Son illər “narsizm” anlayışı ən çox müzakirə olunan psixoloji mövzulardan birinə çevrilib. Lakin hər eqoist və ya özünü sevən insanı narsist adlandırmaq doğru deyil.
KONKRET.az yenisabah-a istinadən xəbər verir ki, türkiyəli ailə məsləhətçisi Prof. Dr. Ferhat Aslanın fikrincə, həqiqi narsistik şəxsiyyət pozuntusu ailə münasibətlərini sarsıdan, həyat yoldaşı və övladlar üzərində dərin psixoloji izlər buraxan ciddi problemdir.
Aslanın sözlərinə görə, narsist insan münasibətin əvvəlində ideal həyat yoldaşı təsiri bağışlayır. O, qarşı tərəfə həddindən artıq diqqət göstərir, sevgisini nümayiş etdirir, gələcəklə bağlı böyük vədlər verir. Lakin evlilikdən sonra bu davranışların yerini tənqid, alçaltma, günahlandırma və manipulyasiya tutur.
Professor bildirir ki, narsist insan həyat yoldaşını şəxsiyyət kimi deyil, öz ehtiyaclarını qarşılayan vasitə kimi görür. Onun fikrincə, belə insanlar qarşı tərəfi deyil, ondan əldə etdikləri faydanı sevirlər. Maraqları bitdiyi anda münasibətdəki sevgi də yox olur.
Ferhat Aslan hesab edir ki, narsistlə yaşayan insanların əksəriyyəti zaman keçdikcə özlərinə inamlarını itirirlər. Onlar əvvəlki enerjilərini və həyat sevincini itirir, daim yorğun hiss edir, hətta problemin özlərində olduğunu düşünməyə başlayırlar.
Ekspert qeyd edir ki, narsistin əsas silahlarından biri manipulyasiyadır. O, qarşı tərəfi elə istiqamətləndirə bilir ki, sonda zərərçəkən insan belə özünü günahkar hesab etməyə başlayır. Məhz buna görə də bir çox ailədə psixoloji zorakılığı vaxtında müəyyən etmək çətin olur.
Gizli narsistlər daha təhlükəlidir
Ferhat Aslanın sözlərinə görə, gizli narsistləri tanımaq daha çətindir. Belə insanlar cəmiyyət arasında mehriban, yardımsevər, təvazökar və fədakar insan təsiri bağışlayırlar. Hətta ətrafdakıların gözündə “mələk” kimi görünür, hər kəs onları nümunəvi həyat yoldaşı və ya valideyn hesab edir. Lakin evə qayıtdıqda tamamilə fərqli sima ortaya çıxır. Ekspert bildirir ki, gizli narsist həyat yoldaşını alçaldır, emosional təzyiq göstərir, manipulyasiya edir və psixoloji zorakılıq tətbiq edir. Məhz buna görə də zərərçəkən şəxs yaşadıqlarını yaxınlarına danışanda çox vaxt ona inanmırlar. Çünki hamının tanıdığı insanla evdə gördüyü insan eyni olmur.
Uşaqlar da bu münasibətdən zərər görür
Prof. Dr. Ferhat Aslan hesab edir ki, narsistik davranışlar yalnız ər-arvad münasibətlərinə təsir etmir. Belə valideynlər övladlarını da müstəqil şəxsiyyət kimi qəbul etmirlər.
Onun sözlərinə görə, narsist ana və ya ata uşağın uğurlarını öz nailiyyəti kimi təqdim edir, daim onun yüksək nəticələr əldə etməsini istəyir. Çünki bu uğurlar valideynin cəmiyyətdə daha çox təriflənməsinə xidmət edir. Belə yanaşma isə uşağın emosional inkişafına və özünüdəyər hissinə mənfi təsir göstərə bilər.
Narsizmin əsası uşaqlıqda qoyulur
Ferhat Aslan narsizmin formalaşmasında ailənin rolunu həlledici hesab edir. O bildirir ki, uşağın ilk illərdə qeyd-şərtsiz sevgi, şəfqət və emosional təhlükəsizlik hissindən məhrum qalması empati hissinin zəifləməsinə səbəb ola bilər.
Digər tərəfdən, uşağın həddindən artıq təriflənməsi, heç bir səy göstərmədən daim üstün göstərilməsi də gələcəkdə narsistik xüsusiyyətlərin inkişafına zəmin yarada bilər. Professorun fikrincə, sağlam ailə mühiti, sevgi və balanslı tərbiyə uşağın psixoloji inkişafında əsas rol oynayır.
Narsistin pula münasibəti
Prof. Dr. Ferhat Aslanın fikrincə, narsist üçün pul sadəcə maddi vasitə deyil, həm də güc, nəzarət və üstünlük alətidir. O bildirir ki, narsist insan çox vaxt maliyyə imkanlarından qarşı tərəfi idarə etmək üçün istifadə edir. Xərclədiyi pulu tez-tez qarşı tərəfin üzünə vurur, etdiyi maddi yardımı minnətə çevirir və bunun müqabilində təşəkkür, tərif və itaət gözləyir. Ekspert qeyd edir ki, bəzi narsistlər isə əksinə, həddindən artıq xəsis davranır, şəxsi marağı olmayan heç bir işə pul xərcləmək istəmir. Onun sözlərinə görə, narsistin pul və maddi imkanlarla bağlı əsas məqsədi paylaşmaq deyil, üstün mövqe qazanmaq və ətrafındakı insanları özündən asılı vəziyyətdə saxlamaqdır.
“Hər kəsi narsist adlandırmaq olmaz”
Ekspert vacib bir məqama da toxunur. Onun sözlərinə görə, bəzi narsistik xüsusiyyətlər müxtəlif insanlarda müəyyən dərəcədə müşahidə oluna bilər. Lakin bu, həmin şəxsin narsistik şəxsiyyət pozuntusundan əziyyət çəkməsi anlamına gəlmir.
Ferhat Aslan vurğulayır ki, bu diaqnoz yalnız psixoloq və ya psixiatr tərəfindən qoyula bilər. İnsanların yaxınlarını təkcə bir neçə davranışına görə “narsist” adlandırması yanlış nəticələrə səbəb ola bilər.
Professor hesab edir ki, sağlam ailənin təməlində empati, hörmət, qarşılıqlı məsuliyyət və qeyd-şərtsiz sevgi dayanır. Bu dəyərlər zəiflədikdə isə münasibətlər manipulyasiya, emosional təzyiq və etimadsızlıq üzərində qurulur ki, bu da həm ailə institutuna, həm də fərdlərin psixoloji sağlamlığına ciddi zərbə vurur.