Benediktin rahibələri oyaq qaldıqları 19 saatın 14 saatını dua etməklə keçirirdilər. Köhnə Rejim dövründə qadın monastırlarında zaman fiziki ölçü vahidi deyil, axirət həyatına yatırılan sərmayə hesab olunurdu. Dua cədvəli həm gündüzü, həm də gecənin müəyyən hissəsini əhatə edir, sutkanın demək olar ki, bütün vaxtını ilahi xidmətə həsr edirdi.

1610-cu ildən sonra monastırların sürətlə çoxaldığı dövrdə qızların təhsili üçün xüsusi infrastruktur formalaşmağa başladı. Bu sistem sonrakı iki əsr ərzində fəaliyyət göstərdi. Rahibələr şəhər hakimiyyətləri ilə müqavilələr bağlayır, monastırın qapısını döyən hər kəsi ödənişsiz öyrətməyi öhdələrinə götürürdülər.

Sərt təcrid şəraitində yaşamalarına baxmayaraq, rahibələr cəmiyyətlə real əlaqələrini qoruyub saxlayırdılar. Bu əlaqələr yalnız təhsillə məhdudlaşmırdı. Onlar da digər şəhər sakinləri kimi yerli notariusların, həkimlərin, qəssabların və baqqalların xidmətlərindən istifadə edirdilər. Beləliklə, monastıra ət gətirən qəssab belə, istər-istəməz ilahi ibadətin maddi təminatının bir hissəsinə çevrilirdi.

Həmin dövrdə qadınlar üçün cəmiyyətin müəyyən etdiyi cəmi iki əsas həyat yolu vardı: ana olmaq və ya rahibəliyi seçmək. Monastır təhsili qızları hər iki rola hazırlayırdı. Maraqlıdır ki, bu iki həyat modelinin tələb etdiyi bacarıqlar arasında ciddi oxşarlıqlar mövcud idi.

Hələ qədim monastır qaydalarını müəyyənləşdirən Paxomi bütün namizədlərin oxumağı bacarmasını tələb edirdi. Bu prinsip qadın monastırlarında da qorunub saxlanılırdı. Lakin təhsildə əsas diqqət dünyəvi biliklərə deyil, dini mətnlərə yönəldilirdi.

Fənlər əhəmiyyətinə görə ciddi ardıcıllıqla tədris olunurdu: katexizis, oxu, əl işləri, yazı və hesab. Tədris proqramının əsasını kardinal Roberto Bellarminin katexizisi təşkil edirdi. Rahibələr bu kitabı həftədə dörd dəfə oxuyur, bazar günləri və dini bayramlarda isə monastırın qəbul otaqlarında əlavə dərslər keçirirdilər.

Şagird növbəti mərhələyə keçməzdən əvvəl əvvəlki mərhələni tam mənimsəməli idi. Nəticədə, əgər uşaq Bellarminin dini məntiqini qavraya bilmirdisə, onun təhsilində irəliləmək imkanları da məhdudlaşırdı. Belə bir sistemdə dini bilikləri mənimsəmək bacarığı ilə əl işləri arasında qəribə bir təhsil maneəsi yaranırdı.

Monastır həyatının məkan və zaman quruluşu kollektiv ibadət prinsipi üzərində qurulmuşdu. Daxili həyət, örtülü dəhlizlər (klaustr), qapalı monastır ərazisi, eləcə də günün saatlarını və dini təqvimi müəyyən edən qaydalar sərt həyat çərçivəsi yaradırdı.

Əmək və ibadət bir-birindən ayrılmırdı. Rahibələr işləyərkən də dua edir, gördükləri işi özlüyündə dini xidmət hesab edirdilər.

Dəqiq vaxtölçən cihazların olmadığı dövrdə bu cədvəldə müəyyən elastiklik mövcud idi. Liturgik saatların müddətini günəşin hərəkəti müəyyənləşdirirdi. Buna görə də monastır həyatı yayda daha uzun, qışda isə daha qısa gündüz rejiminə uyğunlaşırdı. Hətta şagirdlərin hesab dərslərinin müddəti də mövsümdən asılı olaraq dəyişə bilirdi. Belə bir mühitdə astronomiya və təbiət hadisələri də dini həyatın tələblərinə tabe edilmişdi.

