinə yeni fəndlər öyrətmək, necə deyərlər, çətin məsələdir.
Sonra isə yenə teatr səhnəsini xatırladan, son dərəcə fransızsayağı bir hadisə baş verdi.
Kurbe 1877-ci il dekabrın 31-də vəfat etdi.
Halbuki 1878-ci il yanvarın 1-də o, imperiyanın simvolunu alçaltmaq və dağıtmaq müqabilində təyin edilmiş ilk ödənişi etməli idi.
O, məğlub edilmədən getdi. Kapital sisteminə düşmənlərinin tələb etdiyi bir su belə ödəmədi.
İmperiyanın abidəsini asanlıqla yıxmaq olar. Amma onun arxasında qoyduğu nizamı məhv etmək qat-qat çətindir.
Rövşən Kərimov