Rusiyada, görünür, Qərb kəşfiyyatı, Ukrayna xüsusi xidmət orqanları və sağlam düşüncə üzərində qələbə artıq qazanılıb. İndi geriyə yalnız bir təhlükəli düşmən qalıb – qəbiristanlıq fotoqrafı.
Kreml ordusunun möhtəşəm uğurlarından danışmaqda davam etdiyi bir vaxtda FSB əməkdaşları dövlət təhlükəsizliyinin yeni istiqamətini mənimsəyirlər: qəbiristanlıqlara nəzarət. Xeyr, bu, absurd komediyanın ssenarisi deyil. Söhbət 2026-cı ilin real Rusiyasından gedir.
Avropanın nüfuzlu nəşri Politico yazır ki, Rusiya hakimiyyəti Ukraynaya qarşı müharibədə həlak olmuş hərbçilərin məzarlarını fotoşəkilə çəkən şəxslərin təqibini gücləndirir. Bunun səbəbi isə olduqca həssasdır.
Çünki ölən əsgərlər rəsmi statistikaya uyğun gəlməkdən qəti şəkildə imtina edirlər. Üstəlik, hər ay onların sayını gizlətmək getdikcə çətinləşir.
MƏZARLARI ÇƏKMƏYƏ GÖRƏ 14 İL HƏBS! PARANOYANIN QƏLƏBƏ ÇALDIĞI ÖLKƏYƏ XOŞ GƏLMİSİNİZ!
Sentyabr ayında Yaroslavl vilayət məhkəməsi 48 yaşlı Nikolay Şerbakovu dövlətə xəyanətdə ittiham edərək 14 il müddətinə ciddi rejimli cəzaçəkmə müəssisəsinə məhkum edib. Bəs o, nə edib? Şerbakov hərbi memorial qəbiristanlığında rusiyalı hərbçilərin məzarlarını fotoşəkilə çəkib.
İstintaqın versiyasına görə, o, topladığı materialları Ukrayna xüsusi xidmət orqanlarının nümayəndələrinə ötürüb. Dərc olunmuş məlumatlar əsasında bu ittihamları müstəqil şəkildə yoxlamaq mümkün deyil.
Ancaq məhkəmə hökmünün çıxarılması faktı təsdiqlənib. On dörd il! Hərbi məzarların fotoşəkillərini çəkməyə görə – xarici kəşfiyyata məlumat ötürmək ittihamı ilə.
Bəzi qətl hadisələrinə görə daha az cəza verilən bir ölkədə qəbiristanlıqda fotoşəkil çəkmək insana ömrünün təxminən 14 ilinə başa gələ bilər.
Görünür, Rusiya dövlət təhlükəsizliyi o qədər mükəmməlləşib ki, onun üçün ən təhlükəli obyekt qranitdən hazırlanmış qəbir daşıdır. Xüsusilə də həmin daşın üzərində soyad, doğum və ölüm tarixləri yazılıbsa.
Çünki qəbir daşlarının bir xoşagəlməz xüsusiyyəti var: onlar televizora baxmır, Kremldən təlimat almır və üzərindəki tarixləri özbaşına dəyişə bilmirlər.
286 MİN AD. BU, YALNIZ TAPILMASI MÜMKÜN OLANLARDIR!
BBC-nin Rusiya xidməti, müstəqil “Mediazona” nəşri və könüllülər Ukraynaya qarşı müharibədə həlak olmuş rusiyalı hərbçilərin adbaad siyahısını hazırlayırlar.
2026-cı il noyabrın 6-na olan məlumata görə, jurnalistlər təxminən 286 min həlak olmuş hərbçinin adını müəyyənləşdiriblər. Söhbət anonim “itkilərdən” və statistik əmsallardan getmir. Söhbət konkret insanlardan gedir.
Soyadları, həyat hekayələri, nekroloqları, yaxınlarının paylaşdığı məlumatlar, dəfn tarixləri və məzarlarının fotoşəkilləri ilə…
Jurnalistlər isə xüsusi olaraq vurğulayırlar ki, bu siyahı tam deyil. Bir çox ölüm hadisəsi ümumiyyətlə ictimailəşdirilmir, digərləri barədə məlumatlar isə aylar sonra üzə çıxır.
Ümumi itkilərin sayına dair bəzi qiymətləndirmələr adbaad təsdiqlənmiş minimum göstəricidən xeyli yüksəkdir və bir neçə yüz min nəfərə çatır.
İndi isə rəsmi statistikaya nəzər salaq.
2022-ci ilin sentyabrında Rusiyanın o zamankı müdafiə naziri Sergey Şoyqu Ukraynada həlak olmuş rusiyalı hərbçilərin sayının 5937 nəfər olduğunu açıqlamışdı.