Mütləq intizamı təmin etmək üçün müəllimələr bilik səviyyələri təxminən eyni olan şagirdləri cütlərə ayırırdılar. Onlar oxu, dua və katexizis üzrə bir-biri ilə yarışmalı idilər. Qızlar bir-birinin oxusunu dinləyir, səhvlərini müəyyənləşdirir və düzəldirdilər.

Ursulin rahibələri isə daha böyük ictimai məqsəd güdürdüklərini açıq şəkildə bəyan edirdilər: gənc qızlar ailələrini, ailələr əyalətləri, əyalətlər isə nəhayət bütün dünyanı dəyişdirəcəkdi.

Bu, əslində, cəmiyyətə təsir göstərmək üçün mərhələli strategiya idi. Qızların tərbiyəsi vasitəsilə ailələrə, ailələr vasitəsilə isə bütöv cəmiyyətə təsir etmək nəzərdə tutulurdu.

Bütün bu iddialı məqsədlərə baxmayaraq, rahibələrə öz qəzəblərinə nəzarət etmək, şagirdləri təhqir etməmək və onlarla kobud rəftar etməmək ciddi şəkildə tapşırılırdı. Uşaqlara son dərəcə həssas və kövrək varlıqlar kimi yanaşılmalı idi.

Bu yanaşmanın özünəməxsus məntiqi vardı: qorxu içində böyüyən, daim ağlayan və müəlliməsindən çəkinən uşaq vasitəsilə cəmiyyəti dəyişdirmək mümkün deyildi.

Tədrislə yanaşı, rahibələr başqa insanların əvəzinə dua etmək məsuliyyətini də daşıyırdılar. Bu, dünyəvi həyatla məşğul olduqları üçün kifayət qədər vaxt ayıra bilməyən və ya özlərini dini baxımdan yetərincə müqəddəs hesab etməyən insanların adından edilirdi.

Günahkarlıq hissi və axirət məhkəməsi qorxusu ilə yaşayan varlı himayədarlar rahibələrin fasiləsiz duaları müqabilində yeni monastırların yaradılmasını maliyyələşdirirdilər.

Şagirdlərin gündəlik həyatının böyük hissəsi də dini məşğələlərə və düzgün davranış qaydalarının mənimsənilməsinə həsr olunurdu. Səhər yuxudan oyanmaq, gündəlik işləri yerinə yetirmək, axşam soyunmaq və yatmağa getmək üçün ayrıca dualar mövcud idi. Beləliklə, günün demək olar ki, hər bir hərəkəti dini qaydalarla əhatə olunurdu.

Bədən isə iffət və təvazökarlıq vasitəsilə daim nəzarətdə saxlanmalı olan bir problem kimi qəbul edilirdi. Qızlardan hətta tamamilə təbii və qanuni fiziki həzzlərdən də imtina etmək tələb olunurdu.

Fiziki təmkin son həddə çatdırılmışdı. Ciddi zərurət olmadan başqa bir insana toxunmaq belə qadağan edilirdi. Sözlərə nəzarət etmək, az yemək, dünyəvi kitablardan uzaq durmaq, hisslərə zövq verən məşğuliyyətlərdən çəkinmək tələb olunurdu.

Bütün bunların məqsədi qızlarda yeni vəftiz olunmuş körpənin məsumluğunu qorumaq idi.

Beləliklə, monastır divarları arxasında böyüyən, dindar ailələrdən gələn qızlar hesab aparmaqdan tutmuş geyinib-soyunmağa qədər həyatın hər bir mərhələsini dini qaydalar əsasında yerinə yetirən, davranışları əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş itaətkar fərdlərə çevrilirdilər.

Bu təhsil sistemi bir tərəfdən qızlara oxumaq, yazmaq və hesab aparmaq imkanı yaradır, digər tərəfdən isə onların dünyagörüşünü, gündəlik davranışlarını və şəxsi seçimlərini sərt dini çərçivələr daxilində formalaşdırırdı.

Hazırladı: Rəsmiyyə Şərifova,
KONKRET.az