Misirin Giza yaylasında ucalan Böyük Piramida bəşər tarixinin ən möhtəşəm memarlıq abidələrindən biridir. Təxminən 4 500 il əvvəl, eramızdan əvvəl XXVI əsrdə firon Xufunun (Xeops) hakimiyyəti dövründə inşa edilən bu nəhəng tikili təkcə ölçüləri ilə deyil, həm də mürəkkəb daxili quruluşu ilə diqqəti cəlb edir. Əsrlərdir alimlərin, arxeoloqların və mühəndislərin araşdırdığı piramida bu gün də qədim Misir sivilizasiyasının yüksək texniki biliklərinin canlı sübutu hesab olunur.
Piramidanın xarici görünüşü nə qədər möhtəşəmdirsə, daxili quruluşu da bir o qədər mürəkkəbdir. Onun daxilində dar keçidlər, maili dəhlizlər, müxtəlif ölçülü kameralar və nəhəng daş konstruksiyalar yerləşir. Qədim inşaatçıların bütün bu elementləri necə planlaşdırması və böyük dəqiqliklə həyata keçirməsi hələ də heyrət doğurur.
Girişdəki nəhəng daş konstruksiyalar
Böyük Piramidanın diqqətçəkən memarlıq elementlərindən biri əsas girişin üstündə yerləşən şevron formalı əhəngdaşı bloklarıdır. Bir-birinə söykənən bu iri daşlar xüsusi konstruksiya yaradaraq yuxarıdakı daş kütləsinin təzyiqini yanlara yönəldir. Bununla da giriş hissəsinin və daxili keçidlərin həddindən artıq yük altında qalmasının qarşısı alınır.
Bu mühəndislik həlli qədim misirlilərin tikinti zamanı yalnız daşları üst-üstə düzməklə kifayətlənmədiyini, yükün paylanması və konstruksiyanın uzunömürlülüyü məsələlərini də nəzərə aldıqlarını göstərir.
Böyük Qalereya – daş memarlığın möhtəşəm nümunəsi
Piramidanın daxilindəki ən təsirli hissələrdən biri Böyük Qalereyadır. Təxminən 47 metr uzunluğunda və 8,5 metr hündürlüyündə olan bu maili dəhliz özünəməxsus memarlıq quruluşu ilə seçilir.
Qalereyanın divarları yuxarıya doğru pilləli şəkildə daralır. Daş blokların bir-birinin üzərinə çıxarılması ilə yaradılmış bu üsul konsol hörgü texnikası adlanır. Nəticədə divarlar sanki yuxarıda birləşərək nəhəng daş tağ təsiri yaradır.
Bu konstruksiya həm estetik baxımdan heyrətamiz görünür, həm də daşların ağırlığının müəyyən istiqamətlərə ötürülməsinə imkan verir. Müasir mühəndislik baxımından belə bir quruluşun minilliklər ərzində qorunub saxlanması xüsusilə diqqətəlayiqdir.
Piramidanın daxilində hansı otaqlar var?
Böyük Piramidanın daxili planı bir neçə əsas hissədən ibarətdir:
* Enən dəhliz – əsas girişdən başlayaraq piramidanın aşağı hissəsinə, qayalıq massivdə yerləşən yeraltı kameraya doğru uzanır.
* Qalxan dəhliz – piramidanın daxili hissələrinə aparan keçidlərdən biridir.
* Böyük Qalereya – yuxarı istiqamətdə uzanan, hündür və pilləli divarları ilə seçilən möhtəşəm dəhlizdir.
* Kraliça kamerası – piramidanın orta hissəsində yerləşən, adı belə olsa da, fironun həyat yoldaşının dəfn olunduğu yer hesab edilməyən otaqdır.
* Kral kamerası – piramidanın ən mühüm daxili məkanlarından biridir. Əsasən iri qranit bloklardan inşa edilib və burada qranit sarkofaq yerləşir.
Kral kamerasının üzərində isə bir neçə boşaldıcı kamera mövcuddur. Onların əsas məqsədi yuxarıdakı nəhəng daş kütləsinin təzyiqini bölüşdürmək və kameranın tavanını həddindən artıq yükdən qorumaqdır.
