Tarixi hadisələrin təqdimatında subyektiv yanaşmalar, birtərəfli şərhlər və siyasi məqsədli tezislər çox vaxt elmi faktların üstünü kölgədə qoyur.

Müxtəlif ideoloji dairələrin və ya təbliğatçının müəyyən tezisləri əsaslandırmaq üçün istifadə etdiyi üsulları məhz bu kontekstdə qiymətləndirmək olar.

KONKRET.az-ın hazırladığı materialda məhz bu cür yanaşmalar ironik və polemik üslubla diqqətə çatdırılır.

Aşağıda həmin ironik və polemik üslubda təqdim olunan “yaddaş vərəqi” təqdim olunur:

1. Heç vaxt İspaniya vətəndaş müharibəsini xatırlamayın. Orada SSRİ və Almaniya müxtəlif tərəfləri dəstəkləyərək faktiki olaraq bir-birinə qarşı mübarizə aparırdı.

2. Heç vaxt Çexoslovakiyanın bölünməsini və SSRİ-nin Almaniyanın təcavüzünün qarşısını almaq üçün göstərdiyi uğursuz cəhdləri xatırlamayın.

3. Heç vaxt Polşanın Çexoslovakiyaya qarşı təcavüzdə oynadığı rolu xatırlamayın.

4. Heç vaxt xatırlamayın ki, Avropanın demək olar bütün böyük dövlətlərinin Almaniya ilə müqavilə və ya paktları olub. Həmçinin SSRİ-nin Almaniya ilə paktı Avropada ən son bağlayan ölkələrdən biri olduğunu da unutmayın.

5. Heç vaxt xatırlamayın ki, 1941-ci ilin iyunundan sonra da Almaniya ilə ticarəti kimlər və hansı yollarla davam etdirirdi.

6. Heç vaxt xatırlamayın ki, Brest şəhərinin Almaniyadan SSRİ-yə təhvil verilməsi mərasimi birgə hərbi parad deyildi.

7. Heç vaxt xatırlamayın ki, 1 May paradlarında həmişə xarici dövlətlərin nümayəndələri iştirak edirdi.

8. Heç vaxt xatırlamayın ki, 1939-cu ilin avqustunda Böyük Britaniya və Fransa SSRİ ilə Almaniyaya qarşı hərbi-siyasi saziş bağlamaqdan imtina etmişdi.

9. Heç vaxt xatırlamayın ki, həndəsə, məntiq və sağlam düşüncə baxımından eyni hadisənin iki başlanğıc tarixi ola bilməz. Bunun əvəzinə İkinci Dünya müharibəsinin “iki başlanğıc tarixi” barədə danışın.

10. Heç vaxt xatırlamayın ki, Almaniyanın Polşaya hücumundan sonra Böyük Britaniya və Fransa müharibəni Almaniyaya elan etdilər, SSRİ-yə yox.

11. Heç vaxt xatırlamayın ki, Almaniyaya müharibə elan etsələr də, Böyük Britaniya və Fransa Polşanın müdafiəsi üçün faktiki olaraq ciddi hərbi addım atmadılar.

12. Heç vaxt xatırlamayın ki, 17 sentyabr 1939-cu il tarixində Polşa dövləti hansı vəziyyətdə idi.

13. Heç vaxt xatırlamayın ki, 1939-cu ildə Sovet qoşunlarının daxil olduğu ərazilər əvvəllər Polşanın tərkibinə hansı şəraitdə keçmişdi.

14. Heç vaxt xatırlamayın ki, Sovet İttifaqının da öz dövlət maraqları var idi, onun dostları yox idi və o, heç kim qarşısında öhdəlik daşımırdı.

15. Heç vaxt 1938–1941-ci illərdə dövlətlərarası münasibətlər məsələsində Çörçillin, Ruzveltin, Stalinin, Hitlerin və Millətlər Liqasının mövqeyini nəzərə almayın.

16. Heç vaxt konkret faktlar, rəqəmlər, tarixlər və həqiqi sənədlər gətirməyin. Bunun əvəzinə “bunu hamı bilir” kimi ifadələr işlədin və SSRİ haqqında emosional qiymətləndirmələr verin.

17. Hadisələrə heç vaxt bütöv və ardıcıl baxmayın. Yalnız bir epizodu seçin, ondan əvvəl və sonra baş verənləri isə görməzlikdən gəlin.

18. Heç bir halda Sovet İttifaqının tank və aviasiya məktəblərində konkret olaraq kimləri və hansı dövrdə hazırladığını dəqiqləşdirməyin, amma buna mütləq istinad edin.

Ən əsası belə fikirləri heç vaxt sənədlər oxumuş, mövzunu araşdırmış insanların yanında söyləməyin. Xüsusilə də yalnız Vıatroviçin (mətn müəllifinin “ukraynalı saxtalaşdırıcı” adlandırdığı şəxs; müəllif qeyd edir ki, bu irad rusiyalı saxtalaşdırıcılara da aiddir) guya tapdığı və başqa heç bir nüsxəsi olmayan sənədlərə inananların arqumentləri ilə kifayətlənməyin.

Qeyd edək ki, bu, müəllifin istehzalı və polemik üslubda ifadə etdiyi fikirlərin tərcüməsidir və tarixi hadisələrin obyektiv təsdiqi kimi qəbul edilməməlidir. Tarixçilər 1939–1941-ci illər hadisələri, o cümlədən SSRİ–Almaniya münasibətləri barədə fərqli elmi mövqelər irəli sürürlər.

Hazırladı: Ağagül Mürsəlov,
KONKRET.az