Türkmənlər Səlcuq və Osmanlı imperiyalarının qurucularıdır: Genetik kodlar ilk dəfə olaraq açıqlandı

24 Oktyabr, 2026 - 19:30195

Türkmənlər kimlərdir, onların tarixi kökləri haradan gəlir və digər türkdilli tayfalarla hansı əlaqələri var?

Kanadanın Toronto Universitetinin genetikləri “Qədim və orta əsr türklərinin Y-xromosom DNT məlumatlarının Çin tarixi mənbələri ilə müqayisəli təhlili” adlı fundamental tədqiqatlarında bu suallara genetik məlumatlar əsasında mümkün cavablar təqdim edirlər.

Türkmənlər IX–X əsrlərdə Aral və Xəzər dənizləri ətrafındakı çöllərdə məskunlaşmış köçəri türk xalqı olan oğuzlardan törəyiblər. Səlcuq və Osmanlı imperiyalarının əsasını qoyanlar da bu türk xalqına mənsub olublar.

Əfqanıstanın Cövzcan bölgəsində və İranın şimalında yaşayan türkmənlər arasında aparılmış DNT tədqiqatlarının nəticələrinə əsasən, onların Y-xromosom haploqrupları aşağıdakı kimi təsnif edilir:

* Q: 33,8–42,6%

* J: 14,3–17,6%

* R1a1: 14,5–16,2%

* L: 4–5,8%

* G: 4–5,7%

* N və O: 2,9–9,45%

* E: 4,3–5,4%

* C: 0–1,35%

Q, N, C və O haploqruplarının mənşəyini Daxili Asiya ilə əlaqələndirmək mümkün olsa da, R1a1 (R1a-Z93) haploqrupunun bu bölgədən nə dərəcədə yayıldığını dəqiq müəyyənləşdirmək çətindir. Çünki bu genetik xətt müasir İranın farsdilli əhalisi və puştunlar kimi irandilli xalqlar arasında da geniş yayılıb.

Məsələn, R1a1 haploqrupunun müasir iranlılar arasında yayılma göstəricisi 4,5–20,3%, puştunlar arasında isə 51,2–56,3% təşkil edir (Grugni və başqaları, 2012, s. 7; Di Cristofaro və başqaları, 2013, s. 5–7; Haber və başqaları, 2012).

Bununla belə, Q haploqrupu Özbəkistanın Qaraqalpaqıstan bölgəsində yaşayan türkmənlərin genetik mənzərəsində də üstünlük təşkil edir.

Daha konkret desək, əsasən yomud tayfasına mənsub türkmənlər arasında aşağıdakı haploqruplar qeydə alınıb:

* Q: 73%

* H: 7%

* R1b1a1a1 (R1b-M73): 5%

* R1a1: 4%

* G2: 4%

* N: 2–4%

* J: 2–4%

* C2: 1–2%