Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Naxçıvan Muxtar Respublikasının sosial-iqtisadi inkişafının sürətləndirilməsinə dair imzaladığı Sərəncamla 258 milyon manat vəsaitin ayrılması muxtar respublikanın inkişafında növbəti mühüm mərhələnin əsasını qoyur.

Bu qərarı yalnız müəyyən layihələrin maliyyələşdirilməsi kimi qiymətləndirmək doğru olmaz. Ayrılan vəsait Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyindən yol infrastrukturuna, ictimai nəqliyyatdan təhsilə, yaşayış binalarının təmirindən abadlıq-quruculuq işlərinə qədər geniş sahələri əhatə edir. Bu isə dövlətin Naxçıvanın inkişafına kompleks yanaşdığını göstərir.

Əslində 258 milyon manatlıq yeni maliyyə paketi əvvəlki illərdə həyata keçirilən tədbirlərin davamıdır. Başqa sözlə, söhbət ayrı-ayrı layihələrdən deyil, Naxçıvanın sosial-iqtisadi potensialının mərhələli şəkildə artırılmasına hesablanmış sistemli siyasətdən gedir.

258 milyon manat nəyi dəyişəcək?

Ayrılan vəsaitin əsas istiqamətlərinə nəzər saldıqda, Naxçıvan üçün qarşıdakı dövrdə prioritetlərin kifayət qədər aydın olduğu görünür.

Bunların sırasında alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadənin genişləndirilməsi xüsusi yer tutur. 15,6 MVt gücündə Su Elektrik Stansiyasının tikintisinin davam etdirilməsi Naxçıvanın enerji təminatının gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Naxçıvanın coğrafi xüsusiyyətləri bərpa olunan enerji layihələrinin inkişafı üçün geniş imkanlar yaradır. Son illərdə günəş və su elektrik stansiyalarının yaradılması istiqamətində görülən işlər də bu potensialdan daha səmərəli istifadə etməyə imkan verir.

Bu baxımdan yeni maliyyə vəsaitinin enerji layihələrinə yönəldilməsi yalnız cari ehtiyacların qarşılanması deyil, həm də gələcək enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi baxımından strateji addım kimi qiymətləndirilə bilər.

Dünyada enerji təhlükəsizliyi məsələsinin getdikcə daha çox ön plana çıxdığı bir vaxtda yerli enerji istehsalının artırılması Naxçıvan üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda bərpa olunan enerji mənbələrinin genişləndirilməsi Azərbaycanın “yaşıl enerji” siyasətinin regional səviyyədə tətbiqinə xidmət edir.

420 kilometr yol: kəndlərin şəhərlərlə əlaqəsi güclənəcək

Ayrılan vəsaitin mühüm hissəsinin yol infrastrukturuna yönəldilməsi də təsadüfi deyil.

Naxçıvanda 420 kilometr uzunluğunda kəndlərarası, şəhər və kənd yollarının əsaslı təmiri nəzərdə tutulur. Bu layihə 156,3 min nəfər əhalinin yaşadığı 26 yaşayış məntəqəsini əhatə edəcək.

Yol infrastrukturu yalnız nəqliyyat məsələsi deyil. Müasir və keyfiyyətli yollar kənd və şəhərlər arasında iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi, insanların təhsil və səhiyyə xidmətlərinə çıxışının asanlaşması, məhsulların bazarlara daha sürətli çatdırılması və regionlarda sahibkarlığın inkişafı baxımından da mühüm amildir.

Xüsusilə kənd yollarının yenilənməsi aqrar sektor üçün əlavə imkanlar yarada bilər. Fermerlərin istehsal etdiyi məhsulların bazarlara daşınmasının asanlaşması həm logistika xərclərinin azalmasına, həm də kənd təsərrüfatı məhsullarının rəqabət qabiliyyətinin yüksəlməsinə təsir göstərə bilər.

Deməli, 420 kilometrlik yol layihəsinə yalnız tikinti və təmir layihəsi kimi deyil, həm də regionların iqtisadi aktivliyini artıracaq infrastruktur sərmayəsi kimi baxmaq mümkündür.

İctimai nəqliyyatda yeni mərhələ

Naxçıvanın şəhərlərarası ictimai nəqliyyat parkının yenilənməsi də əhalinin gündəlik həyatına birbaşa təsir göstərəcək layihələrdəndir.