Bundan sonra Rusiya Müdafiə Nazirliyi ölən hərbçilərin ümumi sayı barədə müntəzəm məlumat yaymağı dayandırdı. Artıq dörd ildən çox vaxt keçib. Komandanlar dəyişib, minlərlə hərbi texnika məhv edilib, şəhərlər dağıdılıb, amma Rusiya dövlətinin itkilərlə bağlı statistikası susmaqda davam edir. Sanki bu susqunluğa xüsusi olaraq “Rusiya Qəhrəmanı” adı verilib.
Təsəvvür edirsinizmi, necə bir hesabatlılıq sistemidir? Müharibə davam edir. Qəbiristanlıqlar genişlənir. Ailələrə ölüm xəbərləri çatdırılır. Jurnalistlər yüz minlərlə ad üzə çıxarırlar.
Dövlət isə özünü elə aparır ki, guya kalkulyatoru gizli təmirə göndəriblər.
QƏBİR DAŞLARINA QARŞI ƏMƏLİYYAT: “HEÇ KİM HEÇ NƏ GÖRMƏYİB”
Politico yazır ki, Rusiyanın hüquq-mühafizə və təhlükəsizlik orqanları hərbi dəfn yerlərinə nəzarəti gücləndirməyə başlayıb.
İnsanlar məzarları fotoşəkilə çəkdiklərinə görə saxlanılır. Onlara ömürlük həbsə qədər uzanan cinayət məsuliyyəti barədə xəbərdarlıqlar edilir. Bəzi regionlarda isə vətəndaşları qəbiristanlıqları çəkdiklərinə görə ictimai şəkildə üzr istəməyə məcbur ediblər. Burada olduqca maraqlı mənzərə yaranır.
Rusiyanın hansısa şəhərində FSB əməkdaşı mühüm dövlət tapşırığı alır. Korrupsionerləri axtarmaq yox. Hərbi büdcədən oğurlanan pulları araşdırmaq yox. Cəbhəyə göndərilən növbəti səfərbərlik dalğasının üzvlərinin taleyini öyrənmək yox. Xeyr!
Onun vəzifəsi qəbiristanlığı fotoaparatlardan qorumaqdır.
Çünki baş verənlərdən belə görünür ki, Rusiya ordusu nəhəng itkilərə tab gətirə bilər, amma Rusiya təbliğatı həmin itkilərin dəqiq hesablanmasına tab gətirməyə bilər.
Putin sisteminin bütün tragikomik mahiyyəti də elə bundadır.
Əvvəlcə dövlət insanı müharibəyə göndərir. Sonra həmin insan həlak olur. Daha sonra onu dəfn edirlər.
Bundan sonra isə dövlət narahat olmağa başlayır ki, kimsə onun məzarını görər.
Görünür, bu gün Rusiyanın ən böyük hərbi sirri ölənlərin həqiqətən öldüyü faktıdır.
90 MİN MƏHKƏMƏ İŞİ: BUNLARI DA GİZLƏTMƏYƏ QƏRAR VERDİLƏR!
Ancaq qəbiristanlıqlar problemin yalnız bir hissəsidir.
“Russia 200” layihəsinin jurnalistləri Rusiyada hərbçilərin həlak olmuş və ya itkin düşmüş hesab edilməsi ilə bağlı məhkəmə işlərinin sayında kəskin artım aşkarlayıblar.
2025-ci ildə belə işlərin sayı təxminən 90 minə çatıb. Bu, genişmiqyaslı işğalın əvvəlki illəri ilə müqayisədə on dəfədən çox artım deməkdir.
On minlərlə məhkəmə prosesi. Hər birinin arxasında yaxınlarının taleyini öyrənməyə çalışan bir ailə dayana bilər.
Bəs bu məlumatlar diqqət çəkməyə başlayanda hakimiyyət nə etdi?
2025-ci ilin sonlarına doğru müvafiq məhkəmə materiallarına çıxış məhdudlaşdırıldı.
Möhtəşəm idarəçilik qərarı!
Statistika qorxulu görünməyə başlayanda, əlbəttə, səbəbləri araşdırmaq olar.
Amma başqa bir yol da var: sadəcə statistikanı bağlamaq.
Rəqəmlər yoxdursa, problem də yoxdur.
Məhkəmə işləri yoxdursa, itkin düşənlər də yoxdur.
Məzarların fotoşəkilləri yoxdursa, deməli, ölənlər də yoxdur.
Məntiqi növbəti addım ölüm faktının özünü Müdafiə Nazirliyi ilə əvvəlcədən razılaşdırılmadan qadağan etməkdir.
ROSSTAT DA SUSMAĞI ÜSTÜN TUTDU!
Rusiya hakimiyyəti artıq ölüm hallarının adi demoqrafik göstəricilərlə müqayisədə nə qədər artdığını müəyyənləşdirməyə imkan verən statistikaya çıxışı da məhdudlaşdırıb.
