Klassik Avropa hüquq və şərəf kodeksində duel kişilərin işi sayılırdı. Orta əsrlərdə mövcud olan məhkəmə dueli (trial by combat) təcrübəsində ruhanilər, xəstələr, 20 yaşdan aşağı və 60 yaşdan yuxarı kişilərlə yanaşı, qadınlar da bu növ döyüşlərdən azad olma hüququna malik idilər. Bu qayda sonrakı dövrlərdə “şərəf dueli” adlanan, real və ya xəyali təhqirlərə görə keçirilən şəxsi qarşıdurmalara da sirayət etdi — duel ənənəsi əsasən zadəganlığın kişi üzvləri üçün nəzərdə tutulmuşdu, sonrakı dövrdə isə yuxarı təbəqələrə də yayıldı.
İstisnalar da mövcud idi
Qadağaya baxmayaraq, tarix bir sıra “istisna” halları da qeydə alıb:
Orta əsr İngiltərəsində qadınlar, əlillər, 60 yaşdan yuxarı kişilər və keşişlər dueldən azad idi, digərləri isə iştirak etməyə məcbur idi. Buna baxmayaraq, bəzən qadınlar arasında qılınc və ya tapança ilə duellər də baş verirdi, baxmayaraq ki, bunlar nadir hallardı. Maraqlıdır ki, Çar Rusiyasında kişilər arasında duel ciddi şəkildə qadağan olunsa da, qadınlar üçün istisna mövcud idi — yeganə qayda döyüşün ilk qan tökülən kimi bitməli olması idi. II Yekaterina hakimiyyəti dövründə saray xanımları arasında bu cür duellər adi hal almışdı.
Cəmiyyətdəki mövqe
Tədqiqatçılar qeyd edir ki, qadınların döyüşməsi “qadına yaraşmayan” hesab olunurdu, hərçənd vəziyyət əldən çıxdıqda zəruri şər sayılırdı; digər tərəfdən, qadınların döyüşmə zərurəti kişilər üçün də utanc mənbəyi idi. Bu səbəbdən qadın duelləri barədə məlumatlar tez-tez etibarsız və ya şişirdilmiş olurdu.
Duelə çıxan qadınlar adətən cəmiyyətdəki xüsusi mövqeləri sayəsində gender normalarını pozmaq imkanına malik olan, ya zadəgan, ya da aktrisa, opera müğənnisi kimi “yarım dünya” adlanan ayrıca dairənin üzvləri idi. Məşhur nümunələrdən biri 1892-ci ildə gül düzülüşü ilə bağlı mübahisə üzündən Şahzadə Pauline Metternich ilə Qrafinya Anastasiya Kielmansegg arasında baş verən duel idi.
Qadağanın rəsmiləşməsi
Zaman keçdikcə duel ümumiyyətlə qanunla qadağan edildi: Fransada 1566-cı ildə duelə qatılmaq ölüm cəzası ilə cəzalandırılırdı, İngiltərədə isə təcrübə 1819-cu ildə qadağan olundu.
Rəsmiyyə Şərifova,
KONKRET.az