Dünyada ilan növlərinin yayılması olduqca qeyri-bərabərdir. Bəzi ölkələrdə sürünənlərin sayı nisbətən az olduğu halda, tropik iqlimə və mürəkkəb relyefə malik ərazilərdə yüzlərlə ilan növünə rast gəlinir.
Xüsusilə Meksika, Braziliya və İndoneziya ilan müxtəlifliyinə görə dünyanın ən zəngin ölkələri hesab olunur. Bu ərazilərdə həm zəhərsiz, həm də insan həyatı üçün təhlükəli ilan növləri yaşayır.
Bəs ilanların ən çox yayıldığı ölkələr hansılardır və bu canlılar niyə məhz həmin ərazilərdə geniş yayılıb?
Meksika və Braziliya liderdir
Meksika dünyada ən çox ilan növünün qeydə alındığı ölkə kimi göstərilir. Pravda.Ru-nun məlumatına görə, ölkədə 438 ilan növü qeydə alınıb. Yenilənmiş məlumat bazalarında bu rəqəmin 450-dən çox olduğu bildirilir.
Meksikanın ilan müxtəlifliyi onun coğrafi xüsusiyyətləri ilə bağlıdır. Ölkədə səhralar, yüksək dağlıq ərazilər və rütubətli meşələr bir arada mövcuddur. Bu isə müxtəlif ilan növlərinin yaşaması üçün əlverişli şərait yaradır.
Meksika dünyada ən çox zınqırovlu ilan növünün yaşadığı ölkə kimi də tanınır. Bundan başqa, yalnız bu ərazidə rast gəlinən çoxsaylı endemik ilan növləri mövcuddur.
Braziliya isə ilan müxtəlifliyinə görə ikinci yerdə qərarlaşır. Ölkədə 420-yə yaxın ilan növü qeydə alınıb. Müasir qiymətləndirmələrdə bu rəqəmin 452-yə çatdığı göstərilir.
Amazon meşələri ilanlar üçün olduqca əlverişli yaşayış məkanıdır. Burada nəhəng anakondalar, təhlükəli bushmasterlər və digər çoxsaylı ilan növləri məskunlaşıb.
Amazon hövzəsində sıx bitki örtüyü və bol qida ehtiyatı ilanların ilboyu aktiv qalmasına imkan verir.
İndoneziya, Vyetnam və Malayziya da siyahıdadır
İndoneziya 376 ilan növü ilə dünyanın ən zəngin üç ölkəsindən biridir.
Ölkənin 17 minə yaxın adadan ibarət olması ilan müxtəlifliyinin formalaşmasına mühüm təsir göstərib. Adaların bir-birindən təcrid olunması nəticəsində müxtəlif ərazilərdə fərqli ilan növləri meydana gəlib.
İndoneziyada pitonlar, kobralar və dəniz ilanları geniş yayılıb.
Vyetnamda 226, Malayziyada isə 216 ilan növünün olduğu bildirilir. Hər iki ölkənin tropik meşələri sürünənlər üçün əlverişli yaşayış mühiti yaradır.
Alimlərin fikrincə, Cənub-Şərqi Asiyanın ada ekosistemləri yeni növlərin yaranması üçün xüsusi şərait formalaşdırır. Ayrı-ayrı adalarda yaşayan ilan populyasiyaları zaman keçdikcə müxtəlif qida mənbələrinə və iqlim şərtlərinə uyğunlaşır.
Avstraliya: İlan növü azdır, təhlükə böyükdür
Avstraliya ilan müxtəlifliyinə görə ilk sıralarda olmasa da, zəhərli ilanların yayılması baxımından diqqət çəkir.
Ölkədə təxminən 215 ilan növü yaşayır. Lakin burada zəhərli ilanların payı yüksəkdir. Taypanlar və pələng ilanları Avstraliya faunasının ən təhlükəli nümayəndələri sırasında yer alır.
Bu səbəbdən Avstraliyada yaşayan ilanların insan üçün yaratdığı təhlükə onların ümumi sayından daha çox zəhərlilik xüsusiyyətləri ilə bağlıdır.
Bununla belə, ölkədə zəhərsiz pitonlar və digər ilan növləri də mövcuddur. Yəni Avstraliyada bütün ilanların zəhərli olması barədə təsəvvür doğru deyil.
İlanlar niyə məhz bu ölkələrdə çoxdur?
İlan müxtəlifliyinin yüksək olmasına əsasən üç amil təsir edir:
1. Tropik iqlim
İsti hava və yüksək rütubət ilanların aktiv həyat sürməsi üçün əlverişli şərait yaradır. Bu ərazilərdə sürünənlər uzunmüddətli qış yuxusuna ehtiyac duymur.
2. Mürəkkəb relyef
Dağlar, meşələr, çay hövzələri və müxtəlif iqlim qurşaqları çoxsaylı yaşayış məkanları formalaşdırır. Nəticədə fərqli ilan növləri ayrı-ayrı ekoloji şəraitə uyğunlaşır.
3. Ada təcridi
Adalarda yaşayan ilan populyasiyaları digər ərazilərdən təcrid olunduğu üçün zaman keçdikcə özünəməxsus xüsusiyyətlər qazana bilir. Bu proses yeni və yalnız həmin ərazidə rast gəlinən növlərin yaranmasına səbəb olur.
İlan növlərinin sayı niyə dəyişir?
İlanların sayına dair məlumatlar daim yenilənir. Bunun əsas səbəbi elmi araşdırmaların davam etməsidir.
Genetik tədqiqatlar nəticəsində əvvəllər bir növ hesab edilən ilan qruplarının əslində bir neçə fərqli növdən ibarət olduğu müəyyənləşdirilə bilər.
Bundan başqa, Amazon meşələri kimi çətin keçilən ərazilərdə yeni ilan növlərinin aşkarlanması da davam edir.
Ən böyük ilanlar hansı ölkələrdə yaşayır?
Dünyanın ən iri ilanları, o cümlədən anakondalar və torlu pitonlar, əsasən tropik iqlimə malik ölkələrdə yayılıb.
İsti hava və yüksək rütubət bu canlıların inkişafı üçün əlverişli şərait yaradır. Lakin ilanların ölçüsü yalnız iqlimlə deyil, növün bioloji xüsusiyyətləri və qida imkanları ilə də bağlıdır.
Ümumiyyətlə, dünyada ilan müxtəlifliyi ən çox tropik iqlimə, bol qida ehtiyatına və mürəkkəb relyefə malik ölkələrdə müşahidə olunur. Meksika, Braziliya və İndoneziya bu baxımdan lider mövqedədir.
Avstraliya isə ilan növlərinin ümumi sayına görə ilk üçlükdə yer almasa da, zəhərli ilanların geniş yayılması ilə seçilir.
Beləliklə, ilanların çoxluğu hər zaman təhlükənin yüksək olması demək deyil. Bəzi ölkələrdə ilan növlərinin sayı çox olsa da, onların böyük hissəsi insan üçün zərərsizdir. Digər ərazilərdə isə daha az sayda ilan növü ciddi təhlükə yarada bilər.
Rəsmiyyə Şərifova,
KONKRET.az