Fransa imperatoru Napoleon Bonapartın hərbi uğurlarının mühüm səbəblərindən biri düşmən haqqında vaxtında və dəqiq məlumat əldə etmək bacarığı idi. Tarixçi Devid Çandlerin fikrincə, Napoleonun məşhur “süvari pərdəsi” yaratmaq üçün əlində olduqca effektiv kəşfiyyat vasitəsi vardı. Bu sistemin əsas dayaqlarından biri fransız husar alayları idi.
Qusarlar Napoleon ordusunun ən çevik və hərəkətli süvari birləşmələrindən hesab olunurdu. Onlar yalnız döyüş meydanında düşmənlə üz-üzə gəlmək üçün deyil, həm də kəşfiyyat aparmaq, düşmənin mövqelərini müəyyənləşdirmək, rabitə xətlərini izləmək, təchizat karvanlarına hücum etmək və qarşı tərəfin hərbi planlarını öyrənmək üçün istifadə edilirdilər.
Fransız qusarları cəsarətləri, sürətli hücumları və gözlənilməz basqınları ilə şöhrət qazanmışdılar. Avstriya və Prussiya qoşunlarına qarşı həyata keçirdikləri cəsarətli reydlər onların Avropa hərb tarixində əfsanəvi şöhrət qazanmasına səbəb olmuşdu.
Qusar alaylarının təşkilati quruluşu da onların çevikliyinə uyğunlaşdırılmışdı. Hər bir fransız husar alayı dörd eskadrondan, hər eskadron isə iki rotadan ibarət idi. Hər rotada təxminən 125 hərbçi xidmət edirdi. Beləliklə, tam komplektləşdirilmiş bir alayın şəxsi heyətinin sayı nəzəri olaraq 1000 nəfərə çatırdı.
Lakin real döyüş şəraitində itkilər, xəstəliklər və digər səbəblər üzündən alayların faktiki sayı çox vaxt ştat göstəricisindən aşağı olurdu.
1812-ci ilə, Napoleonun Rusiyaya yürüşü ərəfəsinə gəldikdə, Fransa ordusunda 12 qusar alayı mövcud idi. Onlardan altısı Rusiya yürüşündə iştirak etdi, digər altı alay isə İspaniyada davam edən müharibəyə cəlb olunmuşdu.
Rusiya ordusuna qarşı hərbi əməliyyatlarda 5-ci, 6-cı, 7-ci, 8-ci, 9-cu və 11-ci husar alayları iştirak edirdi.
Bu alaylardan 5-ci, 6-cı, 7-ci, 8-ci və 9-cu qusar alayları marşal Yoahim Müratın komandanlığı altında olan 1-ci, 2-ci və 3-cü ehtiyat süvari korpuslarının tərkibinə daxil idi. 11-ci husar alayı isə marşal Mişel Neyin 3-cü piyada korpusuna təhkim edilmişdi.
“Süvari pərdəsi” nə demək idi?
Napoleonun hərbi strategiyasında süvarilərin əsas vəzifələrindən biri ordunun hərəkətini qorumaq və düşmənin niyyətləri barədə əvvəlcədən məlumat toplamaq idi. “Süvari pərdəsi” adlanan bu taktika yürüş edən ordunun önündə, cinahlarında və müəyyən məsafədə irəlidə hərəkət edən çevik süvari dəstələrindən ibarət idi.
Qusarlar düşmən mövqelərini izləyir, yolları və keçidləri nəzarətdə saxlayır, qarşı tərəfin qoşunlarının sayını və hərəkət istiqamətini müəyyənləşdirirdilər. Eyni zamanda, fransız ordusunun öz mövqelərini və hərəkət planlarını düşmən kəşfiyyatından gizlətməyə çalışırdılar.
Bu sistem Napoleon üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Çünki imperator döyüş meydanında təşəbbüsü ələ keçirməyə, düşmənin planlarını qabaqlamağa və əsas qüvvələrini ən əlverişli istiqamətdə cəmləşdirməyə çalışırdı. Qusarların çevikliyi ona bu məqsədlərə çatmaq üçün mühüm üstünlük verirdi.
1812-ci il Rusiya yürüşündə isə bu süvari qüvvələri xüsusilə böyük əhəmiyyət kəsb edirdi. Napoleonun Böyük Ordusu geniş ərazilərdə irəliləyirdi və belə bir şəraitdə kəşfiyyat, rabitə xətlərinin qorunması, düşmənin hərəkətlərinin izlənilməsi həyati əhəmiyyət daşıyırdı.
Qusarlar təkcə kəşfiyyatçı deyildilər. Zərurət yarandıqda onlar düşmənin kiçik süvari dəstələrinə hücum edir, geri çəkilən qüvvələri təqib edir və əsas ordunun hərəkəti üçün əlverişli şərait yaradırdılar.
Lakin Rusiya yürüşü fransız süvariləri üçün də ağır sınağa çevrildi. Böyük məsafələr, atların yemlə təminatındakı problemlər, xəstəliklər və döyüş itkiləri süvari qüvvələrinin döyüş qabiliyyətini tədricən zəiflətdi.
Napoleonun Rusiyaya yürüşünün uğursuzluğunda süvari qüvvələrinin bu itkiləri də mühüm amillərdən biri oldu.
Natiq Səlim,
KONKRET.az