Azərbaycan manatının ABŞ dollarına nisbətdə məzənnəsinin uzun müddətdir sabit qalmasına baxmayaraq, bazarda bir sıra məhsul və xidmətlərin qiymətlərində artım müşahidə olunur.
Bu vəziyyət istehlakçılar üçün haqlı olaraq sual yaradır: məzənnə dəyişmirsə, qiymət artımının əsas səbəbi nədir?
Mövzu ilə bağlı KONKRET.az-a danışan beynəlxalq idarəetmə sistemləri üzrə mütəxəssis Asif İbrahimov bildirib ki, qiymətlərin formalaşmasına yalnız dollar-manat məzənnəsi təsir etmir.
Onun sözlərinə görə, daxili bazarda bahalaşma bir sıra iqtisadi amillərin eyni vaxtda təsiri nəticəsində baş verə bilər.
“İlk növbədə istehsal və logistika xərclərinin artması qiymətlərə təsir göstərir. Yanacaq, enerji, daşınma, anbar, əməkhaqqı və digər xərclərdə artım baş verdikdə, sahibkarlar həmin xərcləri məhsulun son qiymətinə daxil etməyə məcbur qalırlar.
Digər mühüm amil isə idxal qiymətləridir. Dolların məzənnəsi dəyişməsə belə, xarici ölkələrdə məhsulun, xammalın və ya avadanlığın qiyməti yüksələ bilər. Bu zaman Azərbaycana gətirilən məhsul daha baha başa gəlir və nəticədə daxili bazarda da qiymətlər artır”, – deyə ekspert qeyd edib.
Asif İbrahimovun sözlərinə görə, tələb və təklif arasındakı dəyişikliklər də qiymətlərin yüksəlməsində mühüm rol oynayır.
“Müəyyən məhsula tələbat artdığı, lakin təklif eyni səviyyədə qaldığı halda, bazarda qiymətlərin yüksəlməsi mümkündür. Mövsümi amillər də xüsusilə kənd təsərrüfatı məhsullarının qiymətlərində ciddi dəyişikliklər yarada bilər.
Bundan başqa, ümumi inflyasiya prosesləri də nəzərə alınmalıdır. Rəqabətin səviyyəsi və bazardakı qiymət davranışı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Eyni məhsulu satan şirkətlərin sayı az olduqda və bazarda rəqabət zəif olduqda, qiymətlərin artması daha asan baş verə bilər”, – deyə İbrahimov vurğulayıb.
İbrahimovun fikrincə, bu səbəbdən bazarda baş verən hər bir bahalaşmanı yalnız dolların məzənnəsi ilə əlaqələndirmək düzgün yanaşma deyil. Qiymətlərin dəyişməsi həm xarici, həm də daxili iqtisadi amillərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində formalaşır.
Beləliklə, dolların məzənnəsinin sabit qalması avtomatik olaraq bütün məhsul və xidmətlərin qiymətlərinin dəyişməz qalacağı anlamına gəlmir. Xammal, logistika, enerji, əməkhaqqı, idxal qiymətləri, tələb-təklif nisbəti, inflyasiya və bazardakı rəqabət səviyyəsi qiymətlərin formalaşmasına təsir edən əsas amillər sırasında yer alır.
Aynurə İsmayıl
KONKRET.az