Nəqliyyat parkının müasirləşdirilməsi sərnişindaşımaların keyfiyyətini və təhlükəsizliyini yüksəltməklə yanaşı, şəhərlər və yaşayış məntəqələri arasında hərəkətin daha rahat təşkilinə imkan verə bilər.

Bu prosesin gələcəkdə ekoloji baxımdan daha təmiz nəqliyyat vasitələrinin istifadəsi ilə paralel aparılması Naxçıvanda “yaşıl nəqliyyat” konsepsiyasının inkişafına da zəmin yarada bilər.

Təhsilə qoyulan investisiya gələcəyə qoyulan investisiyadır

258 milyon manatlıq paketin diqqət çəkən istiqamətlərindən biri də təhsil infrastrukturudur.

Naxçıvan Dövlət Universitetində 1000 yerlik tələbə yataqxanasının tikintisi, həmçinin 640 nəfərlik beş yeni uşaq bağçasının inşası nəzərdə tutulur.

Bu layihələrin əhəmiyyəti yalnız yeni binaların istifadəyə verilməsi ilə məhdudlaşmır. Təhsil infrastrukturunun genişləndirilməsi Naxçıvanın insan kapitalının inkişafına birbaşa təsir edən amillərdən biridir.

Tələbə yataqxanasının yaradılması ali təhsil alan gənclərin yaşayış imkanlarını yaxşılaşdırmaqla yanaşı, regionlardan Naxçıvan Dövlət Universitetinə gələn tələbələrin təhsil imkanlarının genişlənməsinə də şərait yarada bilər.

Yeni uşaq bağçalarının tikintisi isə məktəbəqədər təhsilə çıxış imkanlarının artırılması baxımından əhəmiyyətlidir.

Beləliklə, enerji və yol layihələri Naxçıvanın fiziki infrastrukturunu, təhsil layihələri isə onun insan kapitalını gücləndirir.

161 yaşayış binasının təmiri: sosial siyasətin praktiki tərəfi

Ayrılan vəsait çərçivəsində 161 yaşayış binasının – o cümlədən fasad və tam təmir işlərinin, həmçinin istilik qazanxanalarının əsaslı təmirinin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.

Bu istiqamət xüsusilə sosial baxımdan əhəmiyyətlidir. Çünki infrastruktur layihələrinin əsas məqsədlərindən biri insanların gündəlik həyat şəraitinin yaxşılaşdırılmasıdır.

Yaşayış binalarının təmiri, istilik sistemlərinin yenilənməsi və kommunal xidmətlərin keyfiyyətinin artırılması minlərlə ailənin yaşayış şəraitinə birbaşa təsir göstərə bilər.

Bu baxımdan 258 milyon manatlıq vəsaitin bir hissəsinin sosial infrastruktura yönəldilməsi dövlət investisiyalarının yalnız iqtisadi artıma deyil, insanların həyat keyfiyyətinə də hesablandığını göstərir.

Naxçıvan üçün yeni iqtisadi model

Naxçıvana ayrılan vəsaitin ümumi istiqamətlərinə birlikdə nəzər saldıqda daha geniş mənzərə ortaya çıxır.

Enerji layihələri enerji təhlükəsizliyini, yollar və nəqliyyat infrastrukturu iqtisadi əlaqələri, təhsil layihələri insan kapitalını, yaşayış binalarının və istilik sistemlərinin yenilənməsi isə sosial rifahı gücləndirir.

Bu istiqamətlərin paralel şəkildə inkişaf etdirilməsi Naxçıvan üçün daha dayanıqlı iqtisadi modelin formalaşdırılmasına xidmət edə bilər.

Burada əsas məqam dövlət investisiyalarının bir-birindən ayrı layihələr şəklində deyil, bir-birini tamamlayan sistem kimi həyata keçirilməsidir. Məsələn, yol infrastrukturu yaxşılaşdıqca sahibkarlıq və logistika imkanları genişlənir. Enerji təminatı gücləndikcə istehsal müəssisələrinin fəaliyyəti üçün daha əlverişli şərait yaranır. Təhsil infrastrukturu inkişaf etdikcə isə iqtisadiyyatın ehtiyac duyduğu insan kapitalının formalaşması üçün imkanlar artır.

