Rusiya Daxili İşlər Nazirliyi 2027-ci ildə pedofillərin qapalı reyestrini yaratmağı planlaşdırır.
KONKRET.az xəbər verir ki, bunu Dövlət Dumasının deputatı Anastasiya Udaltsova bildirib. İlkin məlumatlara görə, xidmət Rusiya Daxili İşlər Nazirliyinin informasiya sisteminin bir hissəsi olacaq. Bu ideya yeni deyil. İlk ciddi təkliflər hələ 2010-cu ildə uşaqlara qarşı cinayətlərin artmasından narahat olan insan haqları fəalları tərəfindən irəli sürülmüşdü, lakin konkret addım yalnız indi atılır.
Statistika nə deyir?
Rəsmi məlumata görə, Rusiyada hər gün uşaqların cinsi toxunulmazlığına qarşı 40-a yaxın cinayət qeydə alınır — təxminən hər 36 dəqiqədə bir yeni qurban. Lakin məhkum edilmiş pedofillər barədə vahid açıq statistika yoxdur; Daxili İşlər Nazirliyi və İstintaq Komitəsi öz ayrı-ayrı bazalarını saxlayır.
Baş Prokurorluğun məlumatına görə, yetkinlik yaşına çatmayanlara qarşı qeydə alınmış cinsi cinayətlərin sayı illər üzrə belə artıb:
– 2012: ~6 min
– 2016: ~12,4 min (təxminən 52% artım)
– 2019: ~14,8 min (təxminən 20% artım)
– 2025: ~20 min (təxminən 26% artım)
Hüquq-mühafizə orqanları və hüquq müdafiəçiləri hesab edir ki, real say bundan 2-3 dəfə çoxdur, çünki statistikaya yalnız cinayət məsuliyyətinə cəlb olunan hallar düşür — uşaqlar çox vaxt danışmaqdan qorxur, valideynlər isə qalmaqaldan çəkinir.
“Pedofillər əksər hallarda uşaqların yaxınlarıdır”
Pedofilləri tutmaqla məşğul olan hüquq-mühafizə orqanı əməkdaşlarından biri deyib ki, cinayətkarlar çox vaxt uşaqların yaxın qohumları və ya ailə dostlarıdır. Onun sözlərinə görə, “Təhlükəsiz şəhər” video-müşahidə sistemləri sayəsində küçədə baş verən hücumlar və seriyalı təcavüzkarların sayı azalıb, lakin bir çoxu internetə keçib. Orada anonim icmalar yaradaraq uşaqlara intim şəkil və videolar göndərirlər.
Bu yaxınlarda 300-dən çox uşağı intim fotolarını paylaşmağa vadar edən 27 yaşlı moskvalı həbs edilib. Təəssüf ki, ümumi say artmaqda davam edir. Reyestr qərarının səbəbi, ehtimal ki, budur.
Reyestrə gedən uzun yol
– 2010: ilk təkliflər səslənir, lakin mövzu çox həssas hesab edilərək müzakirə mərhələsində qalır.
– 2017: Dövlət Dumasının vitse-spikeri İrina Yarovaya məsələni yenidən qaldırır, ardıcıl cinayətkarlar üçün ömürlük həbsə qədər cəzaların artırılmasını təklif edir.
– 2020: Rıbinskdə (Yaroslavl vilayəti) 8 və 13 yaşlı bacıların qətlindən sonra mövzu yenidən gündəmə gəlir. Qatil əvvəllər də uşaq təcavüzü və qətlinə görə məhkum olunmuşdu. Uşaq Hüquqları üzrə Müvəkkil Anna Kuznetsova ümummilli reyestr və azadlığa çıxandan sonra ömürlük nəzarət tələb edir.
– 2025: “Ədalətli Rusiya” lideri Sergey Mironov və deputat Yana Lantratova İstintaq Komitəsinin rəhbəri Aleksandr Bastrıkinə müraciət edir, federal reyestr təklif edir. Mironov qeyd edir ki, uşaqlara qarşı cinayətlərin sayı 2010–2021 arasında 77%, 2021-dən bəri isə daha 44% artıb, residivizm nisbəti isə 90%-ə çatır.
– 2026, yay: deputat Anastasiya Udaltsova hökumətə rəsmi sorğu təqdim edir. Daxili İşlər Nazirliyi 2027-ci ildə istifadəyə veriləcək xidmət üzərində iş apardığını bildirir. Eyni dövrdə uşaq pornoqrafiyası yayan və zorakılığı əlaqələndirən “Mavi Orkide” cinayətkar şəbəkəsi ilə bağlı geniş rezonans doğuran araşdırma da bu qərara təkan verir.
Açıq sual işarələri
Reyestrlə yanaşı, hüquq-mühafizə orqanları cinsi cinayətlərə görə inzibati nəzarətdə olanlar üçün elektron bilərzik tətbiqi və Cinayət Məcəlləsinin 242.1-ci maddəsinə (uşaq pornoqrafiyası materiallarının istehsalı və dövriyyəsi) dəyişikliklər üzərində də işləyir.
Vəkil Pavel Bobroviç xəbərdarlıq edir ki, ciddi dəyişikliklər edilmədən reyestr real müdafiə vasitəsindən çox formal bürokratik hesabata çevrilə bilər: “Əgər yeni reyestr yalnız Daxili İşlər Nazirliyinin daxili aləti olaraq qalarsa və işçi yoxlamalarına inteqrasiya olunmazsa, əlavə dəyəri minimal olacaq”. O, həmçinin dəli elan edilmiş cinayətkarların statusunu problemli sahə kimi göstərir — formal olaraq cinayət qeydləri olmadığından onlar məhkum edilmişlər reyestrinə düşməyəcək, halbuki eyni cinayətləri törədiblər.
Açıq, yoxsa qapalı?
Deputat Udaltsova reyestrin açıq olmasını müdafiə edir, lakin Daxili İşlər Nazirliyi onun yalnız rəsmi istifadə üçün nəzərdə tutulacağını bildirib. Klinik psixoloq Svetlana Jukova-Valikovskaya hesab edir ki, qapalı reyestr effektiv olmayacaq, çünki dünyada analoji reyestrlər adətən ictimaiyyətə açıqdır və insanların uşaqları yanında kimin yaşadığını bilmək hüququ var. Lakin ABŞ təcrübəsi göstərir ki, açıq bazalar eyni soyadlı günahsız insanların həyatını da məhv edə bilər; Estoniyada isə işəgötürənlər işçiləri reyestrlə yoxlamağa məcburdur və bunu etməyənlər 32 min avroya qədər cərimələnir. Sergeyin fikrincə, Rusiyadakı hazırkı vəziyyət və mentalitet açıq reyestr üçün hələ uyğun deyil.
Psixoloq Jukova-Valikovskaya əlavə edir ki, pedofiliya pozğunluğundan əziyyət çəkən cinayətkarlar öz hərəkətlərinin nəticələrini qabaqcadan qiymətləndirə bilmir və qorxu hiss etmədən cinayəti diqqətlə planlaşdırır. Onun sözlərinə görə, Qərbdə tətbiq olunan məcburi kimyəvi kastrasiya zəruri, lakin kifayət qədər deyil, çünki “problem orqanlarda deyil, zehndədir”.
Rəsmiyyə Şərifova,
KONKRET.az