Avrasiya İqtisadi Birliyinin parlamamasının əsas səbəbi Rusiyanın iqtisadi maraqları deyil, siyasi maraqları ön plana çəkməsidir.

Fərqli baxışdan tənqid

Gələn ilin 1 yanvar tarixində Birliyin yaradılması haqqında sazişin qüvvəyə minməsindən beş ili tamam olur. Təşkilat ilk ildönümünü ən pis vəziyyətdə qeyd edir.

Oktyabrın 18-də Metropoliten İdarəetmə Akademiyasında bir yığıncaqda çıxış edən Alexander Lukashenko növbəti dəfə Avrasiya İqtisadi Birliyi ilə bağlı bir sıra ciddi açıqlamalar verib.

Bundan bir qədər sonra Minskdə “Avrasiya İqtisadi Birliyi regional inteqrasiya prosesləri kontekstində: yeni çağırışlar və imkanlar” adlı beynəlxalq konfrans keçirilib və bu konfransda bir çox ekspertlərin də tənqidi fikirləri olub.

Bu hadisələr, əlbəttə ki, fərqli əhəmiyyətə malikdir, lakin onlar hər şeyin qaydasında olmadığını göstərir.

Birlik ölkələri arasında ticarətin səviyyəsi çox aşağıdır

Əksər hallarda bu vəziyyət iqtisadi səbəblərdən qaynaqlanır. Əvvəla, vahid iqtisadi məkanın yaradılması 2012-ci ildə geri elan olunmasına baxmayaraq ticarət maneələri davam edir.

Avrasiya İqtisadi Birliyinin bu yaxınlarda İrəvanda keçirilən iclası çərçivəsində Belarus lideri xatırladıb ki, bir neçə onlarla belə maneə var ki, onların aradan qaldırılması üçün işlər çox ləng gedir.

Düzdür, bu məsələdə Belarusun özü də günahsız deyil. Avrasiya İqtisadi Komissiyasının məlumatına görə, mövcud maneələrin sayı (47) digər üzv ölkələrin göstəriciləri ilə olduqca müqayisə olunur: Qazaxıstan – 51, Rusiya – 55, Ermənistan və Qırğızıstan – hər biri 46.

Malların yalnız öz ölkələrinin gömrük orqanlarında elan edilə biləcəyi mövqeyi inteqrasiyaya kömək etmir.

Digər ciddi bir maneə ortaq ticarət siyasətinin olmamasıdır ki, bu da Rusiyanın eqosentrik siyasətinin nəticəsidir. Daha dəqiq desək, Rusiya bir sıra dövlətlərə qarşı birtərəfli sanksiyalar tətbiq etməklə bu problemlərin artmasına səbəb olub.

Moskva bu barədə tərəfdaşlarla heç bir halda məsləhətləşmir. Nəticədə Rusiya Avrasiya inteqrasiyasının əsas prinsiplərindən birinə tamamilə zidd olan dövlət sərhədi boyu malların daşınmasına nəzarət edir.

Birlikdə qarşılıqlı ticarətin payı praktik olaraq artmır. Bu ilin səkkiz ayındakı ümumi balans hesabatında bu, cəmi 6,1% təşkil edib. 2015-ci ildə bu pay 4,9%, 2012-ci ildə isə Belarus, Qazaxıstan və Rusiyanın Gömrük İttifaqında payı 6,9% təşkil edib.

Düzdür, Belarusda vəziyyət daha yaxşıdır – burada qarşılıqlı ticarət 30% -dən bir qədər çox və ya azdır. Hansı ki, bu, ölkəni daha həssas edir, çünki demək olar ki, bütün bu dövriyyə Rusiyanın üzərinə düşür.

Məlumat üçün: Təşkilatın bərabər olmağa can atdığı Avropa Birliyində üzv dövlətlərin bir-biri ilə ticarəti ümumi 60% -dən 65% -ə qədərdir.

Kremlin ağlına nə gəlir?

Bununla yanaşı, hər baxımdan Birliyə açıq şəkildə hakim olan Rusiyanın əslində təşkilatın sənədlərində elan olunanlardan tamamilə fərqli hədəflər qoyması şübhəsi var.

Bu cür düşüncələrə onun bir sıra postsovet dövlətlərinə münasibətdə apardığı uzunmüddətli siyasət səbəb olur.

Xüsusilə təsirlənənlər gələcəyini yenidən Moskva ilə bağlamaq istəməyənlər idi. Gürcüstan və Moldovaya qarşı yönəlmiş çoxsaylı iqtisadi məhdudiyyətləri, eləcə də Gürcüstan və Ukraynaya qarşı birbaşa silahlı hərəkətləri xatırlatmaq kifayətdir.

Demək olar ki, bütün digər MDB dövlətləri tədricən birləşmək yolu ilə imperiyanın dirçəlişinə arxalanaraq Moskvanın himayəsi altında iqtisadi və hərbi-siyasi quruluşa cəlb edilib.

Ancaq məlum oldu ki, Moskva ilə ən yaxın inteqrasiya əlaqələri olan rəsmi Minsk də bu seçimlə razılaşmır.

Birlik dövlətindəki hadisələrin cari inkişafına əsaslanaraq güman etmək olar ki, Kreml əvvəlcə Belarusu bu və ya digər şəkildə sıxışdırmaq qərarına gəldi. Bundan sonra, Ermənistan və Qırğızıstanla yanaşı, hər hansı bir siyasi komponenti rədd edən Qazaxıstanın öhdəsindən gəlmək daha asan olacaq.

Qazaxıstanın tanınmış siyasi və ictimai xadimi Dosım Satpayev etiraf edir ki, “Rusiya iqtisadi maraqlardan daha çox siyasi maraqları birinci yerə qoyur”. Ona görə də Birlik gələcəkdə Moskvanın tərəfdaşları üçün bir çox problem yaradacaq.

Uzun illər Vladimir Putinin müşaviri olmuş Qlazyevin Avrasiya İqtisadi Komissiyasının inteqrasiya və makroiqtisadiyyat naziri vəzifəsinə son təyin olunması da bu versiyaya dəlalət edir.

Rus publisisti Arkadiy Dubnovun qeyd etdiyi kimi, Kreml Qərbə qarşı bu quruluşda təşkilat yaradırsa, hələ ki, uduzur.

Belarus hakimiyyəti bu baxımdan Birliyi tənqid etmək hüququ və səbəbi var, lakin bu hüquqdan ehtiyatla istifadə edilməlidir. Çünki təşkilat yoxa çıxarsa, rəsmi Minsk Moskva ilə üz-üzə qalacaq.

Hazırladı: Fadil PAŞAYEV