Bu konstruksiyalar qədim Misir memarlarının daş tikililərdə dayanıqlılıq və yükün paylanması prinsiplərini nə dərəcədə yaxşı mənimsədiklərini nümayiş etdirir.
4 500 il əvvəl bu nəhəng daşlar necə yerləşdirilib?
Piramidanın tikintisi ilə bağlı ən çox müzakirə edilən məsələlərdən biri bir neçə ton ağırlığında olan daş blokların necə daşınması və böyük dəqiqliklə yerləşdirilməsidir.
Tədqiqatçılar daşların daşınmasında xizəklərdən, taxta konstruksiyalardan, kəndirlərdən və xüsusi rampalardan istifadə edildiyini ehtimal edirlər. Nil çayının su yolları və kanallarından da tikinti materiallarının daşınmasında yararlanıldığına dair arxeoloji sübutlar mövcuddur.
Bununla belə, piramidanın bütün mərhələlərdə hansı üsulla inşa edildiyi barədə yekdil fikir yoxdur. Xüsusilə nəhəng daş blokların yuxarı səviyyələrə qaldırılması və daxili kameraların tikinti prosesində hansı ardıcıllıqla yaradılması hələ də elmi müzakirələrin mövzusudur.
2017-ci ilin sensasiyalı kəşfi: Piramidanın daxilində naməlum boşluq
Böyük Piramidanın sirləri yalnız qədim dövrün tədqiqatçılarını maraqlandırmır. Müasir texnologiyalar da onun daxilində indiyədək məlum olmayan strukturların mövcudluğunu üzə çıxarmağa başlayıb.
2017-ci ildə beynəlxalq alimlər qrupu müon tomoqrafiyası texnologiyasından istifadə edərək piramidanın daxilində böyük bir boşluq aşkar etdi. ScanPyramids Big Void adlandırılan bu struktur Böyük Qalereyanın üstündə yerləşir.
Müon tomoqrafiyası kosmik şüaların yaratdığı müon hissəciklərinin daş kütləsindən keçmə xüsusiyyətlərinə əsaslanır. Bu üsul vasitəsilə alimlər qədim tikililərin daxilini dağıtmadan araşdıra bilirlər.
Aşkar edilən boşluğun uzunluğu ən azı 30 metr qiymətləndirilir. Lakin onun dəqiq quruluşu və hansı məqsədlə yaradıldığı hələ də məlum deyil. Bunun əlavə kamera, konstruktiv yüngülləşdirmə sahəsi, yoxsa başqa bir memarlıq elementi olması barədə müxtəlif ehtimallar irəli sürülür.
Bu kəşf bir daha göstərdi ki, minilliklər ərzində araşdırılan Böyük Piramida hələ də öz daxilində naməlum strukturlar gizlədə bilər.
Qədim dünyanın mühəndislik möcüzəsi
Giza Böyük Piramidası sadəcə fironun məzarı deyil, qədim Misir cəmiyyətinin təşkilatçılıq qabiliyyətinin, memarlıq biliklərinin və mühəndislik təfəkkürünün möhtəşəm nümunəsidir.
Onun tikintisi minlərlə insanın əməyini, mürəkkəb logistikanı, dəqiq hesablamaları və böyük həcmdə tikinti materiallarının idarə olunmasını tələb edirdi. Bu günə qədər gəlib çatan daxili konstruksiyalar isə qədim ustaların texniki imkanlarının nə qədər yüksək olduğunu nümayiş etdirir.
Müasir elmin əldə etdiyi nailiyyətlərə baxmayaraq, piramidanın tikinti texnologiyası, bəzi daxili boşluqların təyinatı və ayrı-ayrı memarlıq elementlərinin funksiyası ilə bağlı suallar hələ də açıq qalır.
Bəlkə də Böyük Piramidanı bu qədər valehedici edən məhz budur: o, bir tərəfdən qədim insanların nəyə qadir olduğunu göstərir, digər tərəfdən isə minilliklər keçsə də, insan zəkasının cavab axtardığı sualları özündə qoruyub saxlayır.
Hazırladı: Ağagül Mürsəlov,
KONKRET.az
