Yaxın bir neçə il ərzində vətəndaşlar məhz ağıllı alqoritmlərin yaratdığı problemlərlə üzləşəcəklər. Sosial şəbəkələrdə, smartfonlarda, kompüterlərdə… Süni intellekt (Sİ) texnologiyalarının yaratdığı təhlükələr getdikcə artacaq və bu proses sanki spiralvari şəkildə güclənəcək. Kimlərsə səs və hesab saxtakarlığının qurbanı olacaq, kimlərinsə telefonları və ən vacib tətbiqləri bloklanacaq. Başqalarının bank hesablarından pul çıxarılacaq, şəxsi məlumatları ələ keçirilərək müxtəlif məqsədlər üçün istifadə olunacaq.
Bütün bunlar isə cəmiyyətin böyük əksəriyyətinin susqunluğu fonunda baş verəcək. Eyni zamanda, rəqəmsal platformalarda istifadəçilərə getdikcə daha güclü elektron köməkçilər təqdim ediləcək. Süni intellekt artıq bir sıra sahələrdə mütəxəssisləri əvəz etməyə başlayıb. Yaxın gələcəkdə bir çox insan Sİ-siz həyatı təsəvvür belə edə bilməyəcək. Hətta əvvəllər bu texnologiya olmadan necə işlədiklərini, proqramlar, mətnlər və digər məhsullar yaratdıqlarını anlamaqda çətinlik çəkəcəklər.
Bir sözlə, süni intellekt bir neçə il əvvəl internet və mobil rabitənin həyatımıza daxil olaraq gündəlik yaşamın ayrılmaz hissəsinə çevrilməsi kimi, cəmiyyətin bütün sahələrinə nüfuz edəcək.
Nəticədə dövlət xidmətlərindən istifadə zamanı da alqoritmlərdən yan keçmək mümkün olmayacaq. Vergi, sığorta, pensiya, səhiyyə və digər dövlət platformalarına müraciət edən vətəndaşlar qərarlarını, müraciətlərini və gündəlik ehtiyaclarını bu sistemlər vasitəsilə həll etməli olacaqlar. Alqoritmlər kütləvi şəkildə cərimələr tətbiq edəcək, vergi borclarını hesablayıb tutacaq, vətəndaşları həkim qəbuluna yazacaq, məsləhətlər verəcək və müxtəlif xidmətləri həyata keçirəcək.
Bütün bunların səbəbi alqoritmlərin insanlardan daha ağıllı və ya daha səmərəli olması deyil. Hətta onların cəmiyyət üçün mütləq zərurətə çevrildiyini də demək olmaz. Məsələn, mağazalarda özünəxidmət kassalarının tətbiqi hələlik bir çox hallarda gözlənilən üstünlüklərdən daha çox problem yaradır. Buna baxmayaraq, belə sistemlər getdikcə daha geniş miqyasda tətbiq edilir.
Məsələ ondadır ki, alqoritmlər gələcək rəqəmsal maliyyə sisteminin ayrılmaz elementinə çevriləcək. Bu sistem isə rəqəmsal ödəniş vasitələri üzərində qurulacaq və maliyyə əməliyyatlarının böyük hissəsi məhz həmin texnologiyaların nəzarətindən keçəcək.
Mahiyyət etibarilə, alqoritmlər tədricən virtual pul kisələrinə çevriləcək. Onlar sadəcə pulumuzla özümüz arasında vasitəçi rolunu oynamayacaqlar. Nəyin alınmasına, pulun hara xərclənməsinə, hansı əməliyyatların həyata keçirilməsinə icazə veriləcəyinə qərar verən əsas mexanizmlərdən birinə çevriləcəklər. Bütün pul köçürmələri və maliyyə əməliyyatları da bu sistemlərin nəzarəti altında olacaq.
Beləliklə, bir gün insan öz puluna sahib olsa da, ondan necə və harada istifadə edəcəyinə özü qərar verə bilməyəcəyi vəziyyətlə üzləşə bilər. Şəxsi seçimlərin, maliyyə azadlığının və müstəqilliyin alqoritmlərin müəyyən etdiyi çərçivələrə sıxışdırılması riski getdikcə aktuallaşacaq.
Və bəlkə də gələcəyin ən böyük paradoksu elə bu olacaq: Heç nəyimiz olmayacaq, amma bizə xoşbəxt olduğumuz deyiləcək.
Müəllif: Aleksandr Morozov
Hazırladı: Rəsmiyyə Şərifova,
KONKRET.az