2023–2027-ci illər üzrə Dövlət Proqramının davamı

Yeni vəsaitin əvvəlki dövlət proqramları ilə əlaqələndirilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bu baxımdan 258 milyon manatlıq maliyyə paketi Naxçıvanla bağlı dövlət siyasətinin ayrı-ayrı illərdə qəbul edilən qərarlardan ibarət olmadığını göstərən növbəti addım kimi qiymətləndirilə bilər.

Sistemli dövlət proqramlarının əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, inkişaf prosesində prioritetlər əvvəlcədən müəyyənləşdirilir və layihələr mərhələli şəkildə reallaşdırılır.

Naxçıvanın sosial-iqtisadi inkişafı ilə bağlı həyata keçirilən tədbirlərin də bu ardıcıllıq əsasında davam etdirilməsi muxtar respublikanın uzunmüddətli perspektivdə daha güclü iqtisadi və sosial bazaya malik olmasına imkan verə bilər.

Naxçıvanın ölkə iqtisadiyyatına töhfəsi artırıla bilər

Naxçıvanın inkişafına yatırılan investisiyaların əsas məqsədlərindən biri də muxtar respublikanın mövcud potensialının daha səmərəli şəkildə iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsidir.

Naxçıvanın coğrafi mövqeyi, enerji potensialı, kənd təsərrüfatı imkanları, insan kapitalı və nəqliyyat perspektivləri onun gələcəkdə Azərbaycanın iqtisadi inkişafında daha böyük rol oynamasına şərait yarada bilər.

Bunun üçün isə yalnız dövlət investisiyaları kifayət deyil. Növbəti mərhələdə özəl sektorun, yerli sahibkarların və investorların Naxçıvana marağının artırılması da vacib olacaq.

İnfrastrukturun yenilənməsi məhz bu baxımdan mühüm baza yaradır. Keyfiyyətli yol, sabit enerji, müasir nəqliyyat, sosial infrastruktur və təhsil imkanları investor üçün də daha əlverişli biznes mühiti formalaşdırır.

258 milyon manat – sadəcə vəsait deyil, inkişaf strategiyasının növbəti mərhələsi

Naxçıvana ayrılan 258 milyon manat vəsaitin mahiyyətini yalnız maliyyə göstəricisi ilə ölçmək düzgün olmaz.

Bu vəsait bir tərəfdən mövcud infrastruktur problemlərinin həllinə, digər tərəfdən isə Naxçıvanın gələcək iqtisadi potensialının formalaşdırılmasına yönəlib.

Enerji, yol, nəqliyyat, təhsil və sosial infrastrukturun eyni vaxtda inkişaf etdirilməsi Naxçıvanın daha müasir, rahat və iqtisadi baxımdan fəal regiona çevrilməsi üçün yeni imkanlar yaradır.

Ən mühüm məqam isə budur ki, bu layihələr Naxçıvanın yalnız bugünkü ehtiyaclarını qarşılamağa deyil, gələcək inkişafını təmin edəcək infrastruktur bazasının formalaşdırılmasına hesablanıb.

Beləliklə, Prezident İlham Əliyevin Naxçıvanın sosial-iqtisadi inkişafının sürətləndirilməsi ilə bağlı qərarı muxtar respublikanın inkişaf siyasətində növbəti mühüm mərhələ kimi dəyərləndirilə bilər. 258 milyon manatlıq paket Naxçıvanda enerji təhlükəsizliyindən nəqliyyata, təhsildən sosial rifaha qədər geniş spektri əhatə etməklə dövlətin regionun gələcəyinə uzunmüddətli baxışını nümayiş etdirir.

Nəticə etibarilə, məqsəd yalnız yeni yollar, binalar və enerji obyektləri yaratmaq deyil. Əsas hədəf Naxçıvanda insanların yaşayış səviyyəsinin yüksəldilməsi, iqtisadi fəallığın artırılması, yeni məşğulluq imkanlarının yaradılması və muxtar respublikanın Azərbaycanın ümumi inkişafında daha böyük rol oynaması üçün möhkəm zəmin formalaşdırmaqdır.

KONKRET.az-ın Analitik Qrupu