Söhbət əlavə ölüm hallarının sayını hesablamaq üçün mühüm vasitə olan artıq ölüm göstəricilərindən gedir.
Bu məlumatlar hətta yenidənqurma və aşkarlıq dövründən bəri tədqiqatçılar üçün əlçatan idi. Ancaq zaman dəyişib.
Bir vaxtlar sovet vətəndaşlarına xoşagəlməz həqiqətləri öyrənmək imkanı yaradılmışdı.
İndi isə Rusiya vətəndaşlarına yenidən həqiqətsiz yaşamaq təklif olunur.
Əvvəlcə hərbi itkilər məxfiləşdirildi.
Sonra demoqrafik məlumatlara çıxış məhdudlaşdırıldı.
Daha sonra məhkəmə statistikası bağlandı.
İndi isə növbə qəbiristanlıqların fotoşəkillərinə çatıb.
Belə davam edərsə, payızda ağaclardan tökülən yarpaqlar da dövlət sirri elan olunacaq. Axı hərbi qəbiristanlıqlara tökülən yarpaqlar da dəfnlərin sayına dair dolayı məlumat verə bilər.
ƏFQANISTAN SİNDROMU: BU DƏFƏ İTKİLƏR SƏNAYE MİQYASINDADIR!
Tarixçilər baş verənləri Sovet İttifaqının Əfqanıstandakı müharibəsi ilə müqayisə edirlər.
O zaman da SSRİ hakimiyyəti itkilərin real miqyasını gizlətməyə çalışırdı. Həlak olanların ailələrinin ölüm şəraiti barədə açıq danışmaq imkanları məhdudlaşdırılır, bəzi məzar daşlarında isə “beynəlmiləl borcun yerinə yetirilməsi” kimi ümumi ifadələrdən istifadə olunurdu.
Sovet İttifaqı Əfqanıstanda on il davam edən müharibə ərzində rəsmi olaraq təxminən 15 min hərbçi itirmişdi.
Bu gün isə jurnalistlər Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı işğalın beş ili tamam olmamış təxminən 286 min rusiyalı hərbçinin adını müəyyənləşdiriblər.
Bu, Əfqanıstan müharibəsində həlak olmuş sovet hərbçilərinin rəsmi sayından 19 dəfədən də çoxdur.
Üstəlik, söhbət yalnız adbaad təsdiqlənmiş minimum göstəricidən gedir. Real rəqəmin bundan dəfələrlə yüksək ola biləcəyi ehtimal edilir. Fərq dəhşətlidir.
Tarixi ironiya isə xüsusilə diqqətçəkəndir.
Sovet sistemi heç olmasa tabutları gizlətməyə çalışırdı.
Putin sistemi isə artıq bütöv qəbiristanlıqlar barədə məlumatları gizlətmək məcburiyyətindədir.
SARKAZM MƏHZ BURADA BİTİR…
Çünki bu rəqəmlərin arxasında real insan faciələri dayanır.
Yaşaya, işləyə, ailə qura və övlad böyüdə biləcək gənc kişilər…
Oğullarının əvəzinə ölüm kağızları alan analar…
Atalarını bir daha görə bilməyəcək uşaqlar…
Və Rusiyanın qonşu dövlətə qarşı başlatdığı müharibə nəticəsində yaxınlarını itirən ukraynalı ailələr…
Bir insanın siyasi ambisiyaları və öz qərarlarının bədəlini etiraf etməkdən qorxan sistem naminə məhv edilmiş yüz minlərlə insan taleyi.
Kreml jurnalistlərə rəqəmləri dərc etməyi qadağan edə bilər. Məhkəmə işlərini məxfiləşdirə bilər.
Hərbi məzarların fotoşəkillərini çəkən şəxsi dövlətə xəyanətdə ittiham edərək həbsə göndərə bilər.
Televiziya kanallarına gecə-gündüz qələbələrdən danışmaq göstərişi verə bilər. Amma bir problem var.
Statistikanı silməklə məzarları yox etmək mümkün deyil.
Hər yeni xaç, hər qranit qəbir daşı, hər ölüm tarixi tarixin yaddaşından tamamilə silinməsi mümkün olmayan bir sənəddir.
Bir gün Rusiya vətəndaşları bütün bunların nəyin naminə baş verdiyini soruşmalı olacaqlar.
Niyə yüz minlərlə insan evinə qayıtmadı?
Niyə nəhəng bir ölkə öz müharibəsinin həqiqətindən daha çox hərbi qəbiristanlıqlarının fotoşəkillərindən qorxan dövlətə çevrildi?
Və bu fəlakətə görə kim cavab verəcək?
Hələlik isə Kremlin rəsmi mövqeyinin mahiyyəti olduqca sadə görünür: “İtki yoxdur. Sadəcə, qəbir daşlarının sayı müvəqqəti olaraq artıb”.
Hazırladı: Natiq Səlim,
KONKRET.az