1991-ci ildə bir qadın demək olar ki, mümkünsüz hesab olunanı bacardı: dünyanın ən təcrid olunmuş yerli icmalarından biri sayılan sentinellilərlə əlaqə qurdu.

Söhbət hind antropoloqu Madhumala Çattopadhyayedən gedir. O, Andaman adalarının ən qapalı icmalarından birinin həyatını öyrənmək üçün qeyri-adi ekspedisiyada iştirak edib.

Şimali Sentinel adasının sakinləri uzun illərdir xarici dünya ilə əlaqədən uzaq yaşayırlar. Onların yad insanlara qarşı ehtiyatlı və bəzən aqressiv davranması barədə çoxsaylı məlumatlar var. Buna görə də Hindistan hakimiyyəti sonradan adaya yaxınlaşmamaq və sentinelliləri kənar müdaxilələrdən qorumaq siyasətini seçib.

Madhumala isə sonrakı müsahibələrindən birində Andaman tayfaları ilə apardığı altı illik tədqiqatlardan danışarkən belə deyib:

«“Altı il ərzində Andaman tayfalarının həyatını araşdırdığım müddətdə heç bir yerli sakin mənə pislik etmədi. Bu tayfalar texnoloji inkişaf baxımından çox geridə ola bilərlər, amma sosial baxımdan bizdən çox irəlidədirlər”.»

Şimali Sentinel adasının sirli sakinləri

Sentinellilər Benqal körfəzində yerləşən Andaman adalarının tərkibindəki Şimali Sentinel adasında yaşayırlar.

Onlar Andaman və Nikobar adalarının yerli xalqları arasında ən az təmas qurulan icmalardan biridir. Bölgədə sentinellilərlə yanaşı, jarava, onge və digər yerli icmalar da yaşayır. Lakin onların xarici dünya ilə münasibəti eyni deyil.

Sentinellilər xüsusilə qapalı həyat tərzləri ilə tanınırlar. Xarici şəxslərin adaya daxil olması isə Hindistan qanunvericiliyinə əsasən qadağandır. Bunun əsas səbəblərindən biri onların xarici xəstəliklərə qarşı immunitetinin zəif ola bilməsi və kənardan gətirilən infeksiyaların icma üçün ciddi təhlükə yaratmasıdır.

Hindistan hökuməti dəfələrlə əlaqə yaratmağa cəhd göstərsə də, sonradan sentinelliləri öz həyatlarına müdaxilədən qorumaq məqsədilə “toxunulmazlıq” siyasətinə üstünlük verib.

2018-ci ilin noyabrında amerikalı xristian missioner Con Çau qanunsuz şəkildə adaya yaxınlaşaraq sentinellilərlə əlaqə yaratmağa çalışdı. Onun səfəri faciə ilə nəticələndi və Çau öldürüldü. Bu hadisə dünyanın diqqətini bir daha Şimali Sentinel adasına və onun sakinlərinin xarici dünyadan uzaq həyatına yönəltdi.

Sentinellilərin adaya yaxınlaşan balıqçı qayıqlarına və uçuş aparatlarına ox atması barədə də məlumatlar var. Bütün bunlar onların yad insanlarla təmas istəmədiyini göstərir.

Məhz buna görə 1991-ci ildə baş verən hadisə xüsusilə diqqətçəkən idi.

Sirli təmasın “açarı” kokos oldu

Həmin ekspedisiyaya tanınmış antropoloq T. N. Pandit rəhbərlik edirdi. Madhumala Çattopadhyaya da ekspedisiyanın iştirakçılarından biri idi.

Təmas zamanı ekspedisiya qayığı adaya yaxınlaşanda sahildə yerli sakinlərin olduğu görüldü. Ekspedisiya üzvləri sahilə kokos atmağa başladılar. Məqsəd sadə idi: yad niyyətlərinin olmadığını göstərmək.

Əvvəlcə ehtiyatla davranan sentinellilər sonradan suya yaxınlaşaraq kokosları götürməyə başladılar.

Madhumala da suya girərək kokosları toplamağa kömək etdi.

Bu, gözlənilməz bir nəticə idi. Tədqiqatçıların fikrincə, ekspedisiyada qadının iştirak etməsi də yerli sakinlərin özlərini daha az təhlükədə hiss etməsinə təsir göstərmiş ola bilər. Madhumalanın sakit davranışı və gətirilən kokoslar isə qarşılıqlı etimadın yaranmasına imkan verib.

İlk təmasdan sonra Madhumala adaya bir daha gedib və yenə kokos aparıb. Bu dəfə də görüşün nisbətən sakit keçdiyi bildirilir.

Beləliklə, illərlə xarici dünyadan uzaq qalan bir icma ilə ünsiyyət qurmaq üçün böyük texnologiyalara və mürəkkəb diplomatik üsullara yox, sadəcə kokoslara ehtiyac yaranmışdı.

“Dost, bura gəl”

Madhumalanın Andaman adalarının yerli xalqları ilə əlaqələri bununla bitmirdi.

O, digər ekspedisiyalarda da iştirak edib və xüsusilə Jarava icması ilə yaxın təmas qurub.

1991-ci ildə Jaravalarla keçirilən ekspedisiya zamanı Madhumala əvvəlcə qayığı tərk etməyib. Lakin onu görən yerli qadınlar tədqiqatçıya yaxınlaşmağa başlayıblar.

Mənbələrdə onların “Milale chera” ifadəsini işlədərək onu yanlarına çağırdıqları bildirilir. Bu ifadə “Dost, bura gəl” kimi tərcümə olunur.

Daha sonra qadınlar bir növ qarşılanma mərasimi keçirib və Madhumalaya yaxınlaşıblar. Onlar onun saçına və dərisinə maraq göstərərək onu diqqətlə müşahidə ediblər.

Madhumala bir müddət Jarava icmasının arasında yaşayıb, onlarla eyni qidanı bölüşüb, gündəlik həyatlarına yaxından bələd olub və tibbi yardımla bağlı fəaliyyətlərdə iştirak edib. Yerli qadınlar onu öz çevrələrinə qəbul edib, hətta uşaqları qucağında saxlamağına icazə veriblər.

Beləliklə, antropoloq üçün bu səfər sadəcə elmi araşdırma deyil, başqa bir həyat tərzini içəridən müşahidə etmək imkanı olub.

12 yaşından başlayan arzu

Madhumalanın Andaman xalqlarına marağı isə uşaqlıqdan başlayıb.

Onun cəmi 12 yaşı olanda artıq bu icmalarla tanış olmaq arzusunda olduğu bildirilir. Məktəbi bitirdikdən sonra Kəlküttə Universitetində antropologiya təhsili alıb.

O hesab edirdi ki, antropologiya Andaman xalqlarının dünyasına açılan bir növ “pasport”dur.

Sonrakı illərdə bu seçim onun həyatının əsas istiqamətinə çevrildi.

Madhumala Andaman adalarının bir sıra yerli icmaları ilə təmas quran azsaylı tədqiqatçılardan biri oldu. Daha da önəmlisi isə onun Şimali Sentinel adasının sakinləri ilə nisbətən sakit təmas qurmağı bacaran nadir şəxslər sırasında yer alması idi.

Bəs sonra?

Madhumala Çattopadhyayanın hekayəsinin ən maraqlı tərəflərindən biri də budur ki, bütün bu qeyri-adi təcrübələrə baxmayaraq, onun adı geniş ictimaiyyətə çox da tanış deyil.

Bir vaxtlar dünyanın ən qapalı icmalarından birinə yaxınlaşan, Andaman xalqları ilə uzun müddət yaşayan və antropoloji tədqiqatlar aparan qadın sonradan Hindistanın dövlət strukturlarından birində çalışıb.

Onun həyatı bir daha göstərir ki, bəzən ən çətin sərhədləri silah, texnologiya və ya güc deyil, səbir, ehtiyat və qarşı tərəfin dünyasına hörmət aşır.

Sentinellilərlə bağlı hekayədə isə bunun simvolu bir neçə kokos oldu.

Çünki bəzən bir insanla danışmağın ilk yolu onun dilini bilmək yox, onun qorxularını anlamaqdır.

Hazırladı: Natiq Səlim,
KONKRET.az